Τα 14 ελληνικά χωριά της Μακεδονίας που δόθηκαν στην Αλβανία

Τα γεγονότα μετά τη δολοφονία Τελίνι (1923) – Το δεύτερο Πρωτόκολλο της Φλωρεντίας (27/11/1925) – Η παραχώρηση (ακόμα…) 14 ελληνικών χωριών της Μακεδονίας (περιοχή Καστοριάς-Φλώρινας) στην Αλβανία – Η έκκληση Μιχαλακόπουλου στον Αριστίντ Μπριάν για επανάκτησή τους το 1929 και η ειρωνική απάντηση του Γάλλου πολιτικού

Μετά τη δολοφονία του Ιταλού Στρατηγού Τελίνι και των συνόδων του, κοντά στην Κακαβιά στις 27 Αυγούστου 1923 και τα ιταλικά «αντίποινα» με τον βομβαρδισμό και την κατάληψη της Κέρκυρας από τους Ιταλούς, η κατάσταση επανήλθε στο προηγούμενο καθεστώς με την προσφυγή της Ελλάδας στην Κοινωνία των Εθνών και την αποζημίωση της Ιταλίας.

Τα στρατεύματα του Μουσολίνι αποχώρησαν από το νησί των Φαιάκων στις 27/9/1923. Παρά το γεγονός αυτό, οι ελληνοαλβανικές σχέσεις παρέμειναν τεταμένες λόγω της συμπεριφοράς των Αλβανών σε αμιγώς ελληνικά χωριά της Βορείου Ηπείρου. Χαρακτηριστικό είναι ένα απόσπασμα από κείμενο που έχουν συντάξει ο δημοδιδάσκαλος Β. Ζαπάρας και ο Β. Παναγιώτου, με τίτλο: «Έκθεσις περί του διωγμού του ελληνικού πληθυσμού εν Β. Ηπείρω».

Όσα αναφέρονται σ’ αυτό είναι χαρακτηριστικά: «… εξ αφορμής του ελληνοϊταλικού επεισοδίου (της Κακαβιάς) τα παραμεθόρια χωριά Άνω Δροπόλεως και Δελβίνου και συγκεκριμένως τα Σελλετί, Κλεισάρι, Λεσενίτσα κ.λπ. διατελούν εν πλήρει αποκλεισμόν, τοποθετηθέντων εις αυτά στρατιωτικών φυλακίων (των οποίων) οι άνδρες τροφοδοτούνται υποχρεωτικές παρά των κατοίκων, τους οποίους πιέζουσιν εις τρόπον μη περιγραφόμενον… »

Πάντως, η διαχάραξη των συνόρων συνεχίστηκε και ολοκληρώθηκε χωρίς να συμβούν άλλα απρόοπτα γεγονότα. Ολοκληρώθηκε δε με την υπογραφή του Πρωτοκόλλου της Φλωρεντίας, στις 27 Ιανουαρίου 1925. Τα σημαντικότερα άρθρα του είναι τα ακόλουθα:

ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟΝ

Ἄρθρον 1

Σύστασις τῆς Ἐπιτροπῆς

Συμφώνως πρὸς τὰς ἀποφάσεις τῆς 1ης Φεβρουαρίου καὶ τῆς 10ης Νοεμβρίου 1922 τῆς Συνδιασκέψεως τῶν Πρεσβευτῶν ἐν Παρισίοις, οἱ κάτωθι ὑπογράφοντες, δεόντως ἐξουσιοδοτημένοι ὑπὸ τῶν ἀντιστοίχων Κυβερνήσεων των ὡς μέλη τῆς διεθνοῦς Ἐπιτροπῆς τοῦ καθορισμοῦ τῶν συνόρων τῆς Ἀλβανίας προβλεπομένης ὑπὸ τῆς καθοριζούσης τὰ σύνορα ταῦτα ἀποφάσεως ληφθείσης τὴν 9ην Νοεμβρίου 1921 ὑπὸ τῶν Κυβερνήσεων τῆς Βρετανικῆς Αὐτοκρατορίας, τῆς Γαλλίας, τῆς Ἰταλίας καὶ τῆς Ἰαπωνίας, ἐπεφορτίσθησαν νὰ καθορίσουν ἐπὶ τόπου τὰ σύνορα μεταξὺ Ἀλβανίας καὶ Ἑλλάδος.

