Ιωάννης Καποδίστριας: Ο κορυφαίος πολιτικός της νεότερης Ελλάδας

Η οικογένεια του Καποδίστρια, οι σπουδές του, η θητεία του στο Υπουργείο Εξωτερικών της Ρωσίας και ο χαρακτηρισμός του ως «αρχιτέκτονα της ευρωπαϊκής ειρήνης των 99 ετών» (1815-1914) – Διαβάστε το Α’ μέρος του αφιρερώματος του Newsbomb

Η ταινία του Γιάννη Σμαραγδή για τον Ιωάννη Καποδίστρια έφερε ξανά στο προσκήνιο τον πρώτο Κυβερνήτη της νεότερης Ελλάδας, με το τραγικό τέλος.

Θα μπορούσε να πει κανείς ότι η ζωή του χωρίζεται σε δύο περιόδους: Η πρώτη από τη γέννησή του στην Κέρκυρα το 1776 ώς τα τέλη του 1827, όπου μεταξύ άλλων είχε σημαντική συμβολή στη διαμόρφωση της ευρωπαϊκής πολιτικής και η δεύτερη από τις αρχές του 1828, που ανέλαβε επίσημα το αξίωμά του Κυβερνήτη της Ελλάδας ως τη δολοφονία του στις 27 Σεπτεμβρίου 1831 στο Ναύπλιο, που διέκοψε πρόωρα το σπουδαίο έργο που είχε ξεκινήσει.

Η πρώτη περίοδος της ζωής και της δράσης του Καποδίστρια θα αποτελέσει το θέμα του σημερινού άρθρου, ενώ στο Β’ μέρος θα γίνει αναφορά στο έργο του ως Κυβερνήτης της Ελλάδας, που διακόπηκε πρόωρα από τη δολοφονία του.

Ιωάννης Καποδίστριας: Η καταγωγή και η οικογένειά του

Ο Ιωάννης Καποδίστριας γεννήθηκε στην Κέρκυρα στις 31 Ιανουαρίου 1776. Πατέρας του ήταν ο νομομαθής και πολιτικός Αντώνιος-Μαρίας Καποδίστριας (1741-1821) και μητέρα του η Διαμαντίνα Γονέμη (1743-1818). Και οι δύο γονείς του, σύμφωνα με τον βιογράφο του Κυβερνήτη, Γρηγόριο Δαφνή, Κερκυραίο δημοσιογράφο, συγγραφέα και ιστορικό, είχαν αριστοκρατικές ρίζες.

Η οικογένεια Καποδίστρια ήταν δαλματικής καταγωγής από την πόλη Capo d’ Istria, τη βυζαντινή Ιουστινούπολη, που είχε ιδρυθεί από τον αυτοκράτορα Ιουστινιανό Α (527-565), το σημερινό Κόπερ της Σλοβενίας. Κλάδος της οικογένειας, που αρχικά έφερε το όνομα Vit(t)ori, εγκαταστάθηκε στην Κέρκυρα στα τέλη του 14ου αιώνα. Ήταν Καθολικοί, αλλά σταδιακά έγιναν Ορθόδοξοι και το επώνυμό τους μετατράπηκε σε «Καποδίστριας», από τον τόπο καταγωγής τους. Όπως γράφει ο Γ. Δαφνής, ο Αντώνιος-Μαρίας, πατέρας του Ιωάννη, μόνο στο πιστοποιητικό βάπτισης του Βιάρου, αδελφού του κυβερνήτη, και αναφέρεται ως «Καποδίστριας». Στα υπόλοιπα έχει το επώνυμο Καβουδήστρας.

Πάντως, η οικογένεια Καποδίστρια, ως Λατίνοι, εντάχθηκε στους ευγενείς της Κέρκυρας. Το 1689 απονεμήθηκε ο τίτλος του κόμη στον κλάδο «της οικογένειας των τειχών» («De la contrada delle Mura») στην οποία ανήκε και ο Ιωάννης Καποδίστριας. Ο τίτλος επικυρώθηκε το 1796 από τους Βενετούς και το 1840 από τους Άγγλους.

