Για πολλούς τουρίστες, οι γουρούνες αποτελούν εδώ και χρόνια συνώνυμο της καλοκαιρινής ελευθερίας – Όμως, ο χρόνος έχει δείξει ότι η διαφορά ανάμεσα σε μία ανέμελη βόλτα και σε μία τραγωδία μπορεί να κριθεί μέσα σε μερικά δευτερόλεπτα – Μεγάλο αφιέρωμα του Newsbomb με συνεντεύξεις ειδικών
Αναμφίβολα, εδώ και περισσότερο από μία δεκαετία οι τετράτροχες μοτοσυκλέτες παντός εδάφους (ATV), γνωστές στην Ελλάδα ως «γουρούνες», έχουν συνδεθεί άρρηκτα με τον τουρισμό, ιδιαίτερα στα νησιά του Αιγαίου και του Ιονίου. Πολλές επιχειρήσεις ενοικιάσεων διαθέτουν χιλιάδες οχήματα σε επισκέπτες που επιθυμούν να κινηθούν εύκολα σε παραλίες, επαρχιακούς δρόμους και δυσπρόσιτες περιοχές.
Ωστόσο, πίσω από την εικόνα της απόδρασης από τους αυστηρούς ρυθμούς της καθημερινότητας, οι γουρούνες εξελίχθηκαν σταδιακά σε αντικείμενο έντονου προβληματισμού για τις Αρχές και τους φορείς οδικής ασφάλειας. Σοβαροί τραυματισμοί, πολύνεκρα τροχαία και δυστυχήματα με ανήλικους οδηγούς ή συνεπιβάτες έχουν επαναφέρει επανειλημμένα στο δημόσιο διάλογο το ερώτημα κατά πόσον τα συγκεκριμένα οχήματα μπορούν να κυκλοφορούν με το ισχύον καθεστώς.
Η συζήτηση κορυφώθηκε εκ νέου με τον νέο Κώδικα Οδικής Κυκλοφορίας (Ν. 5209/2025) και τις πρόσθετες παρεμβάσεις που προώθησε το υπουργείο Υποδομών και Μεταφορών για τις γουρούνες και τα οχήματα ενοικίασης.
Κεντρική αλλαγή του νέου πλαισίου αποτελεί η εισαγωγή της έννοιας της υποτροπής. Για πρώτη φορά, η επανάληψη της ίδιας επικίνδυνης παράβασης οδηγεί σε σημαντικά αυξημένες κυρώσεις, τόσο σε χρηματικά πρόστιμα, όσο και αφαίρεση της άδειας οδήγησης.
Τι αλλάζει για τους οδηγούς ATV
- Η μη χρήση προστατευτικού κράνους επισύρει πρόστιμο ύψους 350 ευρώ και αφαίρεση της άδειας οδήγησης για 30 ημέρες.
- Σε περίπτωση υποτροπής, το πρόστιμο αυξάνεται σε 1.000 ευρώ και η αφαίρεση της άδειας οδήγησης φτάνει τις 180 ημέρες.
- Σε νέα υποτροπή, το πρόστιμο ανέρχεται σε 2.000 ευρώ και η άδεια οδήγησης αφαιρείται για 1 έτος.
Αντίστοιχη κλιμάκωση προβλέπεται και για τη χρήση κινητού τηλεφώνου κατά την οδήγηση, ενώ, αυστηρότερες γίνονται και οι κυρώσεις για οδήγηση υπό την επήρεια αλκοόλ, με αυξημένα διοικητικά μέτρα και ποινές στις περιπτώσεις επανάληψης της παράβασης.
Η Ελληνική Αστυνομία έχει ήδη θέσει σε εφαρμογή εκστρατείες εντατικών ελέγχων για τη χρήση κράνους, δίνοντας ιδιαίτερη έμφαση στις περιοχές με αυξημένη τουριστική κίνηση και μεγάλη παρουσία ενοικιαζόμενων ATV.