Ἄρθρον 2

Ἔγγραφα καθορίζοντα τὰ σύνορα

Ἡ ὁροθετικὴ γραμμὴ μεταξὺ Ἀλβανίας καὶ Ἑλλάδος συνεστήθη διὰ τῆς Συμβάσεως τοῦ Λονδίνου τοῦ 1913. Ὁ καθορισμὸς τοῦ Βορείου τμήματος ἀπὸ τοῦ τριεθνοῦς Ἀλβανίας, Ἑλλάδος καὶ Γιουγκοσλαβίας ἕως τὸ Μπανταρὸς καθωρίσθη ἐπακριβῶς διὰ τῆς ἀποφάσεως τῆς Συνδιασκέψεως τῶν Πρεσβευτῶν τὴν 27ην Ἰουλίου 1923. Ὁ καθορισμὸς τοῦ ὑπολοίπου τμήματος ἀπὸ τοῦ Μπανταρὸς ἕως τὸν ὅρμον τῆς Φτελιᾶς καθωρίσθη ἐπακριβῶς διὰ τοῦ Πρωτοκόλλου τῆς Φλωρεντίας τῆς 17ης Δεκεμβρίου 1913 τῆς Διεθνοῦς Ἐπιτροπῆς διὰ τὸν καθορισμὸν τῶν μεσημβρινῶν τῶν συνόρων της Ἀλβανίας, εἰς τὰ Πρακτικὰ τῆς 15ης Συνεδριάσεώς της.

Ἄρθρον 3

Ὑποδιαίρεσις τῆς μεθορίου

Δία τὸν ἐπὶ τοῦ ἐδάφους καθορισμόν της, ἡ ἑλληνοαλβανικὴ ὁροθετικὴ γραμμὴ ἐχωρίσθη ὑπὸ τῆς Διεθνοῦς Ἐπιτροπῆς καθορισμοῦ τῶν ἀλβανικῶν συνόρων τὸ 1923-24 εἰς τρεῖς τομεῖς.

Ὁ πρῶτος τομεὺς βαίνει ἀπὸ τοῦ τριεθνοῦς, κειμένου ἐντός της Λίμνης Πρέσπας, εἰς τὴν κορυφὴν τοῦ ὑψοδείκτου 2.036 τοῦ Μπανταρός. Προσδιορίσθη ἐπὶ τόπου, διὰ 69 κανονικῶν ὁροσήμων, ἀριθμημένων ἀπὸ 1.1. ἕως 1.69.

Ὁ δεύτερος τομεὺς βαίνει ἀπὸ τὴν κορυφὴν τοῦ ὑψοδείκτου 2.036 τοῦ Μπανταρός, εἰς τὴν ὑδατίνην συμβολὴν Σαρανταπόρου-Βογιούσης. Οὗτος καθορίσθη ἐπὶ τοῦ ἐδάφους διὰ 29 κανονικῶν ὁροσήμων, ἠριθμημένων ἀπὸ ΙΙΙ.1 ἕως ΙΙΙ.79.

Ὁ τρίτος τομεὺς βαίνει ἀπὸ τῆς ὑδατίνης συμβολῆς Σαρανταπόρου-Βογιούσης εἰς τὸν ὅρμον τῆς Φτελιᾶς. Καθωρίσθη ἐπὶ τοῦ ἐδάφους διὰ 79 κανονικῶν ὁροσήμων, ἠριθμημένων ἀπὸ ΙΙΙ.1 ἕως ΙΙΙ.79.

Δία νὰ χαραχθῆ τὸ διάγραμμα τῆς μεθορίου μεταξὺ δύο διαδοχικῶν ὁροσήμων, μικραὶ πυραμίδαι ἄνευ ἀριθμοῦ κατεσκευάσθησαν εἰς τινὰ σημεῖα.

Τὰ δεδομένα τὰ ἀφορώντα τὴν κατασκευὴν τῶν ὁροσήμων συνοψίζονται εἰς τὸ Παράρτημα Ι.

Ἄρθρον 4

Ἔγγραφα καθορίζοντα ἐπακριβῶς τὸ διάγραμμα τῆς μεθορίου

Τὸ διάγραμμα τῆς μεθορίου καθορίζεται:

-Δία τῶν καταρτησθέντων ἀνὰ ἐν δὶ’ ἕκαστον ὁροσήμων 177 φύλλων μὲ τὴν περιγραφὴν αὐτοῦ καὶ τὴν λεπτομερῆ περιγραφὴν τῆς μεθορίου ἀπὸ τὸ ἐν λόγω ὀρόσημον ἕως τὸ ἑπόμενον τοιοῦτον (Παράρτημα ΙΙ)

-Δία τῆς γενικῆς περιγραφῆς τῆς μεθορίου (Παράρτημα ΙΙΙ)

