Η κυβέρνηση Ράμα στην Αλβανία ελπίζει ότι το σχεδιαζόμενο θέρετρο του Τζάρεντ Κούσνερ μπορεί να καταστήσει την Αλβανία παγκόσμιο τουριστικό προορισμό, οι περιβαλλοντικές ανησυχίες ωστόσο είναι έντονες, ενώ υπάρχουν καταγγελίες για αδιαφάνεια και διαφθορά. Η ΕΕ καλεί τα Τίρανα να ευθυγραμμιστούν με την περιβαλλοντική νομοθεσία
Συνεχίζεται η «Επανάσταση των Φλαμίνγκο» στην Αλβανία για το σχέδιο ανέγερσης ενός πολυτελούς θερέτρου με την υπογραφή του γαμπρού του Τραμπ, Τζάρεντ Κούσνερ σε μία οικολογικά ευαίσθητη περιοχή που φιλοξενεί παρθένες παραλίες και μια ποικιλία προστατευόμενων ειδών.
Το έργο, ύψους 1,6 δισεκατομμυρίων δολαρίων έχει βγάλει στους δρόμους χιλιάδες διαδηλωτές – κάποιοι από τους οποίους κρατούν φουσκωτά φλαμίνγκο – στους δρόμους της πρωτεύουσας της Αλβανίας, φοβούμενοι ότι απειλεί μια προστατευόμενη περιοχή όπου μεταναστεύουν τα πτηνά με το χαρακτηριστικό ροζ φτέρωμα. Το προστατευόμενο πουλί έχει αναδειχθεί σε σύμβολο του κινήματος διαμαρτυρίας ενάντια στο σχέδιο του Κούσνερ για ένα πολυτελές θέρετρο στις γραφικές ακτές της Αδριατικής.
Το έργο διευθύνεται από την Affinity Partners, την επενδυτική εταιρεία του Kούσνερ. Περιλαμβάνει σχέδια για την ανάπτυξη μιας ακτογραμμής στην περιοχή του προστατευόμενου δέλτα Βιόσα- Νάρτα και της κοντινής ακατοίκητης νήσου Σάσων που κάποτε ήταν μυστική κομμουνιστική στρατιωτική βάση
Η ΕΕ καλεί την Αλβανία να ευθυγραμμιστεί με την περιβαλλοντική νομοθεσία
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή κάλεσε την Αλβανία να ενεργήσει χωρίς καθυστέρηση για να διασφαλίσει ότι ευθυγραμμίζεται με την περιβαλλοντική νομοθεσία της ΕΕ εάν επιθυμεί να ενταχθεί στο μπλοκ, δήλωσε εκπρόσωπος της Επιτροπής, σχολιάζοντας το σχεδιαζόμενο θέρετρο. Τη Δευτέρα (8/6), ο πρωθυπουργός της Αλβανίας Έντι Ράμα δήλωσε σε συνέντευξή του στο Reuters ότι η χώρα του θα προχωρήσει στην κατασκευή ενός πολυτελούς θέρετρου που σχεδιάζουν ο γαμπρός του προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ, Τζάρεντ Κούσνερ, και η κόρη του Ιβάνκα Τραμπ, παρά τις διαμαρτυρίες για τις περιβαλλοντικές του επιπτώσεις.
Η ΕΕ έχει δηλώσει ότι θα μπορούσε να δεχτεί νέα μέλη, συμπεριλαμβανομένων του Μαυροβουνίου, της Αλβανίας και της Ουκρανίας έως το 2030, αλλά αυτό εξαρτάται από την ευθυγράμμισή τους με τη νομοθεσία της ΕΕ, όπως είναι μεταξύ άλλων το πλάνο τους για το περιβάλλον. «Η Αλβανία θα πρέπει να απέχει από ενέργειες που θα μπορούσαν να υπονομεύσουν την εκπλήρωση του τελικού κριτηρίου αξιολόγησης και αναμένουμε από τις αλβανικές αρχές να ενεργήσουν χωρίς καθυστέρηση», δήλωσε ο εκπρόσωπος Γκιγιόμ Μερσιέ. «Είμαστε σε επαφή με τις αλβανικές αρχές για το θέμα αυτό», πρόσθεσε.
