Η ευρωπαϊκή υπηρεσία Copernicus δημοσίευσε τέκθεση για τη σταθερή υποχώρηση των βασικών ατμοσφαιρικών ρύπων σε ολόκληρη την Ευρώπη
Οι δεκαετίες περιβαλλοντικής πολιτικής φαίνεται τελικά να αποδίδουν καρπούς, καθώς η Ευρώπη βλέπει την ποιότητα του αέρα της να συνεχίζει να βελτιώνεται σταθερά.
Παρά τα επίμονα επεισόδια ρύπανσης που εμφανίζονται κατά τόπους και απειλούν να ανακόψουν αυτή την πρόοδο, η γενική εικόνα παραμένει θετική.
Η Υπηρεσία Παρακολούθησης της Ατμόσφαιρας Copernicus (CAMS) της Ευρωπαϊκής Ένωσης επισημαίνει στην τελευταία της έκθεση αξιολόγησης για το 2025 ότι, αν και ορισμένα τμήματα της ηπείρου εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν σοβαρά προβλήματα με την τοπική ατμοσφαιρική ρύπανση, οι συνολικές προοπτικές είναι ενθαρρυντικές.
Η συγκεκριμένη έκθεση αναλύει τις τάσεις και παρέχει λεπτομερείς πληροφορίες για τους κύριους ρύπους που ρυθμίζονται από την Οδηγία για την Ποιότητα του Ατμοσφαιρικού Αέρα, η οποία στοχεύει στην ευθυγράμμιση των προτύπων της Ευρωπαϊκής Ένωσης με τις επίσημες συστάσεις του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας.
Οι παράγοντες που καθαρίζουν την ατμόσφαιρα
Από το 2015, οι εκπομπές οξειδίων του θείου (SOx) και οξειδίων του αζώτου (NOx) μειώνονται με ρυθμό περίπου 3% έως 5% ετησίως σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση, με τις πιο σημαντικές και αξιοσημείωτες μειώσεις να καταγράφονται στη βαριά βιομηχανία και στις οδικές μεταφορές.
Εξέλιξη των εκπομπών στην ΕΕ-27 από το 2015 για τους κύριους ατμοσφαιρικούς ρύπους
Copernicus
Πάντως, την ίδια ώρα, ο τομέας των μεταφορών αποτελεί τον μοναδικό κλάδο που εξακολουθεί να παράγει περισσότερες εκπομπές ρύπων σε σύγκριση με το μακρινό 1990, παρουσιάζοντας καθυστέρηση στην πρόοδο σε σχέση με τη βιομηχανία, την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας και τα κτίρια, καθώς ευθύνεται για το ένα τρίτο περίπου της συνολικής ρύπανσης στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Η τάση αυτή πάντως αλλάζει. Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία, ο τομέας των μεταφορών στην Ευρώπη εξέπεμψε 1,05 δισεκατομμύρια τόνους CO2 το 2024, καταγράφοντας πτώση από τους 1,1 δισεκατομμύρια τόνους του 2019, κάτι που μεταφράζεται σε μείωση της τάξης του 5%.
Η αυξανόμενη στροφή προς τα ηλεκτρικά οχήματα παίζει καθοριστικό ρόλο σε αυτό, καθώς η υιοθέτησή τους αυξήθηκε κατακόρυφα τα τελευταία χρόνια, αντικαθιστώντας σταδιακά τα αυτοκίνητα βενζίνης και ντίζελ. Η μετάβαση από τα ορυκτά καύσιμα σε καθαρές πηγές ενέργειας συμβάλλει επίσης δραστικά στον περιορισμό της ατμοσφαιρικής ρύπανσης.
Για πρώτη φορά στην ιστορία, κατά το δεύτερο τρίμηνο του 2025, περισσότερο από το μισό της καθαρής ηλεκτρικής ενέργειας που παρήχθη στην Ευρωπαϊκή Ένωση προήλθε από ανανεώσιμες πηγές, ενώ η Σουηδία κατάφερε να παράξει το εντυπωσιακό 99% της ηλεκτρικής της ενέργειας από πηγές χαμηλών εκπομπών άνθρακα, καταλαμβάνοντας την κορυφή στην Ευρώπη.
Οι πιο επικίνδυνοι ρύποι για την υγεία
Το διοξείδιο του θείου είναι ένα εξαιρετικά τοξικό αέριο που απελευθερώνεται κυρίως από την καύση ορυκτών καυσίμων, προκαλώντας σοβαρό ερεθισμό στο ανθρώπινο αναπνευστικό σύστημα, ενώ συμβάλλει στη δημιουργία λεπτών αιωρούμενων σωματιδίων και στην εμφάνιση της όξινης βροχής.