-Δὶ’ ἑπτὰ φύλλων τοῦ χάρτου τῆς μεθορίου ὑπὸ κλίμακος 1:50.000 συνταχθέντων φροντίδι τῆς Διεθνοῦς Ἐπιτροπῆς καθορισμοῦ τῶν συνόρων της Ἀλβανίας 1923-24 (Παράρτημα IV)

Αἳ εἰς τὰ ἄνω ἔγγραφα δοθεῖσαι περιγραφαὶ ἀναφέρονται ἀποκλειστικῶς εἰς τὸν τελευταῖον τοῦτον χάρτην, ὅστις ἀντικαθιστᾶ εἴτε τοὺς συνοπτικοὺς χάρτας ὑπὸ κλίμακα 1:100.000 καταρτησθέντας τὸ 1913 ὑπὸ τῶν Λοχαγῶν Κὶνγκ καὶ Γκαρμπῶ, συνημμένους εἰς τὸ Πρωτόκολλον τῆς Φλωρεντίας τῆς 17ης Δεκεμβρίου 1913 καὶ τοὺς ὁποίους ἡ Ἐπιτροπὴ ἀνεγνώρισεν ὡς μὴ ἀκριβεῖς, εἴτε τὸ σκαρίφημα ὑπὸ κλίμακα 1:50.000 υἱοθετηθὲν προσωρινῶς τὸ 1923 ὑπὸ τῆς Ἐπιτροπῆς καὶ ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἡ Συνδιάσκεψις τῶν Πρεσβευτῶν εἶχεν ἐκδόσει τὴν ἀπόφασίν της διὰ τὸν πρῶτον τομέα. Ἐν περιπτώσει διαφορῶν μεταξὺ χάρτου καὶ κειμένου, ἐξυπακούεται ὅτι τὸ κείμενον τῶν λεπτομερῶν περιγραφῶν, τὸ ὁποῖον εὑρίσκεται ἐπὶ τῶν φύλλων τῆς παραγράφου 1, θὰ ληφθῆ ὡς βάσις.

Ἄρθρον 5

Ροαὶ ὑδάτων ἀκολουθούμεναι ὑπὸ τῆς μεθορίου

Ἑκάστην φορᾶν καθ’ ἢν ἡ ὁροθετικὴ γραμμὴ ἀκολουθεῖ τὴν μισγάγκειαν ὑδατίνου ροῆς παραμένει καθιερωμένον ὅτι ἐὰν αἳ ροαὶ αὖται ὑποστοῦν τροποποιήσεις ὀφειλόμενας εἰς τὴν φυσικὴν καὶ διαδοχικὴν τῶν ὑδάτων ἐνέργειαν, ἡ ὁροθετικὴ γραμμὴ θὰ παρακολουθήση τὰς τροποποιήσεις ταύτας.

Ἀλλὰ ἐὰν αὖται ὀφείλονται εἰς τεχνικοὺς λόγους ἢ εἰς τὴν αἰφνιδίαν ἐπενέργειαν τῶν δυνάμεων τῆς φύσεως, δὲν θὰ ἐπιφέρουν τροποποιήσεις τῆς ὁροθετικῆς γραμμῆς, ἤτις θὰ πρέπει τότε νὰ καταστῆ σταθερὰ καὶ ἀμετάβλητος.

Ἄρθρον 6

Μονοπάτια καὶ στενωποὶ ἀκολουθοῦσαι τὴν μεθόριον

Ἐάν, ἑξαιρετικῶς, ἡ ὁροθετικὴ γραμμὴ ἀκολουθῆται ἀπὸ μονοπάτιον ἢ στενωπόν, οἱ κάτοικοι τῶν δύο ὁμόρων χωρῶν θὰ ἔχωσι τὸ δικαίωμα τῆς ἐλευθέρας διόδου ἐπ’ αὐτοῦ του μονοπατίου ἢ τῆς στενωπού.

Το Πρωτόκολλο αυτό υπογράφηκε, κάτω από την αυστηρή επίβλεψη του Ιταλού Στρατηγού Pietro Gazzera, που διαδέχτηκε τον δολοφονηθέντα Τελίνι, ως Πρόεδρος της Επιτροπής και τους εκπροσώπους: Χρήστο Αβραμίδη, Αντισυνταγματάρχη (Ελλάδα), Ι.Α. Ordioni, Συνταγματάρχη (Ελλάδα), F. Giles, Αντισυνταγματάρχη (Μ. Βρετανία), τον Αλβανό Μεντχί Φρασέρι και, φυσικά, τον Gazzera.

