Ο βασικός λόγος ήταν η δημιουργία μιας μαζικής κουλτούρας
Μπορεί ο πλανήτης να στροβιλίζεται γύρω από όσα συμβαίνουν στο Μουντιάλ 2026 και εκατομμύρια κόσμου να παρακολουθεί τους ποδοσφαιρικούς αγώνες είτε στα γήπεδα όπου διεξάγονται, είτε από τους τηλεοπτικούς δέκτες, ωστόσο υπάρχουν και οι… αρνητές του λεγόμενου βασιλιά των σπορ.
«Το ποδόσφαιρο είναι δημοφιλές», είχε πει ο διάσημος Αργεντίνος συγγραφέας Χόρχε Λουίς Μπόρχες, «επειδή η ηλιθιότητα είναι δημοφιλής». Γιατί όμως ο Μπόρχες μισούσε το ποδόσφαιρο; Ο βασικός λόγος ήταν η δημιουργία μιας μαζικής κουλτούρας.
Ο Shaj Mathew διδάκτορας στη συγκριτική λογοτεχνία στο Yale είχε κάνει τη σχετική έρευνα.
Σύμφωνα με την έρευνά του, ο Μπόρχες όντως χαρακτήρισε το ποδόσφαιρο «αισθητικά άσχημο» και χαρακτηριστικά είπε: «Το ποδόσφαιρο είναι ένα από τα μεγαλύτερα εγκλήματα της Αγγλίας».
Και, όπως φαίνεται, προγραμμάτισε μάλιστα μία από τις διαλέξεις του έτσι ώστε να συμπίπτει σκόπιμα με τον πρώτο αγώνα της Αργεντινής στο Παγκόσμιο Κύπελλο του 1978, την περίοδο της δικτατορίας Βιντέλα στη χώρα (Για την ιστορία η Αργεντινή κατέκτησε το τρόπαιο)
Όμως η αποστροφή του Μπόρχες για το άθλημα προερχόταν από κάτι πολύ πιο ανησυχητικό από την αισθητική. Το πρόβλημά του ήταν η κουλτούρα των οπαδών του ποδοσφαίρου, την οποία συνέδεε με το είδος της τυφλής λαϊκής υποστήριξης που στήριξε τους ηγέτες των πιο τρομακτικών πολιτικών κινημάτων του εικοστού αιώνα.
Είχε εκφράσει έντονη καχυποψία απέναντι στα λαϊκά πολιτικά κινήματα και τη μαζική κουλτούρα, το αποκορύφωμα της οποίας, στην Αργεντινή, είναι το ποδόσφαιρο. «Υπάρχει μια ιδέα υπεροχής, εξουσίας, [στο ποδόσφαιρο] που μου φαίνεται φρικτή», έγραψε κάποτε. Όπως έγραψε ο Shaj Mathew, ο Μπόρχες αντιτάχθηκε στον δογματισμό σε οποιαδήποτε μορφή, οπότε ήταν φυσικό να αντιμετωπίζει με καχυποψία την άνευ όρων αφοσίωση των συμπατριωτών του σε οποιαδήποτε δοξασία ή θρησκεία , ακόμη και στην αγαπημένη τους αλμπισελέστε.
Τι έγραψε στο έργο του «Esse Est Percipi»
Το διήγημά του, «Esse Est Percipi» (λατινικά για «να υπάρχεις σημαίνει να γίνεσαι αντιληπτός»), μπορεί επίσης να εξηγήσει το μίσος του για το ποδόσφαιρο.
Το «Esse Est Percipi» είναι ένα εμβληματικό σατιρικό διήγημα των Jorge Luis Borges και Adolfo Bioy Casares, γραμμένο υπό το φανταστικό συγγραφικό ψευδώνυμο Honorio Bustos Domecq. Το κείμενο δημοσιεύθηκε για πρώτη φορά το 1967 στη συλλογή Crónicas de Bustos Domecq.
Περίπου στα μισά της ιστορίας, αποκαλύπτεται το σενάριο ότι το ποδόσφαιρο στην Αργεντινή έχει πάψει να είναι άθλημα και έχει εισέλθει στον κόσμο του θεάματος. Σε αυτό το φανταστικό σύμπαν, το ομοίωμα κυριαρχεί: η αναπαράσταση του αθλήματος έχει αντικαταστήσει το πραγματικό άθλημα. «Αυτά [τα αθλήματα] δεν υπάρχουν έξω από τα στούντιο και τα γραφεία των εφημερίδων», αναστενάζει ο πρόεδρος ενός ποδοσφαιρικού συλλόγου. Το ποδόσφαιρο εμπνέει έναν φανατισμό τόσο βαθύ, ώστε οι οπαδοί να παρακολουθούν ανύπαρκτους αγώνες στην τηλεόραση και το ραδιόφωνο χωρίς να αμφισβητούν τίποτα. Τα στάδια έχουν από καιρό κηρυχθεί ακατάλληλα και καταρρέουν. Πλέον όλα σκηνοθετούνται στην τηλεόραση και το ραδιόφωνο.
Αυτή η ιστορία ανάγεται στην αμηχανία του Μπόρχες απέναντι στα μαζικά κινήματα: το «Esse Est Percipi» κατηγορεί ουσιαστικά τα μέσα ενημέρωσης για συνενοχή στη δημιουργία μιας μαζικής κουλτούρας που λατρεύει το ποδόσφαιρο και, ως αποτέλεσμα, αφήνει τον εαυτό της εκτεθειμένο στη δημαγωγία και τη χειραγώγηση.
Σύμφωνα με τον Μπόρχες, οι άνθρωποι νιώθουν την ανάγκη να ανήκουν σε ένα μεγάλο, παγκόσμιο σχέδιο, κάτι μεγαλύτερο από τους ίδιους. Για μερικούς ανθρώπους αυτό το ρόλο παίζει η θρησκεία, για άλλους το ποδόσφαιρο. Οι χαρακτήρες στο έργο του Μπόρχες συχνά παλεύουν με αυτή την επιθυμία, στρέφοντας το βλέμμα τους προς ιδεολόγους ή κινήματα με καταστροφικά αποτελέσματα.