Αντιμέτωπος με διαμαρτυρίες την τελευταία εβδομάδα στα Τίρανα και στη νότια ακτή, όπου έχει προταθεί η κατασκευή του θέρετρου, ο Ράμα υποβάθμισε τις περιβαλλοντικές ανησυχίες και δήλωσε ότι θα ολοκληρωθεί μια εκτίμηση περιβαλλοντικών επιπτώσεων. «Είμαστε πολύ περήφανοι για όσα έχουμε κάνει για την άγρια ζωή στην Αλβανία. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δεν έχει κανένα λόγο να αμφιβάλλει για τη σταθερή μας βούληση να προστατεύσουμε ό,τι πρέπει να προστατευθεί όσον αφορά την άγρια ζωή και τη φύση», είπε.
Η κυβέρνηση ελπίζει ότι το υψηλού προφίλ έργο μπορεί να καταστήσει την Αλβανία έναν σημαντικό παγκόσμιο τουριστικό προορισμό – αλλά οι περιβαλλοντικές ανησυχίες είναι έντονες. Σε μια συνέντευξη με τον Αμερικανό podcaster David Senra αυτή την εβδομάδα, η Iβάνκα- η μεγαλύτερη κόρη του προέδρου των Ηνωμένων Πολιτειών Ντόναλντ Τραμπ – περιέγραψε τη νήσο Σάσων, ένα ακατοίκητο νησί στα ανοικτά των δυτικών ακτών της Αλβανίας σχεδόν ως ένα κομμάτι γης που η ίδια και ο σύζυγός της Τζάρεντ Κούσνερ ήταν οι πρώτοι που ανακάλυψαν.
«Ήμασταν στο σκάφος ενός φίλου και σταματήσαμε για μια βουτιά. Ουσιαστικά, έτσι το βρήκαμε», είπε, μιλώντας για το νησί όπου το προτεινόμενο σχέδιο που συνδέεται με τον Κούσνερ έχει προκαλέσει εκτεταμένη οργή σε όλη την Αλβανία. «Κολυμπήσαμε μέχρι το νησί. Πήγαμε για πεζοπορία, ξυπόλυτοι μέχρι την κορυφή, και μείναμε απλά μαγεμένοι.»
Αυτή η γοητεία οδήγησε τελικά σε ένα έργο που αποκαλύφθηκε πριν από περισσότερα από δύο χρόνια και αφορούσε στην κατασκευή πολυτελών ξενοδοχείων. Αλλά όταν οι μπουλντόζες έφτασαν στις παραλίες τις τελευταίες ημέρες, οι διαδηλωτές συγκεντρώθηκαν κατά χιλιάδες. Η κυβέρνηση λέει ότι η ανάπτυξη στις ακτές της Αδριατικής της Αλβανίας θα είναι εξαιρετικά πολύτιμη για τη χώρα – αλλά έχει προκαλέσει την αντίθεση περιβαλλοντικών ακτιβιστών και επικριτών του επί χρόνια σοσιαλιστή πρωθυπουργού Έντι Ράμα.
Τι έχει σχεδιάσει ο Κούσνερ για το νησί;
Το όραμα του Kούσνερ είναι μια εκτεταμένη, παραθαλάσσια ανάπτυξη γεμάτη ξενοδοχεία, διαμερίσματα και βίλες στο καταφύγιο άγριας ζωής της προστατευόμενης περιοχής δέλτα του Vjosa-Narta. Θα περιλαμβάνει επίσης τη μετατροπή μιας πρώην στρατιωτικής βάσης της κομμουνιστικής εποχής σε θέρετρο στη νήσο Σάσων.
