Η Ελβετία θα ψηφίσει για το σχέδιο περιορισμού του πληθυσμού στα 10 εκατομμύρια
Μπορεί μια χώρα να επιβάλει σταθερό ανώτατο όριο στον πληθυσμό της; Αυτό είναι το ερώτημα που καλούνται να απαντήσουν οι Ελβετοί στις κάλπες της Κυριακής, αποφασίζοντας για μια πρόταση που προβλέπει ανώτατο πληθυσμιακό όριο 10 εκατομμυρίων κατοίκων. Η πρωτοβουλία έχει αναδείξει βαθιές διαιρέσεις γύρω από το ζήτημα της μετανάστευσης στην αλπική χώρα.
Η πρόταση υποστηρίζεται από το δεξιό κόμμα Swiss People’s Party, το οποίο τη χαρακτηρίζει «πρωτοβουλία βιωσιμότητας», υποστηρίζοντας ότι θα μειώσει την πίεση στη στέγαση, στις δημόσιες υπηρεσίες και στο περιβάλλον.
Αντίθετα, η κυβέρνηση, τα περισσότερα πολιτικά κόμματα, οι επιχειρηματικοί φορείς και τα συνδικάτα την αποκαλούν «πρωτοβουλία χάους», προειδοποιώντας ότι θα στερήσει από νοσοκομεία και ξενοδοχεία το απαραίτητο εργατικό δυναμικό και θα υπονομεύσει τις σχέσεις της χώρας με την European Union, οδηγώντας την Ελβετία σε επικίνδυνη απομόνωση.
Ο πληθυσμός της Ελβετίας έχει αυξηθεί ραγδαία από το 2002, όταν αριθμούσε 7,3 εκατομμύρια κατοίκους. Σήμερα φτάνει τα 9,1 εκατομμύρια, ενώ το 27% των μόνιμων κατοίκων έχει γεννηθεί στο εξωτερικό.
Άμεση δημοκρατία και ανησυχίες των πολιτών
Το ελβετικό σύστημα άμεσης δημοκρατίας προβλέπει ότι οι σημαντικές αποφάσεις λαμβάνονται μέσω δημοψηφισμάτων. Αρκούν 100.000 υπογραφές για να τεθεί ένα ζήτημα σε εθνική ψηφοφορία.
Πολλοί πολίτες εκφράζουν ανησυχίες για τον συνωστισμό στα μέσα μεταφοράς, τις υψηλές τιμές ενοικίων και το αυξανόμενο κόστος υγείας.
Οι τελευταίες δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι η αναμέτρηση θα είναι εξαιρετικά αμφίρροπη. Περίπου το 52% των ψηφοφόρων εμφανίζεται να τάσσεται κατά της πρότασης, ενώ το 45% τη στηρίζει. Ένα σημαντικό ποσοστό παραμένει αναποφάσιστο.
Η 31χρονη Helin Genis και ο 29χρονος Nils Fiechter έχουν πολλά κοινά στοιχεία: είναι νέοι πολιτικοί και προέρχονται από οικογένειες μεταναστών. Ωστόσο, εκπροσωπούν τις δύο αντίθετες όψεις της συζήτησης.
Ο Φίχτερ υποστηρίζει ότι η χώρα έχει χάσει τον έλεγχο της μετανάστευσης.
«Η ανεξέλεγκτη μετανάστευση σημαίνει ότι η Ελβετία παύει να είναι Ελβετία», δηλώνει, συνδέοντας την αύξηση του πληθυσμού με την έλλειψη κατοικιών, την κυκλοφοριακή συμφόρηση, τα υπερφορτωμένα σχολεία και τις πιέσεις στις κοινωνικές υπηρεσίες.
Η Γκενίς απορρίπτει τα επιχειρήματα αυτά ως προσπάθεια αναζήτησης αποδιοπομπαίων τράγων.
«Δεν είναι οι μετανάστες που καθορίζουν τα ενοίκια, ούτε αυτοί που αυξάνουν τα ασφάλιστρα υγείας ή λαμβάνουν τις πολιτικές αποφάσεις για τη στέγαση και τις δημόσιες επενδύσεις», τονίζει.
Πώς θα εφαρμοζόταν το όριο των 10 εκατομμυρίων
Ένα από τα βασικά ερωτήματα για τους αναποφάσιστους ψηφοφόρους είναι ο τρόπος εφαρμογής ενός τέτοιου μέτρου.
Καμία άλλη χώρα δεν έχει επιχειρήσει να επιβάλει αυστηρό ανώτατο όριο πληθυσμού, αν και η Κίνα είχε στο παρελθόν προσπαθήσει να περιορίσει την πληθυσμιακή αύξηση μέσω της πολιτικής του ενός παιδιού.