Παρά την ευρεία χρήση στον τουρισμό, ειδικοί της οδικής ασφάλειας επισημαίνουν διαχρονικά ότι τα ATV παρουσιάζουν διαφορετική οδηγική συμπεριφορά σε σύγκριση με ένα συμβατικό επιβατικό αυτοκίνητο.
Το υψηλό κέντρο βάρους, η αυξημένη πιθανότητα ανατροπής σε απότομες στροφές και η λανθασμένη αίσθηση ασφάλειας που δημιουργούν οι τέσσερις τροχοί συγκαταλέγονται στους παράγοντες που αυξάνουν τον κίνδυνο ατυχήματος.
Το πρόβλημα γίνεται εντονότερο όταν τα οχήματα οδηγούνται από άτομα χωρίς προηγούμενη εμπειρία ή επισκέπτες που δεν γνωρίζουν τις ιδιαιτερότητες του τοπικού οδικού δικτύου.
Κωνσταντίνος Μαρκουΐζος (Ιαβέρης Jr.): «Η ατομική ευθύνη βρίσκεται πίσω από το 99% των τροχαίων – Δεν χρειάζεται απαγόρευση, αλλά υπευθυνότητα»
Ο αντιπεριφερειάρχης Οδικής Ασφάλειας και Κέντρου Διαχείρισης Κυκλοφορίας της Περιφέρειας Αττικής, Κωνσταντίνος Μαρκουΐζος (γνωστός ως Ιαβέρης Jr.) τονίζει αρχικά ότι «οι γουρούνες είναι οχήματα όπως όλα τα άλλα, σαν τις δίκυκλες μοτοσυκλέτες, τα πατίνια και τα αυτοκίνητα. Απαιτούν χειρισμό και ικανότητα οδήγησης», μιλώντας στο Newsbomb.
«Το πρόβλημα δεν είναι τα οχήματα αυτά καθ’ αυτά. Τα χειρίζεται ένας άνθρωπος, ο οποίος είτε εκτιμά τη ζωή του και αντιμετωπίζει κάθε μετακίνηση με υπευθυνότητα και σοβαρότητα, είτε όχι. Αυτό που διαπιστώνουμε, είναι ότι πολλοί δεν φοβούνται, ούτε τους απασχολεί το ενδεχόμενο να αποτελέσουν κάποια στιγμή ένα ακόμη στατιστικό στοιχείο (σ.σ. στη λίστα με τα τροχαία δυστυχήματα).
Όταν κάποιος δεν φοβάται, κινείται με αγένεια και επιθετικότητα, έχοντας την ψευδαίσθηση ότι είναι ικανός οδηγός, ενώ, στην πραγματικότητα δεν είναι», προσθέτει.
«Πρέπει να τηρούμε τους κανόνες. Παλαιότερα, αυτά τα οχήματα δεν ήταν τόσο εύκολα στον χειρισμό, είχαν μονόκομματο άξονα και οι πίσω τροχοί περιστρέφονταν με την ίδια ταχύτητα, με αποτέλεσμα να κινούνται ευθεία είτε έστριβες, είτε όχι. Σήμερα, έχουν εκσυγχρονιστεί και μπορούν να στρίβουν κανονικά.
Όμως, επειδή γίνεται συζήτηση για την απαγόρευση των ATV, δεν νομίζω ότι αυτή είναι η λύση. Τη μεγαλύτερη ευθύνη την έχει ο άνθρωπος, ο οδηγός. Μην ξεχνάμε ότι στα νησιά οι περισσότεροι οδηγούν φορώντας σαγιονάρες, μαγιό και ένα παρεό όσον αφορά τα κορίτσια ή χωρίς μπλούζα στην περίπτωση πολλών ανδρών. Βέβαια, δεν συζητάμε καν για τη χρήση προστατευτικού κράνους. Όμως, η συζήτηση επιστρέφει στον άνθρωπο και στο κατά πόσον προσέχει ώστε να παραμείνει σώος, αβλαβής και αρτιμελής», υπογραμμίζει ο κ. Μαρκουΐζος.
