Οι συνομιλίες ΗΠΑ-Ιράν που επρόκειτο να πραγματοποιηθούν σήμερα (19/6) στην Ελβετία για την εφαρμογή μιας ειρηνευτικής συμφωνίας ακυρώθηκαν με φόντο τις εξελίξεις στο μέτωπο του Λιβανου. Η Χεζμπολάχ σκότωσε τέσσερις Ισραηλινούς στρατιώτες και το Ισραήλ πραγματοποίησε νέο κύμα αεροπορικών επιδρομών στο νότιο Λίβανο που σκότωσαν τουλάχιστον 18 άτομα.
Οι πολυαναμενόμενες συνομιλίες ΗΠΑ-Ιράν στη Γενεύη ακυρώθηκαν καθώς το Ισραήλ και η Χεζμπολάχ αντάλλαξαν τις πιο βίαιες επιθέσεις από την έναρξη ισχύος της εκεχειρίας. Η Χεζμπολάχ στόχευσε ισραηλινές δυνάμεις κοντά στην πόλη Ναμπατιέχ, στο νότιο Λίβανο, με αρκετές ομοβροντίες ρουκετών αργά την Πέμπτη, μετά από μία σειρά από ισραηλινούς βομβαρδισμούς καθ’ όλη τη διάρκεια της ημέρας. Το Ισραήλ απάντησε με ένα κύμα αεροπορικών επιδρομών στην πόλη και τις γύρω περιοχές εναντίον αυτών που χαρακτήρισε στόχους της Χεζμπολάχ, αφήνοντας τουλάχιστον 18 νεκρούς και 33 τραυματίες, σύμφωνα με το υπουργείο Υγείας του Λιβάνου.
Η Χεζμπολάχ ανέφερε ότι στοχεύει ισραηλινές δυνάμεις που προσπαθούσαν να προωθηθούν προς τους πρόποδες γύρω από τη Ναμπατιέχ – ένα σημείο ανάφλεξης στο οποίο σημειώνονται διαλείπουσες μάχες από τότε που ανακοινώθηκε η εκεχειρία ΗΠΑ-Ιράν. Πριν από την εκεχειρία, οι ισραηλινές δυνάμεις προχωρούσαν προς την πόλη του νότιου Λιβάνου..
Προηγουμένως η είδηση ότι οι ΗΠΑ και το Ιράν κατέληξαν σε προσωρινή συμφωνία για τον τερματισμό του πολέμου είχε φέρει κάποια αρχική ανακούφιση στις αγορές, η ξαφνική ακύρωση των προγραμματισμένων συνομιλιών στην Ελβετία όμως προκάλεσε νέα αβεβαιότητα, υπογραμμίζοντας τις προκλήσεις της μετατροπής της συμφωνίας σε μια διαρκή ειρηνευτική διευθέτηση.
Το υπουργείο Εξωτερικών της Ελβετίας ανακοίνωσε ότι οι συνομιλίες ΗΠΑ-Ιράν που ήταν προγραμματισμένες να πραγματοποιηθούν στο Μπούργκενστοκ την Παρασκευή δεν θα προχωρήσουν όπως είχε προγραμματιστεί. Ο Λευκός Οίκος ανακοίνωσε επίσης ότι ο αντιπρόεδρος Τζέι Ντι Βανς δεν θα μεταβεί στην Ελβετία, επικαλούμενος ανεπίλυτα ζητήματα υλικοτεχνικής υποστήριξης. Ένα 24ωρο νωρίτερα ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ και ο Ιρανός ομόλογός του Μασούντ Πεζεσκιάν υπέγραφαν μνημόνιο κατανόησης με στόχο την επίτευξη μιας μόνιμης ειρηνευτικής συμφωνίας για τον τερματισμό της πολύμηνης σύγκρουσης.
Οι αναλυτές προειδοποίησαν από την πρώτη στιγμή ότι η συμφωνία αντιπροσωπεύει μόνο ένα πρώτο βήμα προς μια ευρύτερη διευθέτηση. «Ενώ αποτελεί μια σημαντική πρόοδο, αυτή η συμφωνία σηματοδοτεί στην πραγματικότητα την αρχή και όχι το τέλος της διαδικασίας για τον τερματισμό του πολέμου και την αντιμετώπιση των πυρηνικών δυνατοτήτων του Ιράν», ανέφερε η UBS σε έκθεσή της .
