Οι κινητήρες για τα KAAN ανοίγουν τον δρόμο για τα F-35; Το παρασκήνιο του σχεδίου Τραμπ – Οι Δημοκρατικοί κατηγορούν τον Τραμπ ότι παρακάμπτει το Κογκρέσο
Ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, αναμένεται να παρακάμψει την αντίθεση Δημοκρατικού βουλευτή, ο οποίος έχει μπλοκάρει την προτεινόμενη πώληση αεροπορικών κινητήρων αξίας 750 εκατ. δολαρίων στην Τουρκία, λόγω των σχέσεων της Άγκυρας με τη Ρωσία, επισημαίνεται σε δημοσίευμα της Wall Street Journal.
Ο βουλευτής Γκρέγκορι Μικς (Δημοκρατικός, Νέα Υόρκη), επικεφαλής της μειοψηφίας στην Επιτροπή Εξωτερικών Υποθέσεων της Βουλής, εμποδίζει την πώληση προς την Τουρκία, οικοδέσποινα της επόμενης Συνόδου Κορυφής της του ΝΑΤΟ, επειδή η χώρα εξακολουθεί να διατηρεί ενεργό το ρωσικό αντιαεροπορικό σύστημα S-400, το οποίο απέκτησε πριν από περίπου μία δεκαετία. Παράλληλα, έχει εκφράσει ανησυχίες για τον περιφερειακό ρόλο της Τουρκίας.
Παραδοσιακά, η αμερικανική κυβέρνηση εξασφαλίζει τη συναίνεση των βασικών κοινοβουλευτικών επιτροπών πριν από μεγάλες εξαγωγές οπλικών συστημάτων. Ωστόσο, αυτή τη φορά ενημέρωσε το Κογκρέσο ότι σκοπεύει να προχωρήσει στη συμφωνία παρά την αντίρρηση του Μικς.
Η αντιπαράθεση καταδεικνύει ότι η αγορά των S-400 εξακολουθεί να δηλητηριάζει τις αμερικανοτουρκικές σχέσεις, παρά τη σημασία της Τουρκίας για το ΝΑΤΟ, τις στρατιωτικές της βάσεις και τον ρόλο που έχει διαδραματίσει ως διαμεσολαβητής στις προσπάθειες τερματισμού των πολέμων με το Ιράν και στην Ουκρανία.
Αμερικανοί αξιωματούχοι εξακολουθούν να φοβούνται ότι το ρωσικό σύστημα θα μπορούσε να συλλέξει κρίσιμα στοιχεία για την τεχνολογία των ΗΠΑ, εάν λειτουργήσει παράλληλα με αμερικανικά οπλικά συστήματα. Αυτός είναι και ο βασικός λόγος που παραμένει μπλοκαρισμένη η επιστροφή της Τουρκίας στο πρόγραμμα των μαχητικών F-35.
Ερωτηθείς για την απόφαση παράκαμψης του Κογκρέσου, αξιωματούχος της κυβέρνησης Τραμπ απάντησε:
«Ο πρόεδρος Τραμπ διατηρεί εξαιρετική σχέση με τον πρόεδρο Ερντογάν, ο οποίος υπήρξε σημαντικός εταίρος στην περιοχή.»
Από την πλευρά του, ο Γκρέγκορι Μικς δήλωσε ότι:
«Η κυβέρνηση με ενημέρωσε ότι θα παρακάμψει και πάλι τον κοινοβουλευτικό έλεγχο για αμυντικό υλικό άνω των 700 εκατ. δολαρίων προς τον τουρκικό στρατό, σε ακόμη ένα ιδιαίτερα ανησυχητικό παράδειγμα της περιφρόνησής της προς την εποπτική αρμοδιότητα του Κογκρέσου».
Η προσωπική σχέση Τραμπ – Ερντογάν δεν λύνει τα βαθύτερα προβλήματα
Ο πρόεδρος Τραμπ αναμένεται να επισκεφθεί την Άγκυρα τον Ιούλιο για τη Σύνοδο Κορυφής του ΝΑΤΟ. Η διαφωνία, όμως, αποκαλύπτει τα όρια της πρόσφατης βελτίωσης των αμερικανοτουρκικών σχέσεων, η οποία βασίζεται κυρίως στην προσωπική σχέση του Τραμπ με τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν.
Ο πρώην ανώτερος Τούρκος διπλωμάτης Αλπέρ Κοσκούν, σήμερα αναλυτής στο Carnegie Endowment for International Peace, σχολίασε:
«Οι προσωπικές σχέσεις των δύο ηγετών δεν μεταφράζονται πάντοτε σε συνολική βελτίωση των σχέσεων. Πρόκειται περισσότερο για ένα δομικό πρόβλημα».
Το τουρκικό υπουργείο Εξωτερικών δεν σχολίασε το δημοσίευμα της Wall Street Journal.