Το οξείδιο του αζώτου έχει ανάλογες αρνητικές επιπτώσεις, καθώς προκαλεί φλεγμονές στους αεραγωγούς και μειώνει τη λειτουργία των πνευμόνων, με αποτέλεσμα ακόμα και η βραχυπρόθεσμη έκθεση σε αυτό να μπορεί να προκαλέσει κρίσεις άσθματος και έντονο βήχα.
Το NOx ταξινομείται ως ισχυρό αέριο του θερμοκηπίου, που σημαίνει ότι εγκλωβίζει τη θερμότητα στην ατμόσφαιρα και οδηγεί σε άνοδο της παγκόσμιας θερμοκρασίας. Όπως ανακοινώθηκε από την CAMS, οι βιομηχανικές εκπομπές SOx έχουν μειωθεί κατά 59%, ενώ οι εκπομπές NOx από τη βιομηχανία κατέγραψαν πτώση κατά 39%. Οι εκπομπές από τις οδικές μεταφορές μειώθηκαν επίσης ουσιαστικά, με υποχώρηση 40% για το NOx και 34% για τα μικροσωματίδια PM2.5.
Αριθμός ημερών με συγκεντρώσεις PM2,5 άνω των 50 μg·m⁻³ για το 2025
Η διευθύντρια της CAMS, Laurence Rouil, δήλωσε ότι η Ευρώπη συνεχίζει να σημειώνει σταθερή πρόοδο και η ποιότητα του αέρα βελτιώνεται χάρη στις συνεχείς προσπάθειες μείωσης των εκπομπών από τις μεταφορές, τη βιομηχανία, την οικιακή θέρμανση και άλλους βασικούς τομείς της οικονομίας.
Η επίδραση των ακραίων καιρικών φαινομένων
Καθώς όμως περιοχές της Ευρώπης πλήττονται συχνά από φονικούς καύσωνες, οι ειδικοί προειδοποιούν ότι οι υψηλές θερμοκρασίες, η έντονη ηλιοφάνεια και οι στάσιμες ατμοσφαιρικές συνθήκες δημιουργούν το κατάλληλο περιβάλλον για τον σχηματισμό όζοντος κατά τη διάρκεια της θερινής περιόδου.
Αν και το όζον στη στρατόσφαιρα λειτουργεί ως ασπίδα προστασίας της Γης από την επιβλαβή ηλιακή ακτινοβολία, κοντά στην επιφάνεια του εδάφους όπου ζούμε και αναπνέουμε, μετατρέπεται σε έναν επικίνδυνο ρύπο που προκαλεί βλάβες στον πνευμονικό ιστό και καταστρέφει τα φυτά.
Το όζον σχηματίζεται όταν το ηλιακό φως ξεκινά χημικές αντιδράσεις στον αέρα με τη συμμετοχή άλλων ρύπων, ειδικά των οξειδίων του αζώτου. Η έκθεση της CAMS έδειξε ότι υψηλές συγκεντρώσεις όζοντος καταγράφηκαν κατά τη διάρκεια των διαδοχικών κυμάτων καύσωνα που σάρωσαν την ήπειρο τον Ιούνιο και τον Αύγουστο του περασμένου έτους. Οι παρατεταμένες συνθήκες ξηρασίας μπορούν επίσης να οδηγήσουν σε ακραία δραστηριότητα δασικών πυρκαγιών, οι οποίες επηρεάζουν σε τεράστιο βαθμό την ατμόσφαιρα.
Οι ιστορικές πυρκαγιές που εκδηλώθηκαν μεταξύ 11 και 19 Αυγούστου του περασμένου καλοκαιριού έπληξαν σοβαρά την Πορτογαλία και την Ισπανία, οδηγώντας σε εκτεταμένες υπερβάσεις των ημερήσιων οριακών τιμών για τα σωματίδια PM2.5 σε πολλά τμήματα της Ιβηρικής Χερσονήσου.
Σύμφωνα με τον Paul Hamer, εναν εκ των συντακτών της έκθεσης, οι πυρκαγιές του Αυγούστου 2025 έδειξαν πόσο στενά συνδέονται αυτά τα επικίνδυνα φαινόμενα με την ποιότητα του αέρα. Πέρα από την αύξηση των επιπέδων των αιωρούμενων σωματιδίων στο έδαφος, τα σύννεφα καπνού συνέβαλαν στην αύξηση του όζοντος στην επιφάνεια της βόρειας Πορτογαλίας και της Ισπανίας, λόγω της απελευθέρωσης μεγάλων ποσοτήτων ουσιών που αντιδρούν στο ηλιακό φως καθώς ο καπνός μεταφέρεται από τον άνεμο.