Την ίδια μέρα, οι Αβραμίδης και Φρασέρι υπέγραψαν κοινή δήλωση, της οποίας ενδιαφέρον παρουσιάζει η «δήλωση 1»

«1. Ο Αλβανός αντιπρόσωπος ουδεμίαν παρατήρησιν τεχνικής φύσεως έχει να διατυπώσει εν σχέσει με την οροθετική γραμμήν ως αύτη μόλις εχαράθη επί τόπου από τον τριεθνούς Αλβανίας, Γιουγκοσλαβίας, Ελλάδος μέχρι του κόλπου της Φτελιάς (παραλία της Θεσπρωτίας). Ο Έλλην αντιπρόσωπος θεωρεί ως περιττήν δήλωσιν επί του ζητήματος τούτου δοθέντος ότι η ελληνική Κυβέρνησις εγνώρισε εν καταλλήλω χρόνω τας αντιρρήσεις της εις την Συνδιάσκεψιν των Πρεσβευτών και υπετάχθη εν συνέχεια εις τας αποφάσεις της Συνδιασκέψεως».

Πάντως, η τελική πράξη για τη διαχάραξη των συνόρων της Αλβανίας υπογράφηκε στο Παρίσι στις 30 Ιουλίου 1926. Συμμετείχαν εκπρόσωποι των κυβερνήσεων των Μεγάλων Δυνάμεων της εποχής: Βρετανίας, Γαλλίας, Ιταλίας και Ιαπωνίας, καθώς και εκπρόσωποι της Ελλάδας, της Αλβανίας και του Βασιλείου Σέρβων, Κροατών και Σλοβένων. Το κείμενο αυτό παραθέτει με απόδοσή του στη δημοτική, στο βιβλίο του «Ο Ελληνισμός της Βορείου Ηπείρου μέσα από άγνωστα ντοκουμέντα», ο Ιωάννης Σ. Παπαφλωράτος.

«Οι ὑπογράφοντες πρέσβεις, ἀντιπρόσωποι τῶν Κυβερνήσεων τῆς Μεγάλης Βρετανίας, τῆς Γαλλίας, τῆς Ἰταλίας καί τῆς Ἰαπωνίας, σύμφωνα μέ τό ἄρθρο 89 τῆς Συνθήκης τοῦ Ἁγίου Γερμανοῦ, τό ἄρθρο 59 τῆς Συνθήκης τοῦ Νεϊγύ, τό ἄρθρο 74 τῆς Συνθήκης τοῦ Τριανόν, τήν ἀπόφαση τοῦ Συμβουλίου τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν τῆς 4/9/1921, τήν ἀπόφαση τῆς ὁλομελείας τῶν Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν τῆς 3/10/1921, τήν ἀπόφαση τῆς 9/11/1921, ληφθεῖσα ὑπό τῶν Κυβερνήσεων τῆς Μεγ. Βρετανίας, τῆς Γαλλίας, τῆς Ἰταλίας, καί τῆς Ἰαπωνίας, ἀναφορικά μέ τόν καθορισμό τῶν συνόρων τῆς Ἀλβανίας ὅπως ἐπίσης σύμφωνα μέ τό Τελικό Πρωτόκολλο τῆς Φλωρεντίας τῆς 27/1/1925 γιά τόν καθορισμό τῆς ἑλληνοαλβανικῆς μεθορίου, τό ὁποῖο ὑιοθετήθη στίς 5/8/1925, ὅπως προκύπτει τοῦτο ἀπό τήν ἀπόφαση τῆς ἰδίας ἡμέρας τῆς Συνδιασκέψεως τῶν Πρέσβεων ὑιοθετοῦν τό Τελικό Πρωτόκολλο τῆς Φλωρεντίας τήν 26/7/1926 ἀναφορικά μέ τήν ὁριοθέτηση τῆς σερβοαλβανικῆς μεθορίου καί διακηρύσσουν ὡς κανονικῶς καί ἐγκύρως καθορισθέντα, χαραχθέντα καί ὁροσημανθέντα τά σύνορα τοῦ ἀλβανικοῦ κράτους.

Ἀπό τήν ἄλλη πλευρά, οἱ ὑπογράφοντες ἀντιπρόσωποι τῆς ἀλβανικῆς, ἑλληνικῆς καί σερβοκροατικῆς κυβερνήσεως, δεόντως ἐξουσιοδοτημένοι παρά τῶν Κυβερνήσεών των, διακηρύσσουν τά προρρηθέντα σύνορα ὡς κανονικά καί ἐγκύρως καθορισθέντα, χαραχθέντα καί ὁριοσημαθέντα, οἱ δέ ἀνωτέρω κυβερνήσεις ἀναλαμβάνουν τήν δέσμευση νά τηρήσουν πιστῶς καί νομιμοφρόνως τά πρωτόκολλα καί τίς συμβάσεις τίς συνημμένες στίς πράξεις ὁριοθετήσεως.