Η Τουρκία αποκτά μεγαλύτερη σημασία για το ΝΑΤΟ
Η Τουρκία διαθέτει τον δεύτερο μεγαλύτερο στρατό του ΝΑΤΟ και αποκτά ολοένα σημαντικότερο ρόλο, ιδιαίτερα καθώς οι σχέσεις της κυβέρνησης Τραμπ με αρκετές ευρωπαϊκές κυβερνήσεις παραμένουν τεταμένες.
Παρότι η δημοκρατία στην Τουρκία έχει δεχθεί έντονη κριτική λόγω της συγκέντρωσης εξουσιών από τον Ερντογάν, η τουρκική αμυντική βιομηχανία έχει προμηθεύσει την Ουκρανία με οπλικά συστήματα, ενώ αρκετοί δυτικοί αξιωματούχοι θεωρούν την Άγκυρα σταθερό εταίρο ασφαλείας απέναντι σε αντιπάλους όπως η Ρωσία και το Ιράν.
Κατά τη διάρκεια της πρόσφατης σύγκρουσης με το Ιράν, Τούρκοι αξιωματούχοι συμμετείχαν σε διαπραγματεύσεις για κατάπαυση του πυρός. Παράλληλα, συστήματα αεράμυνας του ΝΑΤΟ κατέρριψαν ιρανικούς βαλλιστικούς πυραύλους που κατευθύνονταν προς την Τουρκία, μεταξύ άλλων προς κοινή αμερικανοτουρκική στρατιωτική βάση όπου υπάρχουν πυρηνικά όπλα των ΗΠΑ.
Η συμφωνία αφορά κινητήρες για το τουρκικό μαχητικό KAAN
Σύμφωνα με Αμερικανούς αξιωματούχους, η κυβέρνηση Τραμπ ζήτησε από το Κογκρέσο να εγκρίνει την πώληση κινητήρων F-110, αμερικανικής κατασκευής, οι οποίοι προορίζονται να χρησιμοποιηθούν στο υπό ανάπτυξη τουρκικό μαχητικό KAAN.
Οι ίδιοι κινητήρες χρησιμοποιούνται ήδη στον στόλο των τουρκικών F-16, τον δεύτερο μεγαλύτερο παγκοσμίως μετά από εκείνον της αμερικανικής Πολεμικής Αεροπορίας, ενώ η Τουρκία κατασκευάζει και εξαρτήματα των κινητήρων μέσω αμερικανικού προγράμματος αδειοδότησης.
Υποστηρικτές της συμφωνίας θεωρούν ότι η αντίδραση του Κογκρέσου οφείλεται κυρίως στις αρνητικές απόψεις αρκετών βουλευτών απέναντι στον Ερντογάν.
Όπως δήλωσε ο πρόεδρος του Foreign Policy Research Institute, Άαρον Στάιν:
«Δεν συζητάμε ποτέ αν πρέπει να πουλήσουμε κινητήρες F-110 στη Δανία. Εκεί δεν υπάρχει καμία διαμάχη».
Οι ενστάσεις για Ελλάδα, Κύπρο και Συρία
Σύμφωνα με δύο συνεργάτες Δημοκρατικών στο Κογκρέσο, ο Γκρέγκορι Μικς αποφάσισε να «παγώσει» τη συμφωνία όχι μόνο λόγω των S-400, αλλά και εξαιτίας:
- του ρόλου της Τουρκίας στη Συρία,
- της έντασης με την Ελλάδα,
- καθώς και της απόφασης της Άγκυρας να αποστείλει φέτος πολεμικά αεροσκάφη στην Κύπρο.
Οι S-400 εξακολουθούν να μπλοκάρουν τα F-35
Η κρίση ξεκίνησε το 2017, όταν ο Ερντογάν αποφάσισε να αγοράσει τους S-400 από τη Ρωσία. Ως απάντηση, οι ΗΠΑ επέβαλαν κυρώσεις στην τουρκική αμυντική βιομηχανία και απέβαλαν την Τουρκία από το πρόγραμμα των F-35, στερώντας της τη συμμετοχή στο μεγαλύτερο εξοπλιστικό πρόγραμμα των Ηνωμένων Πολιτειών.
Έκτοτε, ο Ερντογάν ζητεί επανειλημμένα την άρση των κυρώσεων, την επανένταξη στο πρόγραμμα των F-35 και την πλήρη αποκατάσταση της αμυντικής συνεργασίας με τις ΗΠΑ. Ο Τραμπ είχε δηλώσει πέρυσι ότι εξετάζει θετικά το σχετικό αίτημα.