Πολλά μέλη της οικογένειας Καποδίστρια κατέλαβαν δημόσιες θέσεις, όμως η ιστορική πορεία της στην ελληνική πραγματικότητα ξεκινά με τον πατέρα του Ιωάννη, Αντώνιο-Μαρία. Μητέρα του Ιωάννη ήταν η Διαμαντίνα Γονέμη. Η οικογένειά της ανήκε στην αριστοκρατία της Κύπρου. Οι πρόγονοί της έφτασαν στη Μεγαλόνησο το 1192 με την ακολουθία του Guy de Lusignan, από το Λατινικό Βασίλειο της Ιερουσαλήμ.

Το όνομα της οικογένειας εμφανίζεται ως Gyneme ή Goneme. Έλαβαν από τον βασιλιά Ιάκωβο Β’ ως φέουδα το Μονάγρι και το χωριό Λάπαθος. Η οικογένεια μετείχε στο συμβούλιο του βασιλέα της Κύπρου και διατήρησε αυτά τα προνόμια μέχρι την άλωση της Μεγαλονήσου από τους Τούρκους (1570-1571).

Σταδιακά, κάποιοι κλάδοι της οικογένειας εγκατέλειψαν την Κύπρο. Ο κλάδος που εγκαταστάθηκε στην Κέρκυρα γράφτηκε στη Χρυσή Βίβλο (Libro d’ Oro) των ευγενών Επτανησίων το 1606. Σύντομα έγιναν Ορθόδοξοι, κάποιοι μάλιστα υπήρξαν ιερείς.

Η οικογένεια Γονέμη της Κέρκυρας ήταν εύπορη και διακεκριμένη. Ο Κερκυραίος κόμης, γιατρός Χριστόδουλος Γονέμης και η σύζυγός του Κατερίνα, απέκτησαν τρία παιδιά: την Αδαμαντίνα ή Διαμαντίνη (1743;-1818), μητέρα του Ιωάννη Καποδίστρια, τον Άγγελο, ιερέα και τον γιατρό και ποιητή Νικόλαο Γονέμη. Το ζεύγος Αντωνίου-Μαρία Καποδίστρια και Διαμαντίνης απέκτησαν δέκα παιδιά, από τα οποία έζησαν τα εννιά.

Το πρώτο παιδί (γ. 1768) ονομάστηκε Βιάρος και έζησε ελάχιστα. Ακολούθησαν: Στέλλα (γ. 1771), οι δίδυμες που γεννήθηκαν με μικρή χρονική διαφορά τον Δεκέμβριο του 1772 και έγιναν μοναχές με τα ονόματα Ευφροσύνη και Ευφημία, ο Βιάρος (γ. 1774) που πήρε το όνομα του πρωτότοκου αδελφού του, ο Ιωάννης (γ. 1776), ο Αυγουστίνος (γ. 1778), η Μαρία (γ. 1780), ο Βίκτωρ (γ. 1781) και ο Γεώργιος (γ. 1783).

Για τα παιδικά χρόνια του Ιωάννη Καποδίστρια ελάχιστα είναι γνωστά, ούτε για τις σπουδές του στην Κέρκυρα γνωρίζουμε πολλές λεπτομέρειες. Το 1794 πήγε στην Ιταλία, συγκεκριμένα στην Πάντοβα, στο Πανεπιστήμιο της οποίας σπούδασε Ιατρική.

Καθηγητές του ήταν οι Galdani, Comparetti, Stratico και Angelus della Decima (1752-1823) που δίδασκε από το 1786 Materiam Medicam, δηλαδή: Φαρμακολογία αλλά και Φυσικά, Μαθηματικά και Γεωλογία.

Ο Αλβάνα γράφει ότι παρά το πτυχίο του «ιατροδιδάκτορα», ο Καποδίστριας «είχεν εγκύψει πολλώ μάλλον εις την μελέτην των πολιτικών και οικονομικών επιστημών», ενώ ο Στούρτζα(ς) γράφει ότι επιδόθηκε στη μελέτη της Φιλολογίας και της Ιατρικής και προσθέτει: «Αυτός ο νεαρός σπούδασε την Ιατρική με ζήλο, χωρίς να πάψει να πιστεύει στην ύπαρξη από άυλες δυνάμεις, ενώ τα χυδαία πνεύματα αντλούν συνήθως σ’ αυτήν την επιστήμη μια ακατανίκητη ροπή προς τον υλισμό».