Λίγο μετά την ανακοίνωση του έργου το 2024, η κυβέρνηση χορήγησε το καθεστώς του «στρατηγικού επενδυτή» στην Atlantic Incubation Partners, μια εταιρεία που συνδέεται με την εταιρεία Affinity Partners του Kούσνερ. Η Ιβάνκα Τραμπ έχει έκτοτε επισκεφθεί την περιοχή του Αυλώνα, συνοδευόμενη από αρχιτέκτονες και επενδυτές, και έχει επίσης συναντηθεί με τον Ράμα.
Εκσκαφείς και άλλα βαρέα μηχανήματα ξεκίνησαν εργασίες στην περιοχή τον περασμένο μήνα, ανοίγοντας δρόμους πρόσβασης, σκάβοντας στην άμμο, καθαρίζοντας γη ανάμεσα σε πεύκα και τοποθετώντας περίφραξη. Η επένδυση στο νησί αποτιμάται σε 1,6 δισεκατομμύρια δολάρια, ενώ ο Ράμα αναφέρθηκε πρόσφατα σε ένα έργο 4,7 δισ. δολαρίων που, όπως είπε, περιλαμβάνει την περιοχή του Αυλώνα.
Η ανάπτυξη διευθύνεται από την Sazan Real Estate Development LLC, όχι την Affinity Partners διευκρινίζουν οι υπεύθυνοι, σημειώνοντας ότι όλοι οι εμπλεκόμενοι επενδυτές το πράττουν «με την προσωπική τους ιδιότητα».«Είμαστε ενθουσιασμένοι με την ευκαιρία να δημιουργήσουμε έναν προορισμό παγκόσμιας κλάσης και να πραγματοποιήσουμε μία από τις μεγαλύτερες ιδιωτικές επενδύσεις στην ιστορία της περιοχής», δήλωσε ο Aσερ Aμπεσέρα, πρέδρος της Sazan Real Estate Development.
«Εστιάζουμε πάντα στην υπεύθυνη διαχείριση, την περιβαλλοντική βελτίωση, τη δημιουργία θέσεων εργασίας και τη δημιουργία μακροπρόθεσμης αξίας για τις τοπικές κοινότητες. Σεβόμαστε τις τρέχουσες δημόσιες και θεσμικές διαδικασίες και είμαστε έτοιμοι να προχωρήσουμε καθώς αυτές εξελίσσονται.»
Τι έχει να κερδίσει η αλβανική κυβέρνηση;
Ο Ράμα ελπίζει ότι το υψηλού προφίλ έργο θα καταστήσει την Αλβανία έναν σημαντικό παγκόσμιο τουριστικό προορισμό. Είναι επίσης συμβολικό των προσπαθειών της χώρας να αποστασιοποιηθεί από το κομμουνιστικό της παρελθόν, καθώς αγωνίζεται για την ένταξή της στην ΕΕ. «Η Αλβανία δεν θα πρέπει να φοβάται ένα εξαιρετικό έργο όπως αυτό, όπου εξαιρετικοί εταίροι έχουν συνεργαστεί για να επενδύσουν 4,7 δισεκατομμύρια δολάρια», δήλωσε ο Ράμα.«Δεν υπάρχει περίπτωση να σταματήσει αυτή η επένδυση όσο είμαι εδώ.»
Τις τελευταίες ημέρες, χιλιάδες άνθρωποι διαμαρτυρήθηκαν μετά την κυκλοφορία βίντεο με μπουλντόζες σε παραλίες της περιοχής. Διαδηλωτές συγκρούστηκαν με ιδιωτικούς φύλακες ασφαλείας το Σάββατο στην περιοχή, αφού οι κατασκευαστές τοποθέτησαν συρματοπλέγματα που εμπόδιζαν την πρόσβαση στην παραλία. Χιλιάδες έχουν έκτοτε συγκεντρωθεί στην πρωτεύουσα, Τίρανα ζητώντας την ακύρωση του έργου και την επιστροφή της γης των πρώην ιδιοκτητών, ενώ έχουν προγραμματιστεί περισσότερες διαμαρτυρίες τις επόμενες ημέρες.
