Η οικονομική κρίση στο Ιράν έχει πυροδοτήσει τη μεγαλύτερη εξέγερση των τελευταίων ετών, με τους διαδηλωτές να λένε ότι ήρθε η ώρα να πέσει το καθεστώς. Δεκάδες είναι οι νεκροί στις διαδηλώσεις που έχουν εξαπλωθεί σε όλη τη χώρα, με την Τεχεράνη να βλέπει «ξένο δάκτυλο» στ
Το Ιράν συγκλονίζεται από ένα νέο κύμα αιματηρών διαμαρτυριών, το οποίο ξεκίνησε τον Δεκέμβριο και πλέον έχει εξαπλωθεί σε 27 από τις 31 επαρχίες της χώρας. Η σπίθα που πυροδότησε την οργή ήταν η ολοκληρωτική κατάρρευση της οικονομίας και του εθνικού νομίσματος.
Το ριάλ, το οποίο πριν από την Ισλαμική Επανάσταση του 1979 διαπραγματευόταν στα 70 προς ένα δολάριο, κατέγραψε ένα νέο, ταπεινωτικό ιστορικό χαμηλό, φτάνοντας τα 1,47 εκατομμύρια προς ένα δολάριο ΗΠΑ στην ελεύθερη αγορά. Αυτή η ραγδαία υποτίμηση, σε συνδυασμό με έναν επίμονο υπερπληθωρισμό που αγγίζει το 40%, έχει εξαϋλώσει τις αποταμιεύσεις μιας ζωής για εκατομμύρια Ιρανούς, οδηγώντας τους εμπόρους και τους πολίτες σε απόγνωση.
Η κατάσταση επιδεινώθηκε δραματικά όταν η Κεντρική Τράπεζα του Ιράν αποφάσισε να διακόψει την επιδοτούμενη συναλλαγματική ισοτιμία για τα περισσότερα βασικά αγαθά, με εξαίρεση τα φάρμακα και το σιτάρι. Η κίνηση αυτή, αν και παρουσιάστηκε ως μέτρο κατά της διαφθοράς, οδήγησε σε τεράστιες αυξήσεις τιμών στα ράφια των καταστημάτων.
Η μέση τιμή του μαγειρικού λαδιού τριπλασιάστηκε μέσα σε λίγες ημέρες, ενώ υπήρξαν ελλείψεις σε βασικά είδη όπως το ρύζι, το κοτόπουλο και το τυρί. Οι πολίτες είδαν την αγοραστική τους δύναμη να εκμηδενίζεται, ενώ την ίδια στιγμή ορισμένες εταιρείες κατηγορήθηκαν ότι εκμεταλλεύτηκαν το προηγούμενο σύστημα ισοτιμιών για να αποκομίσουν τεράστια κέρδη εις βάρος του λαού.
Οι διαδηλώσεις ξεκίνησαν με τους εμπόρους να κλείνουν τα καταστήματά τους σε ένδειξη διαμαρτυρίας για την επιδείνωση των οικονομικών συνθηκών και πλέον έχουν εξαπλωθεί από την Τεχεράνη σε δεκάδες πόλεις σε όλη τη χώρα. Φοιτητές και ακτιβιστές έχουν αρχίσει να φωνάζουν «θάνατος στον δικτάτορα», αναφερόμενοι στον 86χρονο ανώτατο ηγέτη, Αλί Χαμενεΐ, και «γυναίκα, ζωή, ελευθερία», απηχώντας τις διαμαρτυρίες του 2022 που παρέλυσαν το Ιράν, μετά τη δολοφονία της 22χρονης Μαχσά Αμινί που συνελήφθη από την «αστυνομία ηθών» επειδή φέρεται να φορούσε χαλαρά τη μαντίλα της.
Η καρδιά των κινητοποιήσεων χτυπά στο «Μεγάλο Παζάρι» της Τεχεράνης, όπου οι έμποροι έκλεισαν τα καταστήματά τους και συγκρούστηκαν με τις δυνάμεις ασφαλείας. Βίντεο δείχνουν δακρυγόνα να καλύπτουν τους ιστορικούς δρόμους της αγοράς και διαδηλωτές να φωνάζουν συνθήματα. Η βία έχει εξαπλωθεί και στην επαρχία, με ιδιαίτερη ένταση στο Ιλάμ και το Μαλεκσάχι. Σοκαριστικά πλάνα δείχνουν τις δυνάμεις ασφαλείας να εισβάλλουν στο νοσοκομείο «Ιμάμης Χομεϊνί» για να συλλάβουν τραυματισμένους διαδηλωτές, μια πράξη που η Διεθνής Αμνηστία χαρακτήρισε ως κατάφωρη παραβίαση του διεθνούς δικαίου.