Ο Καποδίστριας πήρε το δίπλωμά του (dottorato) στις 10 Ιουνίου 1797. Επέστρεψε στην Κέρκυρα, όπου εργάστηκε ως χειρούργος, δείχνοντας πάντοτε φιλανθρωπία. Σχεδόν ποτέ δεν έπαιρνε χρήματα για τις ιατρικές υπηρεσίες που προσέφερε.

Από την Κέρκυρα… στην αυλή του τσάρου

Σύντομα όμως ο Καποδίστριας, λόγω και των μεταβολών στην κυριαρχία των Επτανήσων αποφάσισε να ασχοληθεί με τη δημόσια ζωή. Όταν συστάθηκε η Επτάνησος Πολιτεία, το αυτόνομο «κρατίδιο» υπό ρωσική και οθωμανική κυριαρχία (1800-1807), ο πατέρας του συμμετείχε στην κυβέρνηση.

Ο νεότατος Καποδίστριας κλήθηκε να προσφέρει τις υπηρεσίες του και διέπρεψε. Σύντομα έγινε ένα από τα πιο σημαντικά μέλη της κυβέρνησης. Πολύ σημαντική ήταν η συμβολή του στην άμυνα της Λευκάδας το 1807, που απέτρεψε την κατάληψή της από τον Αλή πασά.

Μετά τη Συνθήκη του Τιλσίτ (1807) και την κατάλυση της Επτανήσου Πολιτείας, ο Καποδίστριας δέχτηκε πρόσκληση να αναλάβει θέση στο Υπουργείο Εξωτερικών της Ρωσίας. Έτσι, τον Ιανουάριο του 1809 έφτασε στην Πετρούπολη.

Εκεί έδειξε εξαιρετική ικανότητα στο χειρισμό των θεμάτων των Βαλκανίων. Στα μέσα του 1812 τοποθετήθηκε στο Βουκουρέστι, σε θέση διευθυντή του διπλωματικού γραφείου του Αρχιστράτηγου του ρωσικού στρατού του Δούναβη Τσιτσαγκόφ. Έτσι, ασχολήθηκε με την πολιτική οργάνωση της Βεσαραβίας, που είχε παραχωρηθεί στη Ρωσία από την Οθωμανική Αυτοκρατορία.

Όταν λίγο αργότερα ο ρωσικός στρατός του Δούναβη μετακινήθηκε, μαζί με άλλες ρωσικές δυνάμεις, για να αντιμετωπίσουν την επίθεση του Μεγάλου Ναπολέοντα, ο Καποδίστριας συμμετείχε στην επιχείρηση ως τον ποταμό Μπερέζινα (σήμερα ανήκει στη Λευκορωσία) επιφορτισμένος με τη σύνταξη των προκηρύξεων και τη διαφώτιση της κοινής γνώμης της Ευρώπης, για την πορεία του πολέμου, που έληξε με την υποχώρηση του Ναπολέοντα από τη Ρωσία και τις τεράστιες απώλειες του στρατού του (36.000 χάθηκαν μόνο κατά τη διάβαση του Μπερέζινα, στα τέλη Νοεμβρίου 1812).

Ο τσάρος Αλέξανδρος Α’ έμεινε πολύ ικανοποιημένος από τον Καποδίστρια και τον διέταξε να παραμείνει (Φεβρουάριος 1813), κοντά στον Στρατηγό Μπαρκλάι ντι Τόλι, διάδοχο του Τσιτσαγκόφ που μάλιστα αργότερα διορίστηκε Αρχιστράτηγος των ρωσικών δυνάμεων.

Ο Καποδίστριας και η Ελβετία

Ο Ιωάννης Καποδίστριας είναι γνωστό ότι έπαιξε κομβικό ρόλο στην ιστορία της Ελβετίας. Πώς όμως έγινε αυτό; Το 1798, ο Ναπολέων εισέβαλε στην Ελβετία και την υποχρέωσε να γίνει ομόσπονδο κράτος. Το 1802 χαρακτηρίζεται από χάος, πραξικοπήματα και αναρχία.

Ο Ναπολέων κατάργησε την κεντρική κυβέρνηση και επέστρεψε στα καντόνια τις εξουσίες τους, χωρίς όμως να λαμβάνει υπόψη του τις ιστορικές, θρησκευτικές και γλωσσολογικές ιδιαιτερότητες του καθενός. Από το 1802 ως το 1813 η Ελβετία ήταν απολύτως εξαρτημένη από τη Γαλλία. 16.000 Ελβετοί υποχρεώθηκαν να ενταχθούν στον γαλλικό στρατό.

