Ιωάννης Βελισσαρίου: Ποιος ήταν ο ήρωας των ηρώων και πρώτος μαύρος καβαλάρης του Ελληνικού Στρατού

Η στρατιωτική σταδιοδρομία του Βελισσαρίου – Από το Σαραντάπορο στα Ιωάννινα που οφείλουν και σ’ αυτόν την απελευθέρωσή τους – Η δράση του κατά τον Β’ Βαλκανικό πόλεμο και ο θάνατός του στη μάχη της Κρέσνας

Ένας από τους πιο ηρωικούς στρατιωτικούς των Βαλκανικών Πολέμων ήταν ο Ιωάννης Βελισσαρίου (1861-1913). Ήταν ο πρώτος στον οποίο αποδόθηκε το προσωνύμιο «μαύρος καβαλάρης», με το οποίο έγινε γνωστός αργότερα ο εξίσου σπουδαίος στρατιωτικός Νικόλαος Πλαστήρας.

Ο Βελισσαρίου αναφέρεται επίσης και ως «ήρωας των ηρώων» και όπως θα δούμε, το τέλος του δικαιώνει απόλυτα αυτό τον χαρακτηρισμό. Η πρωτεύουσα της Ηπείρου, τα Ιωάννινα, οφείλουν σε μεγάλο βαθμό την απελευθέρωσή τους στον Βελισσαρίου.

Ποιος ήταν ο Ιωάννης Βελισσαρίου;

Ο Ιωάννης Βελισσαρίου γεννήθηκε στο Πλοέστι της Ρουμανίας, στις 26 Νοεμβρίου 1861. Ο πατέρας του ήταν εύπορος κτηματίας και μετανάστευσε στη Ρουμανία από την Κύμη της Εύβοιας. Η οικογένεια του Βελισσαρίου καταγόταν από τα Ψαρά και εγκαταστάθηκε στην Εύβοια μετά την καταστροφή του ηρωικού νησιού το 1824.

Ο Βελισσαρίου τελειώνοντας τις γυμνασιακές σπουδές του ήρθε σε ηλικία 16 ετών στην Ελλάδα για να καταταγεί στον Στρατό εθελοντικά, όμως δεν έγινε δεκτός. Έτσι, πήγε στην Αίγυπτο σε μία θεία του για τρία χρόνια και σπούδασε σε Γαλλικό Κολέγιο. Επέστρεψε το 1880 στην Ελλάδα για να υπηρετήσει τη στρατιωτική του θητεία.

Κατατάχθηκε, σύμφωνα με άλλη εκδοχή τον Μάρτιο του 1881, ως κληρωτός στον Στρατό. Κατά τη διάρκεια της θητείας του προήχθη ως εθελοντής στον βαθμό του Δεκανέα και συνέχιζε να υπηρετεί στον Ελληνικό Στρατό. Το 1884, ενώ είχε προαχθεί σε Λοχία ή Επιλοχία, μετά από εξετάσεις εισήχθη στη δεύτερη εκπαιδευτική σειρά της Στρατιωτικής Σχολής Υπαξιωματικών (ΣΣΥ). Από αυτήν αποφοίτησε ως Ανθυπολοχαγός Πεζικού στις 7 Οκτωβρίου 1887.

Από τις 25 Φεβρουαρίου 1894 μέχρι τις 24 Φεβρουαρίου 1897, ο Βελισσαρίου υπηρέτησε ως Αστυνόμος.

Η στρατιωτική δράση του Ιωάννη Βελισσαρίου

Στις 3 Απριλίου 1897 που ξέσπασε ο οδυνηρός για την Ελλάδα πόλεμος με την Οθωμανική Αυτοκρατορία, ο Βελισσαρίου υπηρετούσε ως διμοιρίτης στον 4ο Λόχο που ΙΙΙ/5 Τάγματος Πεζικού που υπαγόταν στη 2η Ελληνική Ταξιαρχία. Ήταν ο μόνος από τους διμοιρίτες σε ύψωμα στη διάβαση της Μελούνας που δεν υποχώρησε. Έφυγε από εκεί μόνο μετά από διαταγή ανωτέρων του. Για τον ηρωισμό που επέδειξε στη μάχη της Δερβέν – Φούρκας (το σημερινό Καλαμάκι Φθιώτιδας) στις 7 Μαΐου 1897 πήρε τα εύσημα από τον διάδοχο Κωνσταντίνο.