Η ελβετική πρόταση προβλέπει ότι ο πληθυσμός δεν θα πρέπει να ξεπεράσει τα 10 εκατομμύρια έως το 2050. Μόλις φτάσει τα 9,5 εκατομμύρια, η κυβέρνηση θα υποχρεωθεί να λάβει μέτρα.
Αυτά ενδέχεται να περιλαμβάνουν περιορισμό των αιτήσεων ασύλου και κατάργηση του δικαιώματος οικογενειακής επανένωσης για αλλοδαπούς εργαζομένους.
Εάν ο πληθυσμός φτάσει τα 10 εκατομμύρια, η χώρα θα πρέπει να καταγγείλει διεθνείς συμφωνίες, μεταξύ των οποίων και τη συμφωνία ελεύθερης κυκλοφορίας προσώπων με την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Οικονομικές ανησυχίες και φόβοι για απομόνωση
Η προοπτική αυτή προκαλεί έντονη ανησυχία στον επιχειρηματικό κόσμο.
Ο επικεφαλής οικονομολόγος της Economiesuisse, Rudolf Minsch, προειδοποιεί ότι η έγκριση της πρότασης θα μπορούσε να δημιουργήσει σοβαρά προβλήματα στις σχέσεις της χώρας με την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Η ΕΕ αποτελεί μακράν τον σημαντικότερο εμπορικό εταίρο της Ελβετίας και οι Βρυξέλλες έχουν επανειλημμένα ξεκαθαρίσει ότι δεν είναι δυνατόν μια χώρα να απολαμβάνει τα οφέλη της ενιαίας αγοράς χωρίς να αποδέχεται και τις υποχρεώσεις που τη συνοδεύουν.
Παράλληλα, οι εργοδότες προειδοποιούν για ελλείψεις προσωπικού. Σχεδόν οι μισοί εργαζόμενοι στον ξενοδοχειακό κλάδο είναι μετανάστες, ενώ νοσοκομεία και μονάδες φροντίδας ηλικιωμένων εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από εργαζόμενους που προέρχονται από το εξωτερικό.
Οι αντίπαλοι της πρωτοβουλίας επισημαίνουν επίσης ότι περίπου το 20% του πληθυσμού είναι σήμερα άνω των 65 ετών και ότι η χώρα χρειάζεται νέους εργαζόμενους και φορολογούμενους για να στηρίξουν το συνταξιοδοτικό και υγειονομικό της σύστημα.
Γεωπολιτική διάσταση
Ο σοσιαλδημοκράτης βουλευτής Jon Pult εκφράζει φόβους ότι η Ελβετία θα μπορούσε να βρεθεί απομονωμένη σε μια περίοδο διεθνούς αστάθειας.
Η χώρα αυξάνει τις αμυντικές δαπάνες της, σχεδιάζει στενότερη συνεργασία με τους ευρωπαίους γείτονές της και έχει επηρεαστεί από τις διεθνείς κρίσεις, όπως ο πόλεμος στην Ukraine, οι εντάσεις με το Iran και οι αμερικανικοί δασμοί.
Στο επίκεντρο της προεκλογικής εκστρατείας βρέθηκε ακόμη και ο Ντόναλντ Τραμπ, μαζί με τους Βλαντίμιρ Πούτιν και Σι Τζινπίγνκ σε αφίσες που καλούν τους πολίτες να απορρίψουν την πρόταση με το σύνθημα: «Ρήξη με την Ευρώπη, σε μια τέτοια εποχή;».
«Προστασία ή αποκλεισμός;»
Για τον Φίχτερ, το δημοψήφισμα αφορά την προστασία του ελβετικού τρόπου ζωής.
«Όποιος αγαπά την Ελβετία θέλει να παραμείνει ένας ασφαλής και ευημερών τόπος για να ζει κανείς. Αυτό ακριβώς επιδιώκει η πρωτοβουλία», υποστηρίζει.
Για τη Γκενίς, αντίθετα, το πραγματικό ζητούμενο δεν είναι ο αποκλεισμός ανθρώπων αλλά η αντιμετώπιση των κοινωνικών προβλημάτων μέσω περισσότερων επενδύσεων στη στέγαση, στις δημόσιες υπηρεσίες και στις συνθήκες εργασίας.
«Είμαι πεπεισμένη ότι αυτή η πρωτοβουλία θα προκαλέσει περισσότερο κακό παρά καλό στην Ελβετία», καταλήγει.