Η δράση της κυβέρνησης Τραμπ στη Βενεζουέλα υποδηλώνει ότι θα μπορούσε να ακολουθήσει μία περίοδος παγκόσμιας αναταραχής, αναφέρει ο διακεκριμένος δημοσιογράφος του BBC, Tζέρεμι Μπόουεν
Με την σύλληψη του ηγέτη της Βενεζουέλας Νικολάς Μαδούρο, ο Ντόναλντ Τραμπ απέδειξε πιο δυναμικά από ποτέ την πίστη του στη δύναμη της θέλησής του, υποστηριζόμενη από την ωμή στρατιωτική ισχύ των ΗΠΑ. Με εντολή του, οι ΗΠΑ έβαλαν τον Μαδούρο πίσω από τα κάγκελα και τώρα θα «κυβερνήσουν» τη Βενεζουέλα, γράφει ο Τζέρεμι Μπόουεν του BBC.
Ο πρόεδρος των ΗΠΑ έκανε την ανακοίνωση σε μια συνέντευξη Τύπου με τεράστιες επιπτώσεις για την εξωτερική πολιτική των ΗΠΑ παγκοσμίως, στο Mαρ-α-Λάγκο της Φλόριντα. Οι ΗΠΑ δήλωσε θα έχουν τον έλεγχο στη Βενεζουέλα «μέχρι να μπορέσουμε να κάνουμε μια ασφαλή, σωστή και συνετή μετάβαση».
Ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ, Μάρκο Ρούμπιο, είπε, είχε μιλήσει με την αντιπρόεδρο της Βενεζουέλας Ντέλσι Ροντρίγκεζ, η οποία του είχε πει «θα κάνουμε ό,τι χρειαστείς… Νομίζω ότι ήταν αρκετά ευγενική, αλλά πραγματικά δεν έχει άλλη επιλογή». Ο Τραμπ πρόσθεσε ότι «δεν φοβόμαστε τους στρατιώτες στο έδαφος αν πρέπει να τους έχουμε».
Πιστεύει όμως ότι μπορεί να κυβερνήσει τη Βενεζουέλα με τηλεχειρισμό; Θα είναι αρκετή αυτή η επίδειξη ότι θα υποστηρίξει τα λόγια του με στρατιωτική δράση, την οποία επαίνεσαν πλουσιοπάροχα στο Mαρ-α-Λάγκο τόσο ο Mάρκο Ρούμπιο όσο και ο υπουργός Άμυνας των ΗΠΑ Πιτ Χέγκσεθ για να αναδιαμορφώσει τη Βενεζουέλα και να εκφοβίσει τους ηγέτες της Λατινικής Αμερικής ώστε να συμμορφωθούν; Ακουγόταν σαν να πίστευε κάτι τέτοιο. Τα στοιχεία δείχνουν ότι δεν θα είναι ούτε εύκολο ούτε ομαλό.
Το think tank Διεθνής Ομάδα Κρίσεων, προειδοποίησε τον Οκτώβριο ότι η πτώση του Μαδούρο θα μπορούσε να οδηγήσει σε βία και αστάθεια στη Βενεζουέλα. Τον ίδιο μήνα, οι New York Times ανέφεραν ότι αξιωματούχοι της άμυνας και της διπλωματίας στην πρώτη κυβέρνηση Τραμπ είχαν προβλέψει τι θα μπορούσε να συμβεί σε περίπτωση πτώσης του Μαδούρο. Το συμπέρασμά τους ήταν η προοπτική βίαιου χάους, καθώς οι ένοπλες παρατάξεις θα ανταγωνίζονταν για την εξουσία.
Η απομάκρυνση και η φυλάκιση του Νικολάς Μαδούρο αποτελεί μια αξιοσημείωτη επίδειξη της αμερικανικής στρατιωτικής ισχύος. Οι ΗΠΑ συγκέντρωσαν μια τεράστια αρμάδα και πέτυχαν τον στόχο τους χωρίς να χαθεί ούτε μία αμερικανική ζωή.
Ο Μαδούρο αγνόησε τη βούληση του λαού της Βενεζουέλας αγνοώντας την εκλογική του ήττα και, αναμφίβολα, η αποχώρησή του θα γίνει ευπρόσδεκτη από πολλούς πολίτες της. Αλλά οι επιπτώσεις της δράσης των ΗΠΑ θα αντηχήσουν και στο μέλλον, πολύ πέρα από τα σύνορα της Βενεζουέλας.