Ακόμη, σημειώνει ότι «το κράνος φοριέται για να προστατεύει τον εγκέφαλο και πρέπει να είναι δεμένο. Το υπογραμμίζω αυτό. Δεν θεωρείται φορεμένο ένα κράνος που είναι λυμένο, όπως και δεν μπορεί να παρέχει ουσιαστική προστασία ένα κράνος των 20 ευρώ από το σούπερ μάρκετ.
Με καλό εξοπλισμό, σωστό κράνος και κατάλληλα υποδήματα, μειώνεται σημαντικά ο κίνδυνος. Αν χρειαζόταν να ανέβω σε ένα τέτοιο όχημα, θα φορούσα τον πλήρη εξοπλισμό».
Τέλος, τονίζει πως «οι γουρούνες έχουν “δαιμονοποιηθεί” από ανθρώπους που δεν γνωρίζουν το αντικείμενο. Ας σκεφτούμε ποιοι τις οδηγούν. Μιλάμε για ανθρώπους που υποτίθεται ότι ξέρουν τον Κώδικα Οδικής Κυκλοφορίας και θα έπρεπε να οδηγούν αμυντικά, να προστατεύονται και να μην έχουν λανθασμένη αντίληψη των ικανοτήτων τους. Το ζήτημα βρίσκεται εκεί.
Θεωρώ μεγάλη ανοησία να μην διαθέτει κάποιος τον απαραίτητο εξοπλισμό. Δεν πρέπει να χρειάζεται ένας αστυνομικός πάνω από το κεφάλι μας, για να κάνουμε το σωστό. Δεν αγοράζουμε κράνος μονάχα για να αποφύγουμε το πρόστιμο.
Όσον αφορά τα δυστυχήματα, ακούμε συχνά για κοινωνική ευθύνη ή για προβλήματα στις υποδομές. Ωστόσο, η ατομική ευθύνη βρίσκεται πίσω από το 99% των τροχαίων δυστυχημάτων. Πάντα φταίει ο ένας και σχεδον πάντα έχουν ευθύνη και οι δύο εμπλεκόμενοι.
Όταν κινείσαι αργά και προσεκτικά, έχεις περισσότερο χρόνο να αντιδράσεις· είναι ένα δύσκολο όχημα και απαιτεί σεβασμό, γνώση και υπευθυνότητα», σε συνέντευξη στο Newsbomb.
Δήμαρχος Φολεγάνδρου: «Το πρόβλημα με τις γουρούνες είναι η νομοθεσία – Οδηγούν άνθρωποι χωρίς εμπειρία»
Ο Δήμαρχος Φολεγάνδρου, Κυριάκος Μαρινάκης, αποδίδει σε μεγάλο βαθμό τα ατυχήματα με γουρούνες στην προβληματική νομοθεσία υποστηρίζοντας ότι στην Ελλάδα έχει επιτραπεί η κυκλοφορία στο οδικό δίκτυο, παρ’ ότι σε πολλές άλλες χώρες θεωρούνται οχήματα εκτός δρόμου.
«Το βασικό πρόβλημα είναι η νομοθεσία. Σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες, οι γουρούνες θεωρούνται οχήματα εκτός δρόμου. Στην Ελλάδα, αντίθετα, επιτρέψαμε να κυκλοφορούν στο οδικό δίκτυο και δώσαμε τη δυνατότητα να οδηγούνται ακόμη και από κατόχους διπλώματος αυτοκινήτου. Πολλοί επισκέπτες καταλήγουν να τις ενοικιάζουν χωρίς να έχουν την απαραίτητη εμπειρία και εμπλέκονται σε ατυχήματα», τονίζει στο Newsbomb.
«Σε ένα μικρό νησί όπως η Φολέγανδρος, δεν αντιμετωπίζουμε ιδιαίτερα προβλήματα που σχετίζονται με την κατανάλωση αλκοόλ ή τη μη χρήση κράνους. Το βασικό ζήτημα είναι ο χώρος που καταλαμβάνουν αυτά τα οχήματα. Μία γουρούνα απαιτεί τον ίδιο χώρο στάθμευσης με ένα αυτοκίνητο, γεγονός που επιβαρύνει σημαντικά τις υποδομές μας. Παράλληλα, οι τουρίστες κινούνται κυρίως στο οδικό δίκτυο και όχι σε διαδρομές εκτός δρόμου, για τις οποίες ουσιαστικά σχεδιάστηκαν. Αυτό εντείνει το πρόβλημα.