Ἡ παροῦσα πρᾶξη θά καταγραφεῖ στήν Γενική Γραμματεία τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν σύμφωνα μέ τό ἄρθρο 18 τοῦ Συμφώνου (τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν)».

(Ἀκολουθοῦν οἱ ὑπογραφές τῶν ἀντιπροσώπων)

Τα 14 χωριά της Μακεδονίας που παραχωρήθηκαν στην Αλβανία το 1924

Υπάρχει όμως και μία ακόμα άγνωστη παράμετρος στο θέμα «ελληνοαλβανικά σύνορα». Πέρα από το τμήμα της Ηπείρου που δόθηκε στην Αλβανία και είναι σήμερα γνωστό ως Βόρεια Ήπειρος (Νότια Αλβανία κατά τους γείτονες, που υιοθέτησαν τον ανιστόρητο όρο που επινόησαν Ιταλοί και Αυστριακοί), στις 19/4/1924 ανακοινώθηκε στον Έλληνα πρεσβευτή στο Παρίσι, ότι πρέπει η χώρα μας να παραχωρήσει στην Αλβανία, άλλα 14 χωριά στην περιοχή των Πρεσπών (στις περιοχές Φλώρινας – Καστοριάς).

Συγκεκριμένα παραχωρήθηκαν από την Ελλάδα, τα παρακάτω 14 χωριά της περιοχής Φλώρινας – Καστοριάς με αμιγή μουσουλμανικό πληθυσμό στην Αλβανία για διόρθωση των συνόρων των δύο χωρών: Άνω Γκορίτσα, Βερνίκι, Γκλομποτσάνη, Ζαγραδέτσι, Ζαρόσκα, Καπέστιτσο, Κάτω Γκορίτσα, Λέσκα, Πούστετς, Ρακίτσα, Σούλεν, Σούετς, Τέρστενικ και Τσέριε.

Η ειρωνεία του Αριστίντ Μπριάν στον Ανδρέα Μιχαλακόπουλο και η μη κύρωση από την Ελλάδα του 2ου Πρωτοκόλλου της Φλωρεντίας

Το 1929 πρωθυπουργός της Ελλάδας ήταν ο Ελευθέριος Βενιζέλος και υπουργός Εξωτερικών ο Αχαιός πολιτικός Ανδρέας Μιχαλακόπουλος.

Με εντολή Βενιζέλου, ο Μιχαλακόπουλος ζήτησε από τον Γάλλο πρωθυπουργό και υπουργό Εξωτερικών Aristide Brian την απόδοση εκ νέου στην Ελλάδα των παραπάνω χωριών. Ο Μπριάν του απάντησε ειρωνικά: «Μην ανησυχείτε κύριε Μιχαλακόπουλε! Ασφαλώς θα βρεθεί κάποια λύση. Ή θα δοθούν τα χωριά σε σας και οι κάτοικοι τους εις τους Αλβανούς ή θα δοθούν τα χωριά στους Αλβανούς και σε σας οι κάτοικοι».

Πάντως, η Ελλάδα, δεν έχει αποδεχθεί και δεν έχει κυρώσει το Πρωτόκολλο της Φλωρεντίας του 1925, αν και πιέστηκε από τις Μεγάλες Δυνάμεις. Η τελική πράξη των Παρισίων, του 1926 υπογράφηκε μεν από τον Έλληνα αντιπρόσωπο, αλλά δεν κυρώθηκε ποτέ από την Βουλή των Ελλήνων. Συνεπώς τα χερσαία σύνορα μεταξύ των δύο κρατών δεν έχουν οριστικοποιηθεί και αναγνωριστεί ντε γιούρε από την Ελλάδα, κάτι που επιτρέπει στη χώρα μας, αν επιθυμεί και το επιδιώκει βέβαια, να παραμείνει στην πάγια θέση της περί μη αναγνώρισης του Πρωτοκόλλου της Φλωρεντίας του 1925 (Αλέξανδρος Μαλλιάς «Οι σχέσεις της Ελλάδος με την Αλβανία και τον αλβανικό παράγοντα»).

Η ρητή του αναγνώριση από την Ελλάδα αποτελεί διακαή πόθο της Αλβανίας…

Πηγή