Η ατμόσφαιρα στη συνέντευξη Τύπου στο Μαρ-α-Λάγκο ήταν θριαμβευτική, καθώς γιόρτασαν αυτό που αναμφίβολα ήταν μια τυπική επιχείρηση που πραγματοποιήθηκε από άκρως επαγγελματικές αμερικανικές δυνάμεις. Η στρατιωτική επιχείρηση είναι μόνο το πρώτο στάδιο. Το ιστορικό της Αμερικής στην αλλαγή καθεστώτων με τη βία τα τελευταία 30 χρόνια είναι καταστροφικό. Η πολιτική συνέχεια είναι αυτή που κάνει ή καταστρέφει τη διαδικασία.
Το Ιράκ βυθίστηκε σε μια αιματηρή καταστροφή μετά την αμερικανική εισβολή το 2003. Στο Αφγανιστάν, δύο δεκαετίες και δισεκατομμύρια δολάρια που σπαταλήθηκαν στις προσπάθειες εθνικής οικοδόμησης εξανεμίστηκαν μέσα σε λίγες μέρες μετά την αποχώρηση των ΗΠΑ το 2021. Καμία από τις δύο χώρες δεν βρισκόταν στην αυλή της Αμερικής. Ωστόσο, τα φαντάσματα των παρεμβάσεων του παρελθόντος στη Λατινική Αμερική – και η απειλή άλλων που θα ακολουθήσουν – δεν είναι τόσο πολλά υποσχόμενα.
Ο Τραμπ δοκίμασε ένα νέο ψευδώνυμο, το «Δόγμα Ντονρόε», για τη διακήρυξη του προέδρου Τζέιμς Μονρόε το 1823, με την οποία προειδοποιούσε άλλες δυνάμεις να μην αναμειγνύονται στη σφαίρα επιρροής της Αμερικής στο δυτικό ημισφαίριο. «Το Δόγμα Μονρόε είναι σημαντικό, αλλά το έχουμε ξεπεράσει κατά πολύ», δήλωσε ο Τραμπ στο Μαρ-α-Λάγκο. «Σύμφωνα με τη νέα μας στρατηγική εθνικής ασφάλειας, η αμερικανική κυριαρχία στο δυτικό ημισφαίριο δεν θα αμφισβητηθεί ποτέ ξανά».
Είπε ότι ο Πρόεδρος της Κολομβίας, Γκουστάβο Πέτρο, έπρεπε να «καλύψει τα νώτα του». Αργότερα δήλωσε στο Fox News ότι «κάτι θα πρέπει να γίνει με το Μεξικό». Η Κούβα βρίσκεται αναμφίβολα και στην ατζέντα των ΗΠΑ, την οποία καθοδηγεί ο Ρούμπιο, του οποίου οι γονείς είναι Κουβανοαμερικανοί. Οι ΗΠΑ έχουν μακρύ ιστορικό ένοπλων επεμβάσεων στη Λατινική Αμερική.
«Βρισκόμουν στην Αϊτή το 1994, όταν ο Πρόεδρος Μπιλ Κλίντον έστειλε 25.000 στρατιώτες και δύο αεροπλανοφόρα για να επιβάλει την αλλαγή καθεστώτος. Στη συνέχεια, το καθεστώς της Αϊτής κατέρρευσε χωρίς να πέσει ούτε ένας πυροβολισμός. Αντί να δημιουργήσουν ένα καλύτερο μέλλον, τα 30 χρόνια που έχουν περάσει από τότε υπήρξαν μια περίοδος σχεδόν αδιάκοπης δυστυχίας για τον λαό της Αϊτής. Η Αϊτή είναι πλέον ένα αποτυχημένο κράτος όπου κυριαρχούν ένοπλες συμμορίες.
Ο Ντόναλντ Τραμπ είπε ότι η Βενεζουέλα θα γίνει ξανά σπουδαία, αλλά δεν μίλησε για δημοκρατία. Απέρριψε την ιδέα ότι η ηγέτης της αντιπολίτευσης της Βενεζουέλας Μαρία Κορίνα Ματσάδο, η οποία κέρδισε το Νόμπελ Ειρήνης του 2025, θα έπρεπε να ηγηθεί της χώρας. «Νομίζω ότι θα ήταν πολύ δύσκολο για εκείνη να είναι η ηγέτης, δεν έχει την υποστήριξη… Δεν έχει τον σεβασμό.»