Το βράδυ της Τρίτης, διαδηλωτές διαμαρτυρήθηκαν έξω από το γραφείο του Ράμα στα Τίρανα, κρατώντας πινακίδες που έγραφαν «Το έθνος δεν πωλείται» και «Δεν θέλουμε να γίνει η Αλβανία σαν το Ντουμπάι».
Η Εύα Κούσοβα, ειδικός στον βιώσιμο τουρισμό και εκτελεστική διευθύντρια του αλβανικού μη κερδοσκοπικού οργανισμού Destination Management Organization, συμμερίστηκε αυτό το συναίσθημα. «Είμαστε μια μικρή χώρα και δεν μπορούμε να επιτρέψουμε στην Αλβανία να γίνει ένα νέο Ντουμπάι. Το όραμα αυτής της κυβέρνησης είναι να μετατρέψει την Αλβανία σε μια χώρα ουρανοξυστών και ελίτ τουρισμού, αλλά πιστεύουμε ότι η Αλβανία πρέπει πρώτα να υπηρετεί τον λαό της και όχι να καταστρέφει την ιστορία και τη φύση της για χάρη του πολυτελούς τουρισμού», δήλωσε στο Al Jazeera.
Οι περιβαλλοντικές ανησυχίες βρίσκονται στην κορυφή της λίστας με τους λόγους για την αρνητική αντίδραση στο αναπτυξιακό έργο. Οι οικολογικές οργανώσεις φοβούνται ότι θα καταπατήσει προστατευόμενη γη και την παρθένα ακτογραμμή κατά μήκος της Αδριατικής Θάλασσας, η οποία έχει μείνει σε μεγάλο βαθμό ανεκμετάλλευτη από την κομμουνιστική εποχή της χώρας.
Περισσότερες από 40 περιβαλλοντικές ομάδες, με επικεφαλής την Προστασία και Διατήρηση του Φυσικού Περιβάλλοντος στην Αλβανία (PPNEA), έγραψαν στην κυβέρνηση τον Ιανουάριο απαιτώντας την αναστολή του έργου. Ο ιστότοπος της PPNEA παραπέμπει σε μια αίτηση με σχεδόν 60.000 υπογραφές που ζητούν τον τερματισμό της κατασκευής.
Το φυσικό καταφύγιο όπου σχεδιάζεται το έργο είναι μία από τις πιο πολύτιμες περιοχές βιοποικιλότητας της Αλβανίας, ένας σημαντικός σταθμός για τα αποδημητικά πουλιά κατά μήκος των ακτών της Αδριατικής. Οι διαδηλωτές σε συγκεντρώσεις στα Τίρανα κρατούσαν χάρτινα κομμένα σχέδια με ροζ φλαμίνγκο, ένα από τα προστατευόμενα είδη αποδημητικών πτηνών.
Οι διαμαρτυρίες πηγάζουν από έναν νόμο που εγκρίθηκε από το κοινοβούλιο της Αλβανίας τον Φεβρουάριο του 2024, ο οποίος ήρε την απαγόρευση δόμησης σε προστατευόμενες περιοχές. Ένα νέο αεροδρόμιο βρίσκεται επίσης υπό κατασκευή στον Αυλώνα, κοντά στην προστατευόμενη περιοχή Νάρτα-Σβέρνιτσα κάτι που έχει επίσης προκαλέσει διαμαρτυρίες, είπε.