Αρκετά «δύσκολα σημεία» μένουν ακόμη να επιλυθούν, όπως η εκστρατεία του Ισραήλ στον Λίβανο, δήλωσε στην εκπομπή «The China Connection» του CNBC, ο Aντέλ Αμπντέλ Γκαφάρ, ανώτερος συνεργάτης του Αυστραλιανού Ινστιτούτου Στρατηγικής Πολιτικής. «Διαφορετικά , υπάρχει ένα σενάριο όπου ενδεχομένως θα επιστρέψουμε σε μια σύγκρουση, αν και και οι δύο πλευρές σε αυτό το στάδιο θέλουν να το αποφύγουν αυτό», είπε.
Παρά την παρατεταμένη αβεβαιότητα, η συμφωνία βοήθησε στην άμβλυνση της κρίσης στα Στενά του Ορμούζ, όπου η ναυτιλία είχε επηρεαστεί τόσο από τις ιρανικές επιθέσεις όσο και από τον αποκλεισμό των λιμανιών και των παράκτιων περιοχών του Ιράν από το Πολεμικό Ναυτικό των ΗΠΑ υπό την καθοδήγηση του Τραμπ.
Η χαλάρωση των διαταραχών στις θαλάσσιες μεταφορές θα μπορούσε να ωφελήσει τις οικονομίες που εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από το εισαγόμενο πετρέλαιο, καθώς οι χαμηλότερες τιμές του πετρελαίου μπορεί να βοηθήσουν στη συγκράτηση του πληθωρισμού και στη μείωση της πίεσης στις κεντρικές τράπεζες να αυξήσουν τα επιτόκια, δήλωσε ο Ντέιβιντ Ρος, στρατηγικός αναλυτής της Quantum Strategy, στο CNBC.
«Πέρα από αυτό, πρόκειται για μια πραγματικά κακή συμφωνία», δήλωσε ο Ρος, σημειώνοντας ότι θέτει τους Ιρανούς σε ισχυρότερη θέση στον Κόλπο και περιορίζει την εξωτερική παρέμβαση στις εσωτερικές υποθέσεις της χώρας. «Το Ιράν θα καταστήσει τη Μέση Ανατολή πολύ ασταθή, αυτό είναι κακό μακροπρόθεσμα», δήλωσε. Πρόσθεσε ότι είναι απίθανο το Ισραήλ να αποδεχτεί τη συμφωνία.«Οι Ιρανοί, το προβλέπω με βεβαιότητα, δεν θα εγκαταλείψουν ποτέ, μα ποτέ, τις πυρηνικές τους φιλοδοξίες», πρόσθεσε.
Η ενδιάμεση συμφωνία έχει επίσης προκαλέσει κριτική από ορισμένους που υποστηρίζουν ότι οι ΗΠΑ έκαναν «πάρα πολλές» παραχωρήσεις στο Ιράν, ωθώντας τόσο τον Τραμπ όσο και τον Βανς να σπεύσουν για να υπερασπιστούν τη συμφωνία. «Οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν παραχωρούν ούτε ένα σεντ χρημάτων στο Ιράν», δήλωσε ο Βανς υπερασπιζόμενος την προσέγγιση του Τραμπ .
Ο Τραμπ στοχοποίησε επίσης τους επικριτές του στο Truth Social την Πέμπτη.«Αυτοί οι ανόητοι, που νομίζουν ότι δεν ήμουν αρκετά αυστηρός με το Ιράν, τη στιγμή που το Χρηματιστήριο μόλις έφτασε σε υψηλό ρεκόρ και οι τιμές του πετρελαίου πέφτουν, είτε ζηλεύουν, είτε είναι κακοί άνθρωποι, είτε ηλίθιοι», έγραψε ο Τραμπ .
Για τους εχθρούς της Τεχεράνης, η συμφωνία μοιάζει με κατάρα
Η προκαταρκτική συμφωνία ΗΠΑ-Ιράν, η πρώτη που υπεγράφη από έναν Αμερικανό και έναν Ιρανό πρόεδρο από την Ισλαμική Επανάσταση του Ιράν το 1979 – χαιρετίστηκε από τους υποστηρικτές της ως η «συμφωνία του αιώνα». Αλλά για τους αντιπάλους της Τεχεράνης σε όλη τη Μέση Ανατολή – από το Ισραήλ μέχρι τα κράτη του Κόλπου και τις φατρίες στον Λίβανο – μοιάζει περισσότερο με την…κατάρα του αιώνα: μια συμφωνία που θα μπορούσε να προσδώσει στο Ιράν μεγαλύτερη ασφάλεια, νομιμότητα και τελικά ισχύ.