Όσον αφορά τους χρήστες αυτών των οχημάτων, διαπιστώνει ότι «στη συντριπτική πλειονότητα είναι επισκέπτες από το εξωτερικό και όχι Έλληνες. Σε πολλές χώρες, δεν έχουν τη δυνατότητα να οδηγούν μοτοσυκλέτες, είτε λόγω κλιματικών συνθηκών, είτε διαφορετικών κανονισμών. Όταν έρχονται στην Ελλάδα για διακοπές, επιλέγουν να νοικιάσουν μία γουρούνα για να αισθανθούν ελεύθεροι. Ωστόσο, εκεί συχνά αρχίζουν τα προβλήματα. Γι’ αυτό επιμένω ότι πρέπει να δοθεί έμφαση στη νομοθεσία», συμπληρώνει.
«Όταν αναπτύσσουν ταχύτητες άνω των 60 – 70 χιλιομέτρων / ώρα, γίνονται ιδιαίτερα επικίνδυνες. Προσωπικά, είμαι οδηγός μοτοσυκλέτας και αυτοκινήτου από πολύ μικρή ηλικία, αλλά δεν μπορώ να οδηγήσω γουρούνα. Πρόκειται για ένα εντελώς διαφορετικό όχημα. Θα πρέπει, επίσης, να σημειώσω ότι στη Φολέγανδρο υπάρχουν επαγγελματίες του κλάδου που αρνούνται να παραδώσουν γουρούνες όταν κρίνουν ότι ο ενδιαφερόμενος δεν είναι σε θέση να αναλάβει την ευθύνη. Πολλά από τα ατυχήματα που βλέπουμε να προβάλλονται στα Μέσα ενημέρωσης και τα κοινωνικά δίκτυα, συνδέονται με περιπτώσεις όπου δεν έγινε η σωστή αξιολόγηση του οδηγού πριν από τη διαδικασία της ενοίκιασης», περιγράφει ο κ. Μαρινάκης.
Τέλος, αποστέλλει το μήνυμα στους χιλιάδες επισκέπτες που θα επισκεφτούν τη Φολέγανδρο αυτό το καλοκαίρι πως «ως δημοτική αρχή τούς προτρέπουμε να προτιμούν, όπου είναι δυνατόν, τα Μέσα Μαζικής Μεταφοράς και τις οργανωμένες μετακινήσεις, ώστε να μειωθεί ο κίνδυνος ατυχημάτων.
Για ένα μικρό νησί όπως η Φολέγανδρος, η διαχείριση ενός σοβαρού τροχαίου περιστατικού είναι ιδιαίτερα δύσκολη. Διαθέτουμε δύο αγροτικούς γιατρούς, χωρίς ιδιαίτερες γνώσεις.
Όμως, επαναλαμβάνω ότι θα πρέπει να εστιάσουμε στην ευρωπαϊκή νομοθεσία, που δεν επιτρέπει τη χρήση των ATV γι’ αυτό πολλοί άνθρωποι έρχονται στην Ελλάδα και προκειμένου να αισθανθούν απελευθερωμένοι, νοικιάζουν αυτού του είδους τα οχήματα. Μέσα σε 3 χρόνια, έχουν σημειωθεί τουλάχιστον επτά τροχαία ατυχήματα με γουρούνα στο νησί. Απαιτείται πολύ μεγάλη προσοχή».
«Οι γουρούνες δεν είναι παιχνίδι – Τα περισσότερα ατυχήματα οφείλονται στην υπερβολική ταχύτητα», αποκαλύπτει επαγγελματίας από τη Νάξο με 35 χρόνια εμπειρίας στον χώρο της ενοίκιασης οχημάτων
Ο Βασίλης Κατσώνης, ιδιοκτήτης της επιχείρησης ενοικιάσεων οχημάτων Moto Power Naxos, ο οποίος δραστηριοποιείται στον χώρο τα τελευταία 35 χρόνια, μοιράζεται μέσω του Newsbomb τη δική του εικόνα για τη χρήση των γουρουνών (ATV) στο νησί, τις προϋποθέσεις ενοικίασης και τα συχνότερα λάθη των οδηγών.