Το 1813, 130.000 Ρώσοι και Αυστριακοί στρατιώτες εισβάλλουν στην Ελβετία για να πολεμήσουν τα γαλλικά στρατεύματα στα σύνορά της. Η Ελβετία, τον Σεπτέμβριο του 1813 ήταν κατακερματισμένη και ένα βήμα πριν τον εμφύλιο πόλεμο.

Οι νικήτριες δυνάμεις (Ρωσία, Αγγλία, Πρωσία και Αυστρία) προσπάθησαν να αναδιοργανώσουν την Ευρώπη, με την Ελβετία που βρίσκεται στο κέντρο της γηραιάς ηπείρου να αποτελεί βασικό τους μέλημα.

Μεγαλύτερο ενδιαφέρον για τη χώρα έδειξε ο Αλέξανδρος Α’. Ο τσάρος έστειλε στην Ελβετία τον Καποδίστρια για να «σώσει (τη χώρα) από τον γαλλικό δεσποτισμό και να τη βοηθήσει ώστε «να ξαναβρεί τον εαυτό της και να λάβει μέρος… στο μεγάλο έργο της ευρωπαϊκής αναδόμησης».

Ο Καποδίστριας έφτασε στην Ελβετία τον Νοέμβριο του 1813 και παρέμεινε εκεί ως τον Σεπτέμβριο του 1814. Υπήρχαν απεσταλμένοι και των άλλων δυνάμεων, ωστόσο ο Καποδίστριας άσκησε την πλέον καθοριστική επιρροή. Τον Αύγουστο του 1814, η Ομοσπονδιακή Βουλή που είχε έδρα τη Ζυρίχη δεν είχε καταλήξει στο κείμενο του νέου ελβετικού Συντάγματος.

Οι ξένοι διπλωμάτες απείλησαν ότι θα φύγουν. Τρεις μέρες αργότερα υιοθετήθηκε το σχέδιο του Συντάγματος. Στο τέλος της αποστολής του Καποδίστρια η Ελβετία αλλά και κάθε καντόνι είχαν το δικό τους Σύνταγμα. Η πολιτική ισορροπία αποκαταστάθηκε σε μεγάλο βαθμό. Τα καντόνια είχαν ίσα δικαιώματα.

Η Ελβετία αναγνωρίστηκε από τους Συμμάχους. Η Ελβετία που γνωρίζουμε και θαυμάζουμε σήμερα διαμορφώθηκε ως το 1848. Οι βάσεις όμως του Ομόσπονδου κράτους μπήκαν από τον Καποδίστρια, που πέτυχε με την πειθώ, την επιμονή και τον διάλογο ό, τι δεν κατάφερε ο Ναπολέων με η βία.

Τον επόμενο χρόνο, στη δεύτερη διάσκεψη των Παρισίων (20/11/1815) υπήρξε «ρητή και γνήσια αναγνώριση της μόνιμης ουδετερότητας της Ελβετίας» και εγγύηση της «ακεραιότητας και του απαραβίαστου των εδαφών της σύμφωνα με τα νέα σύνορά της».

Η δολοφονία του Καποδίστρια προκάλεσε θλίψη στην Ελβετία. Το 1815 είχε ανακηρυχθεί επίτιμος δημότης της Γενεύης και το 1816 του καντονιού Vaud (Bo), κάτι πρωτόγνωρο για την εποχή. Τον Σεπτέμβριο του 2009, με ρωσική πρωτοβουλία έγιναν τα αποκαλυπτήρια προτομής του Ιωάννη Καποδίστρια, στη μικρή πόλη Ouchy, στις όχθες της λίμνης Λεμάν.

Ο Καποδίστριας Υπουργός Εξωτερικών της Ρωσίας – Η ίδρυση της «Φιλομούσου Εταιρείας» – Τα Συνέδρια του Άαχεν και του Κάρλσμπαντ

Η επιτυχία του Καποδίστρια στην Ελβετία οδήγησε στη συμμετοχή του στη ρωσική αντιπροσωπεία στο Συνέδριο της Βιέννης (1814-1815).