Δεν ανέφερε τον Εντμούντο Γκονζάλες, τον οποίο πολλοί Βενεζολάνοι πιστεύουν ότι ήταν ο νόμιμος νικητής των εκλογών του 2024. Αντ’ αυτού, οι ΗΠΑ, προς το παρόν ούτως ή άλλως, υποστηρίζουν την αντιπρόεδρο του Μαδούρο, Ντέλσι Ροντρίγκεζ. Ενώ πρέπει να υπήρξε κάποιο είδος εσωτερικής συμπαιγνίας που έδωσε στον αμερικανικό στρατό την εσωτερική γνώση που χρειαζόταν για να απομακρύνει τον Μαδούρο, το καθεστώς που δημιούργησε ο προκάτοχός του, Ούγκο Τσάβες, φαίνεται να είναι άθικτο.
Είναι απίθανο οι ένοπλες δυνάμεις της Βενεζουέλας, παρά την όποια ταπείνωση που μπορεί να νιώσουν οι στρατηγοί τους για την αδυναμία τους να αντισταθούν στην αμερικανική επίθεση, να συναινέσουν στα σχέδια των ΗΠΑ. Ο στρατός και οι πολιτικοί υποστηρικτές του καθεστώτος έχουν πλουτίσει μέσω δικτύων διαφθοράς που δεν θα θέλουν να χάσουν. Πολλές πολιτοφυλακές έχουν εξοπλιστεί από το καθεστώς και η Βενεζουέλα έχει και άλλες ένοπλες ομάδες. Περιλαμβάνουν εγκληματικά δίκτυα, καθώς και Κολομβιανούς αντάρτες που υποστήριξαν το καθεστώς Μαδούρο με αντάλλαγμα άσυλο.
Η παρέμβαση των ΗΠΑ στη Βενεζουέλα φέρνει στο προσκήνιο ορισμένες από τις βασικές αρχές της κοσμοθεωρίας του Τραμπ. Δεν κρύβει τον τρόπο με τον οποίο εποφθαλμιά τον ορυκτό πλούτο άλλων χωρών. Έχει ήδη προσπαθήσει να αποκομίσει κέρδος από τους φυσικούς πόρους της Ουκρανίας σε αντάλλαγμα για στρατιωτική βοήθεια.
Ο Τραμπ δεν κρύβει την επιθυμία του να ελέγξει τα τεράστια ορυκτά αποθέματα της Βενεζουέλας και την πεποίθησή του ότι οι αμερικανικές πετρελαϊκές εταιρείες ληστεύθηκαν όταν η πετρελαϊκή βιομηχανία κρατικοποιήθηκε. «Θα αφαιρέσουμε ένα τεράστιο ποσό πλούτου από τη γη, και αυτός ο πλούτος θα πάει στον λαό της Βενεζουέλας και σε ανθρώπους εκτός Βενεζουέλας που ζούσαν κάποτε στη Βενεζουέλα, και θα πάει επίσης στις Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής με τη μορφή αποζημίωσης».
Αυτό θα εντείνει τους φόβους στη Γροιλανδία και τη Δανία ότι θα κοιτάξει τόσο προς τον βορρά όσο και προς τον νότο. Οι ΗΠΑ δεν έχουν εγκαταλείψει την επιθυμία τους να απορροφήσουν τη Γροιλανδία, λόγω της στρατηγικής της θέσης στην Αρκτική, καθώς και των φυσικών πόρων που γίνονται όλο και πιο προσβάσιμοι καθώς οι πάγοι της λιώνουν λόγω της υπερθέρμανσης του πλανήτη.
Η «επιχείρηση Mαδούρο» αποτελεί επίσης ένα ακόμη σοβαρό πλήγμα στην ιδέα ότι ο καλύτερος τρόπος για να κυβερνήσεις τον κόσμο είναι να ακολουθείς ένα συμφωνημένο σύνολο κανόνων, όπως ορίζονται στο διεθνές δίκαιο. Η ιδέα είχε τεθεί σε δοκιμασία πριν αναλάβει τα καθήκοντά του ο Ντόναλντ Τραμπ, αλλά έχει ήδη αποδείξει επανειλημμένα τόσο στις ΗΠΑ όσο και διεθνώς ότι πιστεύει ότι μπορεί να αγνοήσει νόμους που δεν του αρέσουν.