Ωστόσο, η Ουάσιγκτον έχει καταστήσει σαφές ότι η επιστροφή της Τουρκίας στο πρόγραμμα εξαρτάται από την πλήρη απομάκρυνση των S-400. Η αμερικανική πλευρά θεωρεί ότι το ρωσικό σύστημα θα μπορούσε να συλλέξει δεδομένα για το ηλεκτρονικό αποτύπωμα (radar signature) των F-35 και να τα μεταφέρει στη Μόσχα.
Μάλιστα, το 2020 το Κογκρέσο ψήφισε νόμο που απαγορεύει ρητά την επανένταξη της Τουρκίας στο πρόγραμμα των F-35, έως ότου η Άγκυρα απομακρύνει όλους τους S-400 και δεσμευθεί ότι δεν θα προμηθευτεί στο μέλλον αντίστοιχα ρωσικά συστήματα.
Σύμφωνα με πηγές που γνωρίζουν τις διαβουλεύσεις, αρκετοί στο Κογκρέσο θεωρούν ότι η προώθηση της πώλησης των κινητήρων αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης προσπάθειας της κυβέρνησης Τραμπ να κάμψει τις αντιδράσεις για πιθανή μελλοντική πώληση των F-35 στην Τουρκία.
Καθοριστικό ρόλο στις σχετικές πρωτοβουλίες φέρεται να διαδραματίζει ο Αμερικανός πρέσβης στην Τουρκία, Τομ Μπάρακ, στενός συνεργάτης του Ντόναλντ Τραμπ και βασικός διαμορφωτής της πολιτικής της κυβέρνησης για τη Μέση Ανατολή, ο οποίος υποστηρίζει την υπέρβαση του σημερινού αδιεξόδου στις αμυντικές σχέσεις Ουάσιγκτον–Άγκυρας.
Οι δηλώσεις Βανς για τα F-35
Ο Αντιπρόεδρος των ΗΠΑ, Τζ. Ντ. Βανς δήλωσε ότι η κυβέρνηση των ΗΠΑ αξιολογεί διεξοδικά τα πιθανά βήματα για την επανένταξη της Τουρκίας στο πρόγραμμα των μαχητικών αεροσκαφών F-35. Ο Βανς δήλωσε ότι η διαδικασία διεξάγεται στο πλαίσιο της αμερικανικής νομοθεσίας και των σχετικών κριτηρίων ασφαλείας, τονίζοντας ότι η τελική απόφαση απαιτεί πολυεπίπεδη αναθεώρηση.
Γαλλικό δημοσίευμα: «Η ημερομηνία επιστροφής της Τουρκίας έχει οριστεί»
Η Air & Cosmos, μια έκδοση που συνδέεται με τη γαλλική εφημερίδα La Tribune, έγραψε σε ανάλυσή της σχετικά με το θέμα ότι η επιστροφή της Τουρκίας στο πρόγραμμα F-35, μετά την απομάκρυνσή της από το πρόγραμμα το 2019, θα μπορούσε να είναι επικείμενη. Το άρθρο σημείωσε τις δηλώσεις του Τραμπ που υπαινίσσονταν αυτό το ενδεχόμενο, αλλά τόνισε ότι το κρίσιμο σημείο καμπής θα ήταν η Σύνοδος Κορυφής του ΝΑΤΟ, προσθέτοντας ότι ήταν πιθανό ο Τραμπ να ανακοινώσει την απόφασή του για την έγκριση κατά την επιστροφή του.
Το ρεπορτάζ ανέφερε: «Η συνάντηση μεταξύ Ερντογάν και Τραμπ στη Σύνοδο Κορυφής του ΝΑΤΟ είναι αρκετά κρίσιμη. Αναμένεται ότι θα ανοίξει ο δρόμος για την παραλαβή των F-35 από την Τουρκία. Η ημερομηνία έχει οριστεί. Θα επιστρέψουν στο πρόγραμμα κάποια στιγμή τον Ιούλιο».
Ωστόσο, σημειώθηκε ότι ενώ η πολιτική υποστήριξη του Τραμπ θα μπορούσε να επιταχύνει τη διαδικασία, η έγκριση από το Κογκρέσο και η ολοκλήρωση διαφόρων τεχνικών πιστοποιήσεων ασφαλείας εξακολουθούν να είναι υποχρεωτικές. Ως εκ τούτου, εκτιμήθηκε ότι ένα πιθανό σενάριο αντιστροφής πιθανότατα θα εξελισσόταν σταδιακά και όχι βραχυπρόθεσμα.
Από την άλλη πλευρά, διπλωματικές πηγές επισημαίνουν ότι η πιθανότητα επιστροφής της Τουρκίας στο πρόγραμμα F-35 είναι ένα κρίσιμο ζήτημα όχι μόνο στρατιωτικά, αλλά και όσον αφορά την ισορροπία δυνάμεων εντός του ΝΑΤΟ και την περιφερειακή στρατηγική των ΗΠΑ.