Εκεί, ανάμεσα σε αυτοκράτορες, κορυφαίους πολιτικούς και διπλωμάτες, ο Καποδίστριας με σπάνια οξυδέρκεια και διαπραγματευτικές ικανότητες, πέτυχε την επίλυση πολλών διαφορών μεταξύ των Συμμάχων, οι οποίες ίσως οδηγούσαν σε διενέξεις στο μέλλον. Αλλά και στη Δεύτερη Διάσκεψη των Παρισίων, εκτός από την ουδετερότητα της Ελβετίας, ο Καποδίστριας πέτυχε υπερασπίζοντας κυρίως τη Γαλλία, να την φέρει κοντά στη Ρωσία, σπάζοντας την Τριπλή Συμμαχία Αγγλίας-Γαλλίας-Αυστρίας και επαναφέροντας την ισορροπία δυνάμεων στην Ευρώπη.

Ο Ελβετός πολιτικός και φίλος του Pictet de Rochemont γράφει: «Πώς θα μπορέσουμε ποτέ να ανταποδώσουμε αυτά που οφείλουμε σ’ αυτό τον υπέροχο Καποδίστρια; Έχει τόσο ευγενικά αισθήματα που θα άξιζε να είναι δικός μας. Είναι ο φοίνικας της διπλωματίας. Χωρίς αυτόν, το Συνέδριο της Βιέννης και οι λοιπές διαβουλεύσεις θα ήταν αξιοθρήνητα».

Το 1815 ο Ι. Καποδίστριας έγινε Υπουργός Εξωτερικών της Ρωσίας ασκώντας καθήκοντα παράλληλα με τον Νέσελροντ. Αυτός όμως ουσιαστικά κινούσε τα νήματα της ρωσικής εξωτερικής πολιτικής. Βασικός αντίπαλός του στο θέμα της περιφρούρησης των μικρών κρατών και των καταπιεζομένων λαών της Ευρώπης ήταν ο Αυστριακός καγκελάριος Μέτερνιχ.

Ο Καποδίστριας επιδίωξε στο Άαχεν το 1818 και αργότερα στο Κάρλσμπαντ (σήμερα Κάρλοβι Βάρι της Τσεχίας) να αλλοιώσει την Ιερή Συμμαχία και την Πενταπλή Συμμαχία προς όφελος των μικρών λαών της Ευρώπης. Δεν τα κατάφερε, λόγω των σφοδρών αντιδράσεων των Μεγάλων Δυνάμεων και του γεγονότος ότι οι συνθήκες δεν είχαν ωριμάσει.

Ο Καποδίστριας, η Ελλάδα και η Επανάσταση του 1821

Το 1815, ο Καποδίστριας με τους Άνθιμο Γαζή, Μητροπολίτη Ιγνάτιο κ.ά. ίδρυσε τη Φιλόμουσο Εταιρεία, σκοπός της οποίας ήταν να βοηθήσει νεαρούς Έλληνες να σπουδάσουν. Το 1815 στο Παρίσι πέτυχε τα Ιόνια Νησιά να μην υπαχθούν υπό αγγλική κυριαρχία αλλά να αποτελέσουν ανεξάρτητο κράτος, υπό την κυριαρχία του Βρετανού βασιλιά κάτι που όμως δεν τηρήθηκε από τους Άγγλους. Το 1816 πρότεινε στον τσάρο, σχέδιο πολιτικής προς την Οθωμανική Αυτοκρατορία που αν εφαρμοζόταν θα οδηγούσε βαθμιαία στην απελευθέρωση των χριστιανικών λαών της Βαλκανικής. Οι συγκυρίες και πάλι δεν επέτρεψαν την υλοποίηση αυτού του σχεδίου.

Πολλά έχουν γραφτεί για τη σχέση του Καποδίστρια με τη Φιλική Εταιρεία, που είχε ιδρυθεί στην Οδησσό το 1814. Φυσικά, γνώριζε την ύπαρξη και τη δράση της. Αρκετές φορές έλυσε ζητήματα που προέκυπταν από τη δράση ορισμένων στελεχών της, συγκάλυψε την ύπαρξή της και προστάτευσε μέλη και την όλη οργάνωσή της.