Οι Ευρωπαίοι σύμμαχοι, οι οποίοι απεγνωσμένα προσπαθούν να μην τον εξοργίσουν, συμπεριλαμβανομένου του πρωθυπουργού Κιρ Στάρμερ, παλεύουν να βρουν τρόπους να πουν ότι στηρίζουν την ιδέα του διεθνούς δικαίου χωρίς να καταδικάζουν το γεγονός ότι η επιχείρηση Μαδούρο αποτελεί κατάφωρη παραβίαση του Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών.
Η δικαιολογία των ΗΠΑ ότι ο στρατός τους απλώς βοήθησε στην εκτέλεση εντάλματος σύλληψης ενός βαρόνου ναρκωτικών που μεταμφιέστηκε σε πρόεδρο της Βενεζουέλας είναι αδύναμη, ειδικά δεδομένων των δηλώσεων του Τραμπ ότι οι ΗΠΑ θα ελέγχουν πλέον τη χώρα και την πετρελαϊκή της βιομηχανία. Λίγες ώρες πριν από την απαγωγή του Μαδούρο και της συζύγου του, συναντήθηκε με Κινέζους διπλωμάτες στο παλάτι του στο Καράκας.
Η Κίνα καταδίκασε την ενέργεια των ΗΠΑ. Ανέφερε ότι «οι ηγεμονικές πράξεις των ΗΠΑ παραβιάζουν σοβαρά το διεθνές δίκαιο και την κυριαρχία της Βενεζουέλας και απειλούν την ειρήνη και την ασφάλεια στη Λατινική Αμερική και την περιοχή της Καραϊβικής». Οι ΗΠΑ θα πρέπει «να σταματήσουν να παραβιάζουν την κυριαρχία και την ασφάλεια άλλων χωρών».
Ακόμα κι έτσι, η Κίνα μπορεί να δει ένα προηγούμενο να δημιουργείται από την ενέργεια των ΗΠΑ. Θεωρεί την Ταϊβάν ως αποσχισθείσα επαρχία και έχει δηλώσει ότι η επιστροφή της στον έλεγχο του Πεκίνου αποτελεί εθνική προτεραιότητα. Στην Ουάσινγκτον, αυτός είναι σίγουρα ο φόβος του Δημοκρατικού αντιπροέδρου της Επιτροπής Πληροφοριών της Γερουσίας, γερουσιαστή Μαρκ Γουόρνερ. Εξέδωσε δήλωση λέγοντας ότι οι ηγέτες της Κίνας, και άλλοι, θα παρακολουθούν στενά.
«Εάν οι Ηνωμένες Πολιτείες διεκδικήσουν το δικαίωμα να χρησιμοποιήσουν στρατιωτική βία για να εισβάλουν και να συλλάβουν ξένους ηγέτες που κατηγορούν για εγκληματική συμπεριφορά, τι εμποδίζει την Κίνα να διεκδικήσει την ίδια εξουσία επί της ηγεσίας της Ταϊβάν; Τι εμποδίζει τον [Ρώσο Πρόεδρο] Βλαντιμίρ Πούτιν να ισχυριστεί παρόμοια δικαιολογία για την απαγωγή του προέδρου της Ουκρανίας; Μόλις ξεπεραστεί αυτό το όριο, οι κανόνες που περιορίζουν το παγκόσμιο χάος αρχίζουν να καταρρέουν και τα αυταρχικά καθεστώτα θα είναι τα πρώτα που θα το εκμεταλλευτούν».
Ο Ντόναλντ Τραμπ φαίνεται να πιστεύει ότι ο ίδιος θεσπίζει τους κανόνες και ό,τι ισχύει για τις ΗΠΑ υπό την διοίκησή του δεν σημαίνει ότι και άλλοι μπορούν να περιμένουν τα ίδια προνόμια. Αλλά έτσι δεν λειτουργεί ο κόσμος της εξουσίας. Οι ενέργειές του στις αρχές του 2026 υποδηλώνουν άλλους 12 μήνες παγκόσμιας αναταραχής.