Στη διάρκεια του Α’ Βαλκανικού Πολέμου, ο Βελισσαρίου υπηρέτησε ως Διοικητής Τάγματος του 4ου Συντάγματος Πεζικού της ΙΙας Μεραρχίας. Από την πρώτη ημέρα συμμετείχε στις επιθετικές επιχειρήσεις. Διακρίθηκε ιδιαίτερα στη σκληρή μάχη του Σαρανταπόρου. Εκεί όμως, όπου πραγματικά μεγαλούργησε ήταν το μέτωπο της Ηπείρου και ιδιαίτερα η κατάληψη των Ιωαννίνων. Οι παράτολμες ενέργειές του είχαν τεράστια συμβολή στην παράδοση της πόλης από τους Τούρκους στους Έλληνες.

Στο μέτωπο της Ηπείρου, ο Βελισσαρίου υπηρετούσε στο 1ο Σύνταγμα Ευζώνων και τραυματίστηκε ελαφρά στο πόδι. Νοσηλεύτηκε για μικρό χρονικό διάστημα και επέστρεψε στην πρώτη γραμμή. Η πολιορκία των Ιωαννίνων διήρκησε για σχεδόν τρεις μήνες. Από τα τέλη Νοεμβρίου 1912, όταν Διοικητής της Στρατιάς Ηπείρου ήταν ο Κωνσταντίνος Σαπουντζάκης ως τις 21 Φεβρουαρίου 1913, οπότε η πόλη απελευθερώθηκε.

Είχε προηγηθεί στις αρχές του 1913 η ανάληψη της ηγεσίας της Στρατιάς από τον Κωνσταντίνο, που ήρθε από τη Μακεδονία με στρατιωτικές ενισχύσεις, αφού παρέκαμψε, με σχετικά άκομψο τρόπο τον Σαπουντζάκη, Καθηγητή του στη Σχολή Ευελπίδων.

Σύμφωνα με το τελικό σχέδιο, το δεύτερο τμήμα της Στρατιάς, που ήταν και το ισχυρότερο θα αναλάμβανε το κύριο βάρος της επίθεσης που θα εκδηλωνόταν αιφνιδιαστικά, από το δυτικό τμήμα της οδού Ιωαννίνων – Πρέβεζας. Το τμήμα αυτό θα χωριζόταν σε τρεις φάλαγγες.

Η πρώτη, βρισκόταν δυτικά του Μπιζανίου, η δεύτερη στη Ραψίστα (σήμερα Πεδινή), έχοντας ως προωθημένη αιχμή τον Βελισσαρίου με τους άνδρες του και η τρίτη είχε εγκατασταθεί κοντά στα υψώματα Δουρούτης, απέναντι από τη Σαδοβίτσα, τα σημερινά Μάρμαρα. Η δεύτερη φάλαγγα κινήθηκε για την εκπόρθηση του Μπιζανίου. Η επιχείρηση ήταν πολύ δύσκολη. Οι συνεχείς βροχοπτώσεις είχαν μετατρέψει το έδαφος σε βούρκο. Οι Έλληνες κινούνταν με τη λάσπη στα πόδια, ως το γόνατο.

Ωστόσο, ο Βελισσαρίου κατόρθωσε με τους άνδρες του να διεισδύσει μέσα από τρία τουρκικά οχυρά που δεν είχαν καταληφθεί ακόμα (Μπιζανίου, Καστρίτσας και Χιντζηρέλου) και να καταλάβει το χωριό Άγιος Ιωάννης με την πολύτιμη βοήθεια του Τάγματος του Γεώργιου Ιατρίδη. Τα ελληνικά στρατεύματα συνέλαβαν πολλούς αιχμαλώτους και πήραν από τους Τούρκους μεγάλες ποσότητες πολεμικού υλικού. Τα δύο Τάγματα εγκατέστησαν άμεσα προφυλακές και έκοψαν τα τηλεφωνικά και τηλεγραφικά καλώδια διακόπτοντας την επικοινωνία των Ιωαννίνων με το Μπιζάνι.