Η συμφωνία των 14 σημείων παρατείνει την κατάπαυση του πυρός κατά 60 ημέρες, συμπεριλαμβανομένου του Λιβάνου, για να επιτραπούν οι διαπραγματεύσεις για μια μόνιμη διευθέτηση και να αντιμετωπιστούν ζητήματα όπως το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν. «Για την Ουάσινγκτον και την Τεχεράνη, αυτή είναι μια μεγάλη συμφωνία – η συμφωνία του αιώνα, χωρίς γυρισμό», δήλωσε ο Λιβανέζος σχολιαστής Σαρκίς Ναούμ. «Η πιθανότητα επιτυχίας υπερτερεί του κινδύνου αποτυχίας. Το Ιράν δεν μπορεί να αντέξει περαιτέρω οικονομικό πόνο υπό κυρώσεις και ο Τραμπ δεν έχει κίνητρο να ξεκινήσει έναν νέο πόλεμο».
Eρείπια μετά απο ισραηλινή επίθεση στον Λίβανο
AP
Ο Ισραηλινός αναλυτής Ντάνι Κιτρινόβιτς ωστόσο περιέγραψε τη συμφωνία ως στρατηγική «καταστροφή». Αυτό που είχε χαρακτηριστεί ως κοινή εκστρατεία ΗΠΑ-Ισραήλ για την αποδυνάμωση ή ακόμα και την ανατροπή της Ισλαμικής Δημοκρατίας, κατά την άποψή του, μετατράπηκε σε αμερικανική αναγνώριση του Ιράν. «Πήγαμε να ανατρέψουμε το καθεστώς με την υποστήριξη των ΗΠΑ και τελικά η Ουάσινγκτον ουσιαστικά νομιμοποιούσε και ενίσχυε το ίδιο καθεστώς που θέλαμε να ανατρέψουμε», δήλωσε ο ανώτερος ερευνητής για το Ιράν στο Ινστιτούτο Μελετών Εθνικής Ασφάλειας του Ισραήλ.
Λέει ότι η συμφωνία δεν ικανοποιεί καμία από τις βασικές απαιτήσεις του Ισραήλ: κανέναν περιορισμό στο πυραυλικό πρόγραμμα ή τους πληρεξούσιούς του Ιράν και καμία σαφή πορεία για την αποσυναρμολόγηση των πυρηνικών εγκαταστάσεών του. Ακόμη και η εκστρατεία του Ισραήλ στον Λίβανο έχει περιοριστεί από το πλαίσιο εκεχειρίας που επιβλήθηκε κατόπιν επιμονής του Ιράν.Οι επιπτώσεις είναι τόσο πολιτικές όσο και στρατηγικές. Η συμφωνία υπονομεύει την αφήγηση του Νετανιάχου για το Ιράν και εκθέτει τα όρια της μόχλευσής του απέναντι σε έναν πρόεδρο των ΗΠΑ που θεωρείται στενά συνδεδεμένος με το Ισραήλ.
Ο Κιτρινόβιτς λέει ότι το Ιράν έχει αποκτήσει περιθώριο ελιγμών και η συμφωνία κινδυνεύει να εδραιώσει τη θέση του, ενώ παράλληλα εμβαθύνει την απομόνωση του Ισραήλ. «Όλα είναι άσχημα. Και μόνο θα χειροτερεύουν» είπε. Εάν η συμφωνία επικρατήσει, το Ιράν φαίνεται να εξασφαλίζει το ισχυρότερο αποτέλεσμα: τον τερματισμό του πολέμου, τη σταδιακή άρση των κυρώσεων, την ανανέωση των εξαγωγών πετρελαίου και την προοπτική τεράστιων κεφαλαίων για την ανοικοδόμηση – παράλληλα με την έμμεση αποδοχή του πολιτικού του συστήματος.
Το Ιράν κερδίζει το πάνω χέρι στον Λίβανο
Για τον Λίβανο, η συμφωνία έγερνε την πλάστιγγα υπέρ του Ιράν, ενισχύοντας τον ρόλο της Χεζμπολάχ που υποστηρίζεται από την Τεχεράνη και εντάσσοντας τη χώρα σε ένα ευρύτερο πλαίσιο ΗΠΑ-Ιράν, ενώ παράλληλα παραγκώνιζε τις συνομιλίες Βηρυτού-Ισραήλ. Δεσμεύει τον Λίβανο στην 60ήμερη εκεχειρία, καλώντας όλες τις πλευρές να σταματήσουν τις επιχειρήσεις σε όλα τα μέτωπα.