Βλέποντας τις συνθήκες που επικρατούσαν στην Ευρώπη γύρω στο 1820 συνιστούσε σύνεση και αναμονή γιατί τυχόν αποτυχία της επανάστασης θα είχε ολέθριες συνέπειες για το έθνος. Έτσι, όταν τον Ιανουάριο του 1820 τον επισκέφθηκε ο Εμμανουήλ Ξάνθος και του πρόσφερε την ηγεσία της Φιλικής Εταιρείας και την αρχηγία του Αγώνα, ο Καποδίστριας δεν δέχτηκε και συνέστησε αναβολή της Επανάστασης.

Σε νέα επίσκεψή του, ο Ξάνθος τόνισε ότι ήταν αδύνατη η αναβολή, καθώς η Φιλική Εταιρεία είχε εξαπλωθεί πολύ και ελλόχευε ο κίνδυνος να προδοθεί στους Τούρκους. Ο Καποδίστριας άλλαξε στάση. Δεν δέχτηκε μεν την αρχηγία, όμως δεν απέτρεψε την έναρξη της Επανάστασης, σχεδόν μάλιστα την υποστήριξε.

Ο Καποδίστριας αρνήθηκε την αρχηγία της Εταιρείας γιατί η όποια ελληνική επαναστατική ενέργεια, θα φαινόταν ως υποκινούμενη από τη Ρωσία και θα προκαλούσε σοβαρά προβλήματα στις σχέσεις της με τις Μεγάλες Δυνάμεις. Παράλληλα, θα ήταν αδύνατη οποιαδήποτε εμπλοκή της Ρωσίας, ενώ θεωρούσε και σωστά, ότι θα μπορούσε να προσφέρει περισσότερα από τη θέση του στο Ρωσικό Υπουργείο Εξωτερικών.

Τα επαναστατικά κινήματα του 1820-21, το Συνέδριο του Λάιμπαχ και ο Αλέξανδρος Υψηλάντης

Η στάση του Καποδίστρια δικαιώθηκε πλήρως από την εξέλιξη των πραγμάτων. Το 1820 ξέσπασε στη Νεάπολη της Ιταλίας επανάσταση. Τον Οκτώβριο του ίδιου έτους συνήλθε στο Τροπάου (τη σημερινή Οπάβα της Τσεχίας) Συνέδριο της Πενταπλής Συμμαχίας, με βασικό θέμα την αντιμετώπιση των επαναστατικών κινημάτων στην Ευρώπη.

Το 1821, το Συνέδριο μεταφέρθηκε στο Λάιμπαχ (σήμερα Λιουμπλιάνα), θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ως ένα είδος δικαστηρίου που δίκαζε και καταδίκαζε τους «άτακτους» λαούς που διασάλευαν την ηρεμία της Ευρώπης.

Στις 24 Φεβρουαρίου 1821, ο Αλέξανδρος Υψηλάντης κήρυξε την Επανάσταση στο Ιάσιο.

Ταυτόχρονα έφτανε στο Λάιμπαχ και η είδηση για την επανάσταση του Πεδεμοντίου.

Η άποψη του Μέτερνιχ, ότι επρόκειτο για ενιαία και συντονισμένη επαναστατική κίνηση που θα προκαλούσε χάος στην Ευρώπη, επιβλήθηκε εύκολα. Η θέση της Ρωσίας έγινε ακόμα πιο δύσκολη, καθώς ο Υψηλάντης ήταν Στρατηγός του ρωσικού στρατού, οικείος του τσάρου και του Καποδίστρια, ξεκίνησε από ρωσικό έδαφος και στην προκήρυξή του είχε υπαινιχθεί ρωσική ενίσχυση.

Έτσι η Ρωσία βρέθηκε κατηγορούμενη για μυστική υπόθαλψη επαναστάσεων στην Ανατολή, όπου είχε ιδιαίτερα συμφέροντα. Ο Καποδίστριας κατόρθωσε να μετριάσει τις σκληρές αποφάσεις που ήθελε να πάρει ο τσάρος. Έτσι, τα μέτρα που πάρθηκαν ήταν τα λιγότερο επώδυνα: αποδοκιμασία της Επανάστασης, διαγραφή του Υψηλάντη από τις τάξεις του ρωσικού στρατού και ουδετερότητα των ρωσικών στρατευμάτων στη Μολδοβλαχία, κάτι πολύ σημαντικό.