Ακολούθως, οι άνδρες των δύο Ταγμάτων αιχμαλώτισαν 37 αξιωματικούς και 935 οπλίτες του τουρκικού στρατού που υποχωρούσαν, χωρίς να γνωρίζουν τη διείσδυση των ευζώνων του Βελισσαρίου και του Ιατρίδη, οι οποίοι παράλληλα, προωθούσαν τα τμήματά τους προς τα Γιάννενα. Πλέον, ελληνικές δυνάμεις βρίσκονταν στις παρυφές της πόλης.

Στις 23:00, αντιπροσωπεία από τον επίσκοπο Δωδώνης και τους Τούρκους Υπολοχαγό Ρεούφ και Ανθυπολοχαγό Ταλαάτ, πήγε στο στρατόπεδο του 9ου Τάγματος Ευζώνων, μεταφέροντας επιστολή των Ευρωπαίων προξένων και του Εσάτ πασά, για παράδοση της πόλης.

Η παράτολμη ενέργεια των Βελισσαρίου και Ιατρίδη έκανε τον Εσάτ να πιστέψει πως είχε συγκεντρωθεί μεγάλη ελληνική δύναμη έξω από τα Γιάννενα και δεν μπορούσε πλέον να συνεχίσει να αμύνεται. Η αντιπροσωπεία οδηγήθηκε από τον Βελισσαρίου στο χάνι Εμίν Αγά, όπου ήταν η έδρα του ελληνικού στρατηγείου. Ο Κωνσταντίνος αποδέχθηκε την παράδοση της πόλης και απαίτησε την παράδοση των τουρκικών δυνάμεων και των οχυρών.

Κατά μία εκδοχή, εκεί ο Βελισσαρίου απέκτησε το προσωνύμιο «μαύρος καβαλάρης». Σύμφωνα με άλλη εκδοχή, ο Βελισσαρίου ονομάστηκε «μαύρος καβαλάρης» από τους στρατιώτες του, γιατί ίππευε ένα μαύρο, εντυπωσιακό άλογο.

Η ιστορία λέει ότι όταν όλα πια είχαν τελειώσει και στα Ιωάννινα κυμάτιζαν ελληνικές σημαίες, ο διάδοχος Κωνσταντίνος συνάντησε τον Βελισσαρίου και, σχολιάζοντας την απόφαση του Ταγματάρχη να μπει μόνος του στα Ιωάννινα τού είπε: «Βελισσαρίου, είσαι άξιος ραπίσματος, αλλά και φιλήματος. Εγώ αρκούμαι εις το φίλημα».

Ο Βελισσαρίου στον Β΄ Βαλκανικό Πόλεμο (1913)

Στον Β’ Βαλκανικό Πόλεμο, ο Βελισσαρίου με τον 1ο Σύνταγμα Ευζώνων πήραν μέρος στη φοβερή μάχη Κιλκίς – Λαχανά.

Στις 4 μ.μ. της 21/6/1913, ο Βελισσαρίου με το Τάγμα του μπήκαν στον Λαχανά. Δεν σταμάτησαν όμως εκεί. Με τον 1ο Λόχο του 4ου Συντάγματος Πεζικού, υπό τον Λοχαγό Γεώργιο Ζήρα κυνήγησαν τους Βούλγαρους για να μην μπορέσουν να οργανωθούν αμυντικά στους γύρω λόφους προκαλώντας τον πανικό.

Ο Βελισσαρίου έχασε τη ζωή του στη μάχη της Κρέσνας, στις 13 Ιουλίου 1913. Η μάχη αυτή θεωρείται από ειδικούς ως η πιο σκληρή και αιματηρή μάχη των Βαλκανικών Πολέμων, με τεράστιες απώλειες για Έλληνες και Βούλγαρους. Μαχόμενος όρθιος στο ύψωμα 1378 του όρους Αρισβάνιτσα, μόνο με το περίστροφό του και αφού προηγουμένως είχε πολεμήσει με τη χρήση πετρών και βράχων, λόγω έλλειψης πυρομαχικών χτυπήθηκε από βουλγαρικό βλήμα που του τρύπησε τον πνεύμονα.