Όπως αναφέρει κι εκείνος, οι γουρούνες επιλέγονται κυρίως από πολίτες τρίτων κρατών ηλικίας 25 έως 30 ετών, αλλά και ηλικιωμένους τουρίστες. «Οι περισσότεροι θεωρούν ότι πρόκειται για ένα ασφαλέστερο όχημα σε σύγκριση με το δίκυκλο, γι’ αυτό και το επιλέγουν για τις μετακινήσεις τους», σημειώνει.
Όπως εξηγεί, τα τελευταία χρόνια παρατηρείται σημαντική αύξηση της ζήτησης όχι μόνο για τις γουρούνες, αλλά συνολικά τα ενοικιαζόμενα οχήματα. «Ο κόσμος ταξιδεύει περισσότερο. Ύστερα απ’ όσα έχουν συμβεί τα τελευταία χρόνια, πολλοί έχουν καταλάβει ότι η ζωή είναι μικρή και θέλουν να απολαμβάνουν τις αποδράσεις τους», επισημαίνει.
Οι περισσότεροι επισκέπτες χρησιμοποιούν τις γουρούνες για να εξερευνήσουν την «καρδιά» της Νάξου. «Πέρα από τις παραλίες της νότιας πλευράς του νησιού, οι τουρίστες επιλέγουν κυρίως να επισκεφτούν τα χωριά στο κέντρο, που αποτελούν έναν από τους δημοφιλέστερους προορισμούς», εξηγεί.
Η διαδικασία ενοικίασης, όπως τονίζει, είναι συγκεκριμένη και διέπεται από αυστηρότητα. Για να παραλάβει κάποιος μία γουρούνα, πρέπει να είναι άνω των 23 ετών, να διαθέτει δίπλωμα οδήγησης τουλάχιστον 3 ετών και να προσκομίσει πιστωτική ή χρεωστική κάρτα στο όνομά του, η οποία λειτουργεί ως εγγύηση για την επιχείρηση.
Ιδιαίτερη έμφαση δίδεται στα μέτρα ασφαλείας. «Η χρήση κράνους είναι απολύτως υποχρεωτική για οδηγούς και συνεπιβάτες. Αποτελεί βασική προϋπόθεση για να παραλάβει κάποιος το όχημα», υπογραμμίζει.
Παράλληλα, οι πελάτες ενημερώνονται αναλυτικά για τους κανόνες χρήσης πριν ξεκινήσουν τη διαδρομή τους. «Οι οδηγίες ασφαλείας υπάρχουν και στην ιστοσελίδα μας, ενώ, κατά την ενοικίαση υπογράφεται συμβόλαιο. Φυσικά, ένα αντίγραφο παραμένει στον πελάτη και ένα στο κατάστημα. Μέσα σε αυτό περιγράφονται συγκεκριμένοι κανόνες, όπως να μην αναπτύσσονται μεγάλες ταχύτητες και να αποφεύγεται η κίνηση σε χωματόδρομους ή σημεία που δεν ενδείκνυνται για τη χρήση των οχημάτων», προσθέτει.
Επιπλέον, τονίζει ότι η συντήρηση των οχημάτων αποτελεί προτεραιότητα. «Σε ετήσια βάση, πραγματοποιούνται όλες οι απαραίτητες εργασίες συντήρησης και τεχνικού ελέγχου, ώστε τα οχήματα να παραδίδονται σε άριστη κατάσταση», περιγράφει.