Ο πρόεδρος του Λιβάνου, Τζόζεφ Αούν, προειδοποίησε την περασμένη εβδομάδα ότι το Ιράν δεν μπορεί να διαπραγματευτεί εκ μέρους του Λιβάνου για ζητήματα όπως η κατάπαυση του πυρός και η αποχώρηση του Ισραήλ από τα νότια εδάφη.
Ωστόσο, πηγές κοντά στη Χεζμπολάχ υποστηρίζουν το αντίθετο: ότι η πορεία ΗΠΑ-Ιράν ενισχύει τη θέση του Λιβάνου, αναβαθμίζοντάς την σε διαπραγματεύσεις υψηλότερου επιπέδου. Κατά την άποψή τους, η Τεχεράνη και η Ουάσινγκτον μπορούν να πιέσουν τους αντίστοιχους συμμάχους τους – τη Χεζμπολάχ και το Ισραήλ – να επιτύχουν μια διευθέτηση.
Άνθρωποι τρέχουν μπροστά από αυτοκίνητα που δέχτηκαν επίθεση σε ισραηλινή αεροπορική επιδρομή στη νότια πόλη-λιμάνι της Σιδώνας, στον Λίβανο, την Τετάρτη 10 Ιουνίου 2026.
AP
Ο συναγερμός είναι εντονότερος στον Κόλπο, όπου οι ιρανικές επιθέσεις κλόνισαν την εμπιστοσύνη στις μακροχρόνιες ρυθμίσεις ασφαλείας. Τα κράτη του Κόλπου έχουν αναδειχθεί ως οι κύριοι ηττημένοι του πολέμου – θεατές σε αποφάσεις που αναμόρφωσαν το τοπίο ασφαλείας τους και τώρα αφέθηκαν να απορροφήσουν τις επιπτώσεις. Πηγές του Κόλπου αναφέρουν ότι η συμφωνία ήδη αναδιαμορφώνει τη στρατηγική σκέψη: διαβρώνει την εμπιστοσύνη στην προστασία των ΗΠΑ, εδραιώνει το Ιράν ως μια διαρκή περιφερειακή δύναμη και επιταχύνει μια στροφή προς τη διευθέτηση και όχι προς την αντιπαράθεση.
Ο ειδικός σε θέματα Ιράν Άλεξ Βατάνκα, ωστόσο, αντιτίθεται. Αντί της συνθηκολόγησης, βλέπει τη συμφωνία ως το λιγότερο κακό αποτέλεσμα μετά από χρόνια αποτυχημένου καταναγκασμού. «Προσπάθησαν να κατατροπώσουν το Ιράν στρατιωτικά. Δεν τα κατάφεραν. Η εναλλακτική λύση θα ήταν καταστροφική – ένας ευρύτερος πόλεμος θα μπορούσε να είχε καταστρέψει τον Κόλπο για δεκαετίες», δήλωσε ο Βατάνκα, ανώτερος συνεργάτης στο Ινστιτούτο Μέσης Ανατολής στην Ουάσινγκτον.
Η πραγματική δοκιμασία βρίσκεται μπροστά μας, στην εφαρμογή της συμφωνίας, στις ανεπίλυτες πυρηνικές διαπραγματεύσεις και στις περιφερειακές αντιδράσεις που θα προκαλέσει, είπε: Ορισμένοι αναλυτές θεωρούν το Ισραήλ ως τον κύριο απρόβλεπτο παράγοντα. Ενώ είναι απίθανο να εκτροχιάσει μια διαδικασία με πρωταγωνιστή τον Τραμπ, προειδοποιούν ότι ο κίνδυνος παραμένει – ιδιαίτερα στον Λίβανο.
Η συμφωνία αγνοεί τα μαθήματα του παρελθόντος
Σχεδόν είκοσι πέντε χρόνια διπλωματικών προσπαθειών για τον περιορισμό του πυρηνικού προγράμματος του Ιράν κρύβουν ένα κρίσιμο μάθημα: Η ασάφεια είναι συνταγή για αποτυχία. Η ακρίβεια, ακόμη και σε μια συμφωνία που είναι πιο επιεικής για το Ιράν από ό,τι θα ήταν ιδανικό, διευκολύνει την επιτυχία, γράφει ο Τζέιμς Άκτον στο think tank Carnegie Endowment for International Peace (CEIP)
Το μνημόνιο κατανόησης (MOU) μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ιράν αγνοεί αυτό το μάθημα, κυρίως επειδή οι διαπραγματευτές, υπό την πίεση να καταλήξουν σε οποιαδήποτε συμφωνία, έθαψαν τις διαφωνίες τους σε ανακρίβειες.