Μεταφέρθηκε σε κοντινό ορεινό χειρουργείο. Δεν εξέπνευσε αμέσως. Όταν συνερχόταν, ρωτούσε: «Πώς τα πάνε τα παραπάνω;» Οι τελευταίες του φράσεις ήταν: «Και όπως είπαμε παιδιά μου. Στη Σόφια, στην Πόλη» και ένα παραλήρημα προς τη σύζυγό του Χαρίκλεια: «Χαρίκλεια, Χαρίκλεια μετά δύο ώρες στη Σόφια». Έπειτα ξεψύχησε.

Την επόμενη τάφηκε δίπλα στον Γεώργιο Κολοκοτρώνη, εγγονό του «Γέρου του Μοριά» που είχε σκοτωθεί την προηγούμενη μέρα. Το σημείο όπου έχουν ταφεί οι δύο ήρωες παραμένει άγνωστο σήμερα, καθώς βρίσκεται σε βουλγαρικό έδαφος, κοντά στο Μπλαγκόεβγκραντ (Άνω Τζουμαγιά).

Όταν πληροφορήθηκε τον θάνατο του Βελισσαρίου ο Κωνσταντίνος είπε: «Τέτοιοι ήρωες δεν ζουν πολύ, δεν είναι δυνατόν να ζήσουν πολύ. Αυτός είναι ο ζηλευτός, ο πλέον ζηλευτός θάνατος. Δεν χρειάζονται συλλυπητήρια. Χαιρετίζω τον Ήρωα των Ηρώων». Στο συλλυπητήριο τηλεγράφημα που έστειλε στη σύζυγό του Βελισσαρίου Χαρίκλεια έκλεινε με αυτή ακριβώς τη φράση: «Χαιρετίζω τον Ήρωα των Ηρώων».

Τον Βελισσαρίου διαδέχτηκε ο Λοχαγός Μανωλίδης στη διοίκηση του Τάγματος των Ευζώνων, εξίσου ριψοκίνδυνος και αυτός. Κάποιος στρατιώτης τόλμησε να του πει:

«Λοχαγέ μου δεν κάνεις καλά να εκτίθεσαι τόσον, έχεις γυναίκες και παιδιά». Ο Μανωλίδης γύρισε έξαλλος και του είπε: «Δειλέ, οικογένεια μου λες αυτήν την στιγμήν; Δεν έχουμε φαμίλιες εμείς, είμαστε γεννήματα της φωτιάς και εκδικούμεθα τους Βουλγάρους. Εμπρός στη Σόφια!». Λίγα λεπτά αργότερα οι σφαίρες ενός πολυβόλου γάζωσαν τον Μανωλίδη που πέρασε κι αυτός στην αθανασία.

Λίγα λόγια ακόμα για τον Βελισσαρίου

Ο Βελισσαρίου ήταν περίπου 50 ετών στους Βαλκανικούς Πολέμους. Ήταν όμως ιδιαίτερα ευκίνητος και ακατάβλητος. Έδινε την εντύπωση ορεσίβιου πολεμιστή. Ήταν ιδιαίτερα μορφωμένος. Μιλούσε Αγγλικά, Γαλλικά, Γερμανικά, Ρωσικά, Τουρκικά και όλες τις Βαλκανικές γλώσσες!

Το 1910 μετέφρασε το έργο του Γάλλου Στρατάρχη Φος «Περί των αρχών του πολέμου». Όσο για την ευρυμάθειά του, χαρακτηριστικό είναι το εξής περιστατικό: Το 1890 Γερμανοί αξιωματικοί επισκέφτηκαν την Αθήνα. Ως γερμανομαθής, ο Βελισσαρίου ανέλαβε να τους ξεναγήσει στους αρχαιολογικούς χώρους και τους κατέπληξε με τις γνώσεις του. Καθώς φαίνεται ότι δεν γνώριζαν την ιδιότητά του, πίστεψαν ότι ήταν καθηγητής Αρχαιολογίας.

Η Ελλάδα στη μακραίωνη ιστορία της έχει αναδείξει αναρίθμητους ήρωες. Με τις πράξεις και τη δράση του, ο Ιωάννης Βελισσαρίου δίκαια καταλαμβάνει περίοπτη θέση ανάμεσά τους.

Πηγή