Ο μέχρι στιγμής απολογισμός είναι τραγικός, με τουλάχιστον 36 επιβεβαιωμένους νεκρούς, ανάμεσα στους οποίους περιλαμβάνονται τέσσερα παιδιά και μέλη των δυνάμεων ασφαλείας. Οι συλλήψεις έχουν ξεπεράσει τις 2.000, ενώ οι αναφορές για χρήση πραγματικών πυρών εναντίον του πλήθους πληθαίνουν.
Ο πρόεδρος Μασούντ Πεζεσκιάν, σε μια ασυνήθιστη ομολογία αδυναμίας, δήλωσε ότι η κυβέρνηση δεν έχει την ικανότητα να διαχειριστεί την κρίση μόνη της, την ώρα που ο ανώτατος ηγέτης Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ και η δικαστική εξουσία προειδοποιούν ότι δεν θα δείξουν κανένα έλεος στους “ταραξίες”.
Την ίδια στιγμή η διεθνής κοινότητα παρακολουθεί με ανησυχία, με τον πρόεδρο των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ να προειδοποιεί για αμερικανική παρέμβαση σε περίπτωση περαιτέρω βίαιης καταστολής των διαδηλωτών. Ο Τραμπ προειδοποίησε ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες θα παρέμβουν εάν συνεχιστεί η βία κατά των διαδηλωτών, χωρίς ωστόσο να διευκρινίσει ποιες ενέργειες θα μπορούσε να αναλάβει η Ουάσιγκτον.
Ο πρόεδρος του ιρανικού κοινοβουλίου, Μοχάμαντ Μπαγέρ Καλιμπάφ, δήλωσε σε ανάρτησή του στην πλατφόρμα X ότι η απειλή παρέμβασης του Τραμπ καθιστά τις αμερικανικές βάσεις στην περιοχή «νόμιμους στόχους».
Αναλυτές εκτιμούν ότι το μήνυμα του Τραμπ τροφοδότησε τις θεωρίες συνωμοσίας των πιο σκληροπυρηνικών στοιχείων της κυβέρνησης, τα οποία βρίσκονταν ήδη σε κατάσταση συναγερμού για ενδεχόμενη ξένη παρέμβαση μετά τον καταστροφικό 12ήμερο πόλεμο με το Ισραήλ το περασμένο καλοκαίρι, στον οποίο συμμετείχαν εν μέρει και οι αμερικανικές ένοπλες δυνάμεις, αφήνοντας τη χώρα σε κατάσταση σοκ.
Οι απειλές του Τραμπ ενισχύουν το αφήγημα ότι οι διαμαρτυρίες έχουν εξωτερική υποστήριξη, με τον σύμβουλο του Ανωτάτου Ηγέτη, Αλί Λαριτζανί, να κατηγορεί άμεσα τις ΗΠΑ και το Ισραήλ ότι εμπλέκονται στις διαδηλώσεις. Καθώς διασημότητες, όπως ο αθλητής Αλί Νταέι και καλλιτέχνες συντάσσονται με το μέρος του λαού, το Ιράν εισέρχεται σε περίοδο μεγάλης αβεβαιότητας, με την οικονομική εξαθλίωση να μετατρέπεται σε πολιτική υπαρξιακή κρίση για το καθεστώς.
Οι διαμαρτυρίες πραγματοποιούνται άλλωστε σε μια επισφαλή στιγμή για την ιρανική κυβέρνηση, η οποία κλυδωνίστηκε από έναν 12ήμερο πόλεμο με το Ισραήλ τον Ιούνιο. Περισσότεροι από 1.000 άνθρωποι σκοτώθηκαν όταν το Ισραήλ βομβάρδισε το Ιράν για σχεδόν δύο εβδομάδες.
Οι διαδηλωτές δηλώνουν αποφασισμένοι να παραμείνουν στους δρόμους μέχρι να δουν πραγματική αλλαγή. Λένε ότι έχουν μάθει από τις διαμαρτυρίες πριν από τρία χρόνια και είναι πρόθυμοι να εφαρμόσουν τα μαθήματα. «Μάθαμε ότι ο μόνος τρόπος για να αποκτήσουμε ελευθερία είναι να συνεχίσουμε να διαμαρτυρόμαστε και να το κάνουμε αυτό με συνέπεια και στρατηγική, κάτι που νομίζω ότι έλειπε στο παρελθόν», λέει ο 28χρονος διαδηλωτής Μοέιν, μιλώντας με ψευδώνυμο. «Ξέρουμε ότι θέλουμε το τέλος του καθεστώτος – και αυτός ήταν ο κοινός στόχος όλων των διαμαρτυριών».