Η πρώτη πυρηνική συμφωνία με το Ιράν επιτεύχθηκε από τη Γαλλία, τη Γερμανία και το Ηνωμένο Βασίλειο το 2003, λίγο περισσότερο από ένα χρόνο αφότου ο κόσμος έμαθε για το παράνομο πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης. Σε αυτή τη συμφωνία, με διατύπωση που μπορεί να φαίνεται ακριβής, η Τεχεράνη «αποφάσισε οικειοθελώς να αναστείλει όλες τις δραστηριότητες εμπλουτισμού ουρανίου».
Ωστόσο, στην πραγματικότητα, επρόκειτο για διπλωματικό λάθος. Το Ιράν ισχυρίστηκε ότι του επιτρεπόταν να κατασκευάζει εξαρτήματα φυγοκεντρητών και να παράγει εξαφθοριούχο ουράνιο, την πρώτη ύλη για τον εμπλουτισμό, εφόσον δεν εμπλούτιζε στην πραγματικότητα αυτό το υλικό. Οι συνομιλητές του πίστευαν ότι αυτές οι δραστηριότητες απαγορεύονταν. Αυτή η διαφωνία προκάλεσε την κατάρρευση της συμφωνίας του 2003 σε λιγότερο από ένα χρόνο.
Το νέο Μνημόνιο Κατανόησης περιέχει παρόμοιες ασάφειες. Το Ιράν υπόσχεται «να διατηρήσει το τρέχον status quo του πυρηνικού του προγράμματος» προς το παρόν. Αλλά η αποτυχία του εγγράφου να ορίσει το status quo δημιουργεί προβλήματα. Για παράδειγμα, το Ιράν έχει αναλάβει δραστηριότητες καθαρισμού και έχει ενισχύσει την ασφάλεια σε διάφορες πυρηνικές εγκαταστάσεις σε όλη τη χώρα μετά τους πολέμους του 2025 και του 2026. Θα παραβίαζαν το Μνημόνιο Κατανόησης οι προσπάθειες εξαγωγής θαμμένου εμπλουτισμένου ουρανίου στο όνομα της προστασίας του περιβάλλοντος ή της βελτίωσης της ασφάλειας; Η Ουάσινγκτον θα έλεγε ναι, αλλά η ασάφεια του εγγράφου απλώς καλεί το Ιράν να προσπαθήσει.
Το νέο Μνημόνιο Κατανόησης δεν είναι πιο ξεκάθαρο για το μέλλον. Οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ιράν συμφώνησαν «να συζητήσουν το ζήτημα του εμπλουτισμού» με στόχο την επίτευξη τελικής συμφωνίας εντός εξήντα ημερών. Αυτή η διάταξη δεν φαίνεται πιο πιθανό να οδηγήσει σε μακροπρόθεσμη αναστολή του εμπλουτισμού – τον δηλωμένο στόχο του Προέδρου Ντόναλντ Τραμπ – από ό,τι η δέσμευση του Ιράν το 2004 να διαπραγματευτεί «αντικειμενικές εγγυήσεις».
Η κυβέρνηση Τραμπ απάντησε στην κριτική ισχυριζόμενη ότι οι ακριβείς όροι του MOU δεν έχουν σημασία. «Οι άνθρωποι δεν πρέπει να διαβάζουν πολύ τη διατύπωση», δήλωσε ένας ανώνυμος αξιωματούχος. «Αυτό που είναι πιο σημαντικό από το ίδιο το έγγραφο είναι οι συνεννοήσεις που έχουμε μεταξύ μας». Η κυβέρνηση πρέπει να εγκαταλείψει αυτό το είδος ευσεβών πόθων. Το αν το Ιράν θα συμμορφωθεί με τις γραπτές διατάξεις μένει να φανεί, αλλά είναι σχεδόν βέβαιο ότι θα αγνοήσει τις άγραφες.
Η κυβέρνηση Τραμπ έχει δείξει ελάχιστο ενδιαφέρον για την χρονοβόρα, λεπτομερώς προσανατολισμένη διπλωματία που θα χρειαζόταν. Αλλά αν η κυβέρνηση ενδιαφέρεται σοβαρά να βγει από την τρύπα στο οποίο βυθίστηκε, θα πρέπει να λάβει υπόψη τα μαθήματα του τελευταίου τετάρτου του αιώνα.