Ωστόσο, δεν λείπουν και οι δύσκολες περιπτώσεις. «Υπάρχουν φορές που έρχονται άτομα εμφανώς μεθυσμένα. Ορισμένοι άνθρωποι είναι επιθετικοί ή δείχνουν ότι σκοπεύουν να χρησιμοποιήσουν το όχημα με επικίνδυνο τρόπο, να κάνουν κουταμάρες. Σε αυτές τις περιπτώσεις, προσπαθούμε να τους αποτρέψουμε με τον τρόπο μας», λέει.
Αναφερόμενος στα τροχαία, παραδέχεται ότι και οχήματα της επιχείρησης έχουν εμπλακεί κατά καιρούς σε περιστατικά. «Βεβαίως κι έχουν συμβεί ατυχήματα. Όταν γίνεται κάτι τέτοιο, ακολουθείται η προβλεπόμενη διαδικασία· ενημερώνεται η Τροχαία, η ασφαλιστική εταιρεία και στη συνέχεια, η υπόθεση διευθετείται όπως ορίζουν οι Αρχές», εξηγεί.
Όπως εκτιμά, τα ατυχήματα οφείλονται σε συνδυασμό παραγόντων. «Υπάρχει η επικινδυνότητα που συνοδεύει κάθε όχημα, αλλά και η αυξημένη κυκλοφορία κατά τους μήνες αιχμής. Ατυχήματα συμβαίνουν σε όλα τα νησιά, ιδιαίτερα το καλοκαίρι, όταν οι δρόμοι γεμίζουν κόσμο», υποστηρίζει.
Με εμπειρία δεκαετιών στον χώρο των ενοικιάσεων, ο κ. Κατσώνης θυμάται ότι η επιχείρηση νοίκιαζε παλαιότερα και ποδήλατα, από το 1994 έως το 2004, πριν τα αποσύρει λόγω επικινδυνότητας και επικεντρωθεί αποκλειστικά στα μηχανοκίνητα οχήματα.
Ολοκληρώνοντας, απευθύνει ένα σαφές μήνυμα προς τους επισκέπτες της Νάξου: «Θέλουμε ο κόσμος να έρχεται στο νησί μας, να το απολαμβάνει και να αναχωρεί με τις καλύτερες αναμνήσεις. Αυτό που ζητάμε, είναι να μην κάνουν τρέλες και να μην αναπτύσσουν ταχύτητα. Σχεδόν όλα τα σοβαρά περιστατικά που έχουμε ζήσει, συνδέονται με την υπερβολική ταχύτητα. Οι επισκέπτες δεν γνωρίζουν τους δρόμους, το οδικό δίκτυο δεν είναι στην καλύτερη κατάσταση και πολλές φορές, υπάρχει και ο παράγοντας του αλκοόλ. Το σημαντικότερο είναι να μην πίνουν, πριν οδηγήσουν».
Το συμπέρασμα
Οι γουρούνες αποτελούν μέσο μετακίνησης και τουριστικής δραστηριότητας για πολλά ελληνικά νησιά, συμβάλλοντας στην τοπική οικονομία και προσφέροντας ευελιξία στους επισκέπτες. Από την άλλη, τα αυξημένα τροχαία ατυχήματα και οι σοβαρές συνέπειες αυτών αναδεικνύουν την ανάγκη για αυστηρότερη τήρηση των κανόνων ασφαλείας και αποτελεσματικότερο έλεγχο της χρήσης τους.
Οι απόψεις των ειδικών, των τοπικών Αρχών και των επαγγελματιών του κλάδου συγκλίνουν στο γεγονός ότι η υπερβολική ταχύτητα, η έλλειψη εμπειρίας, η μη χρήση του κατάλληλου εξοπλισμού και η λανθασμένη εκτίμηση των κινδύνων αποτελούν τους βασικότερους παράγοντες πρόκλησης ατυχημάτων· επομένως, πέρα από το νομοθετικό πλαίσιο, καθοριστικό ρόλο διαδραματίζει η ατομική ευθύνη κάθε οδηγού. Μόνο μέσα από την υπεύθυνη οδήγηση, την ενημέρωση και τον σεβασμό στους κανόνες μπορεί να διασφαλιστεί η ασφαλής χρήση των ATV και η προστασία της ανθρώπινης ζωής.