Στο Λάιμπαχ, η Ελληνική Επανάσταση της 25^ης Μαρτίου 1821 καταγγέλθηκε μαζί με τα άλλα επαναστατικά κινήματα, χωρίς όμως τη λήψη μέτρων εναντίον της. Όπως γράφει ο Ν. Σπηλιάδης, ο Καποδίστριας πέτυχε στο Λάιμπαχ «να σώσει την πατρίδα επαναστάσαν δια της αυτοκρατορικής (τσαρικής) ψήφου».

Όταν επέστρεψαν στην Πετρούπολη, ο Καποδίστριας ζήτησε να λάβει ο τσάρος σκληρότερα μέτρα κατά της Τουρκίας, ιδιαίτερα μετά τον απαγχονισμό του Πατριάρχη Γρηγορίου Ε’ και τις άλλες τουρκικές θηριωδίες σε βάρος Ελλήνων. Η πίεση αυτή οδήγησε στο ρωσικό τελεσίγραφο της 6^ης Ιουλίου 1821 προς την Τουρκία και την αποχώρηση του Ρώσου πρέσβη Στρογκανόφ από την Κωνσταντινούπολη.

Ο Καποδίστριας συνέχισε την πίεση στον τσάρο, με σκοπό να προκαλέσει σύρραξη με τους Οθωμανούς. Όμως η παρέμβαση του Μέτερνιχ απέτρεψε κάτι τέτοιο. Ο φόβος όμως του σουλτάνου Μαχμούτ Β’ για πιθανή ρωσική επίθεση, τον ανάγκασε να κρατήσει μεγάλο αριθμό στρατευμάτων μακριά από την Ελλάδα και συνέβαλε στην εδραίωση της Επανάστασης.

Τέλος, ο Καποδίστριας προσπάθησε να πείσει τον τσάρο να συνομιλήσει με τις άλλες Μεγάλες Δυνάμεις, για να υπογράψουν Πρωτόκολλο ή Συνθήκη. Ο τσάρος δέχτηκε, πρότεινε όμως για τη διεξαγωγή των συνομιλιών διπλωμάτες προσκείμενους στον Μέτερνιχ. Ο Καποδίστριας απογοητευμένος, αποφάσισε να παραιτηθεί. Μάταια ο τσάρος επιχείρησε να τον μεταπείσει. Τελικά συμφωνήθηκε να δοθεί στον Καποδίστρια αναρρωτική άδεια αορίστου διάρκειας για το εξωτερικό.

Ο Καποδίστριας στην Ελβετία (1822-1827)

Ο Καποδίστριας έφυγε από την Πετρούπολη τον Αύγουστο του 1822. Πήγε πρώτα στο Εμς (της σημερινής Γερμανίας) και το φθινόπωρο του 1822 έφτασε στην Ελβετία και εγκαταστάθηκε στη Γενεύη σ’ ένα φτωχικό σπίτι καθώς όπως είπε στον Εϊνάρ, την ώρα που οι συμπατριώτες του πολεμούν και πένονται, δεν μπορεί αυτός να ζει στη χλιδή. Φαινομενικά, ο Μέτερνιχ είχε επικρατήσει.

Στην πράξη όμως, ο Καποδίστριας φρόντισε να εδραιωθεί η Ελληνική Επανάσταση και να αντέχει σε σκληρές δοκιμασίες. Το Πρωτόκολλο της Πετρούπολης (1826) και η Συνθήκη του Λονδίνου (1827) ήταν αποτέλεσμα των δικών του εισηγήσεων προς τον τσάρο το 1822.

Στη Γενεύη, ο Καποδίστριας δεν έμεινε αδρανής. Μέσω του φίλου του, τραπεζίτη Εϊνάρδου, οργάνωνε τη δράση των φιλελληνικών οργανώσεων της Ευρώπης και ενθάρρυνε τις προσπάθειες των Ευρωπαίων πολιτικών υπέρ της Ελληνικής Επανάστασης. Τέλος, το εκτενές υπόμνημά του προς τον νέο τσάρο Νικόλαο Α’ (12/12/1826) με τίτλο «Επισκόπηση της δημοσίας σταδιοδρομίας μου από το 1798 ως το 1822» ήταν μια ισχυρή συνηγορία για ενεργή επέμβαση της Ρωσίας υπέρ των επαναστατημένων Ελλήνων.

Πηγή