«Τώρα βλέπουμε ολόκληρη την εικόνα. Φαίνεται ότι όλες αυτές οι κατασκευές είχαν σχεδιαστεί πριν από χρόνια: το αεροδρόμιο, η νήσος Σάσων και η κοντινή λιμνοθάλασσα της Νάρτας, τα υποσχέθηκαν όλα στην εταιρεία του Κούσνερ και σε άλλους επενδυτές για να κατασκευάσουν πολυτελή θέρετρα», δήλωσε η Κούσοβα.
Οι επικριτές έχουν επιπλέον εγείρει ερωτήματα σχετικά με την προέλευση των κεφαλαίων που χρησιμοποιήθηκαν για την αγορά της παράκτιας γης και τη νομιμότητα των διαδικασιών. Όπως πολλά οικόπεδα στην Αλβανία, η περιοχή υπόκειται σε διαφορές ιδιοκτησίας που χρονολογούνται από την κατάρρευση του κομμουνισμού τη δεκαετία του 1990.
Ποιες είναι οι καταγγελίες για τη διαφάνεια του έργου;
Η ειδική εισαγγελία κατά της διαφθοράς της Αλβανίας ξεκίνησε έρευνα σχετικά με τις αλλαγές στο προστατευόμενο καθεστώς της περιοχής Βιόσα-Νάρτα. Θα διερευνήσουν επίσης πώς οι αξιωματούχοι μπόρεσαν να παρακάμψουν το κανονικό σύστημα δημόσιων διαγωνισμών για συμβάσεις, καθώς και την προέλευση των κεφαλαίων που χρησιμοποιήθηκαν για την αγορά τίτλων γης.
Ενώ η κυβέρνηση επιμένει ότι η γη που έχει οριστεί για το έργο ανήκει σε ιδιώτες, ορισμένοι έχουν αμφισβητήσει την ιδιωτικοποίησή της – ένα συνηθισμένο είδος νομικής διαμάχης στην Αλβανία. Η έλλειψη διαφάνειας γύρω από το έργο αποτελεί επίσης βασική ανησυχία για πολλούς.
«Οι περιβαλλοντικές οργανώσεις δεν έχουν τίποτα εναντίον των πολυτελών θέρετρων, αλλά θα πρέπει να αναπτύσσονται με πλήρη διαφάνεια, σύμφωνα με τη νομοθεσία, όχι σε προστατευόμενους υγροτόπους και σε συνεννόηση με τις τοπικές κοινότητες και τις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών», δήλωσε η Kούσοβα. Όταν η παραλία στην περιοχή περιφράχθηκε την περασμένη εβδομάδα, «δεν υπήρχε καμία ανακοίνωση, κανένα έργο, καμία πινακίδα στο εργοτάξιο – μόνο εκσκαφείς και μηχανήματα έργων», είπε.
Οι άνθρωποι ήθελαν να εισέλθουν επειδή η θάλασσα και η άμμος αποτελούν δημόσια περιουσία σύμφωνα με την εθνική νομοθεσία, είπε η Κούσοβα. Οι προηγούμενες προσπάθειες του Κούσνερ για παρόμοια έργα προσφέρουν μια προειδοποιητική ιστορία.
Τον Νοέμβριο, το κοινοβούλιο της Σερβίας ψήφισε ειδικό νόμο που επιτρέπει την ανάπτυξη πολυτελών κατοικιών στο Βελιγράδι, με την υποστήριξη μιας επενδυτικής εταιρείας που συνδέεται με τον Κούσνερ. Ένα μήνα αργότερα, οι εισαγγελείς απήγγειλαν κατηγορίες σε τέσσερα άτομα, συμπεριλαμβανομένου ενός υπουργού της κυβέρνησης, για κατάχρηση εξουσίας και πλαστογραφία εγγράφων που σχετίζονται με το εν λόγω έργο. Στη συνέχεια, ο Κούσνερ αποσύρθηκε από την προγραμματισμένη επένδυση, η οποία θα αντικαθιστούσε ένα στρατιωτικό συγκρότημα που είχε υποστεί ζημιές από βομβαρδισμούς.
Πόσο μεγάλη πολιτική πρόκληση αποτελεί αυτό για τον Ράμα;
Ο Ράμα απέρριψε τις διαμαρτυρίες και κατηγόρησε τα μέσα ενημέρωσης ότι υπερβάλλουν ως προς το μέγεθος και τη σημασία τους. Ο πρωθυπουργός κέρδισε μια τέταρτη θητεία πέρυσι, δεσμευόμενος να εντάξει τη χώρα -η οποία είναι μία από τις φτωχότερες στην Ευρώπη- στην ΕΕ έως το 2030. Έχει τονίσει τη σημασία της προσέλκυσης επενδυτών και έχει ελαχιστοποιήσει τις ανησυχίες των περιβαλλοντολόγων.
«Είναι πολύ σημαντικό να παραμείνουμε φιλόξενοι, να παραμείνουμε δίκαιοι και σε καμία περίπτωση να μην δεχθούμε το στίγμα ότι είμαστε μια χώρα όπου οι επενδυτές αντιμετωπίζονται εχθρικά», δήλωσε ο Ράμα την Τετάρτη. Την προηγούμενη ημέρα, ο πρωθυπουργός συναντήθηκε με τον πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα, ο οποίος επαίνεσε την πρόοδο της Αλβανίας προς την ένταξη στην ΕΕ, αλλά σημείωσε ότι η διαδικασία ένταξής της εξαρτάται επίσης από την τήρηση των περιβαλλοντικών προτύπων της ΕΕ.
Ο Ράμα υπερασπίστηκε το αναπτυξιακό έργο για τα οικονομικά του οφέλη και επέμενε ότι η Αλβανία θα ανταποκρινόταν στα ευρωπαϊκά πρότυπα προστασίας του περιβάλλοντος. «Αν ένας τουρίστας πληρώνει 2.326 δολάρια τη βραδιά, τότε ωφελούνται ο μάγειρας, ο οδηγός, ο ψαράς, ο αγρότης, ο κατασκευαστής και οι τοπικές επιχειρήσεις», είπε.
Η Κούσοβα αμφισβήτησε αυτή την υπόθεση, δηλώνοντας ότι με πολλές παραλίες στη νότια Αλβανία να έχουν πλέον ιδιωτικοποιηθεί, το κοινό έχει χάσει την πρόσβαση σε αυτές. «Εν τω μεταξύ, οι κάτοικοι συχνά αναγκάζονται να κλείσουν τους ξενώνες τους και να αποκομίσουν ελάχιστα οφέλη από αυτές τις εξελίξεις εκτός από την απασχόληση εντός των ίδιων των θέρετρων», είπε.
«Ο τουρισμός πολυτελείας μπορεί να δημιουργήσει έσοδα και να προσελκύσει ξένες επενδύσεις, αλλά καθίσταται οικονομικά ασύμφορος εάν τα οφέλη συγκεντρώνονται στους επενδυτές, ενώ το περιβαλλοντικό και κοινωνικό κόστος βαρύνει τις τοπικές κοινότητες». Η Kούσοβα είπε ότι οι τοπικές κοινότητες θα πρέπει να είναι αυτές που ενδυναμώνονται, «όχι οι πλούσιοι δισεκατομμυριούχοι».
«Για να αναπτύξουμε βιώσιμο τουρισμό, πρέπει να βελτιώσουμε τις υποδομές και τις υπηρεσίες σε κάθε γωνιά της Αλβανίας, διασφαλίζοντας παράλληλα ότι ο υπερτουρισμός δεν θα βλάψει τη χώρα μας», είπε, δείχνοντας την Ιταλία, την Κροατία και την Ελλάδα, οι οποίες, όπως είπε, εντείνουν τις προσπάθειές τους για την προστασία των εθνικών πάρκων και των νησιών, κατευθύνοντας παράλληλα τον τουρισμό σε καθορισμένες περιοχές.