Ο κάθε τουρίστας, ο γονέας ή ο ξενοδόχος βλέπει μια στολή με ένδειξη «lifeguard» και θεωρεί αυτονόητο ότι πίσω από αυτήν βρίσκεται ένας επαγγελματίας με συγκεκριμένες γνώσεις και άδεια… Είναι όμως έτσι;
Ο κίνδυνος να εργάζονται σε ελληνικές παραλίες και ξενοδοχεία αλλοδαποί «ναυαγοσώστες» χωρίς την εκπαίδευση, την άδεια και τη γλωσσική επάρκεια που απαιτεί η ελληνική νομοθεσία, αναδεικνύεται όλο και πιο έντονα ενόψει της θερινής σεζόν 2026.
Την ώρα που τα τουριστικά καταλύματα έχουν ήδη υποδεχτεί τους πρώτους επισκέπτες και οι ναυαγοσώστες έχουν ανέβει στα βάθρα των κολυμβητικών δεξαμενών, πρακτορεία και μεσάζοντες με έδρες στο εξωτερικό εμφανίζονται στα κοινωνικά δίκτυα να αναζητούν προσωπικό για ελληνικά νησιά, μεταξύ των θέσεων και για αλλοδαπούς ναυαγοσώστες, με μοναδική ουσιαστικά προϋπόθεση την κατοχή διαβατηρίου χώρας της ΕΕ ή έγκυρης άδειας διαμονής.
Αγγελίες με «πακέτο εμπειρίας» αντί για άδεια
Σε αγγελίες που κυκλοφορούν διαδικτυακά, πρακτορεία στελέχωσης ξενοδοχειακών μονάδων υπόσχονται στους υποψηφίους συμβάσεις εργασίας διάρκειας 3–7 μηνών σε πολυτελή θέρετρα 4 και 5 αστέρων στην Ελλάδα, με δωρεάν διαμονή, διατροφή, ασφάλιση κοινωνικής ασφάλισης, σύνταξης και ατυχήματος, επιστροφή εξόδων αεροπορικού εισιτηρίου, παραλαβή από το αεροδρόμιο, μία ημέρα άδεια ανά εβδομάδα και παροχή στολής εργασίας. Η εικόνα συμπληρώνεται με την υπόσχεση μιας «αξέχαστης διεθνούς καλοκαιρινής εμπειρίας» κάτω από τον μεσογειακό ήλιο και σε εντυπωσιακά παραθαλάσσια θέρετρα.
Ωστόσο, πίσω από αυτό το ελκυστικό «πακέτο» η ανησυχία ξεκινά από το γεγονός ότι ως βασικό κριτήριο για τη θέση του ναυαγοσώστη εμφανίζεται απλώς η κατοχή διαβατηρίου ή άδειας διαμονής στην ΕΕ. Δεν διευκρινίζεται αν ο υποψήφιος διαθέτει άδεια ναυαγοσώστη από ελληνική Λιμενική Αρχή ή πιστοποίηση από αναγνωρισμένη σχολή ναυαγοσωστικής εκπαίδευσης στην Ελλάδα, ούτε αν έχει επαρκή γνώση ελληνικής γλώσσας, όπως προβλέπει το θεσμικό πλαίσιο. Έτσι γεννάται το κρίσιμο ερώτημα: από πότε ένα ταξιδιωτικό έγγραφο αρκεί για να αναλάβει κάποιος τη ναυαγοσωστική κάλυψη σε ελληνικό έδαφος;
Τι προβλέπει η ελληνική νομοθεσία
Το ισχύον πλαίσιο για τη ναυαγοσωστική στην Ελλάδα αντιμετωπίζει τον ρόλο του ναυαγοσώστη ως επάγγελμα αυξημένης ευθύνης, στενά συνδεδεμένο με την προστασία της ανθρώπινης ζωής. Για να εργαστεί κάποιος ως ναυαγοσώστης σε πισίνα τουριστικού καταλύματος ή σε οργανωμένη παραλία, οφείλει να έχει ολοκληρώσει επιτυχώς την προβλεπόμενη εκπαίδευση σε αναγνωρισμένη σχολή ναυαγοσωστικής εκπαίδευσης, να έχει αποκτήσει πιστοποίηση ναυαγοσώστη πισίνας ή άδεια επαγγέλματος από Λιμενική Αρχή, και να έχει αξιολογηθεί θεωρητικά και πρακτικά σε θέματα διάσωσης, πρωτοκόλλων πρώτων βοηθειών και συνεργασίας με υπηρεσίες εκτάκτου ανάγκης.
Για αλλοδαπούς υποψηφίους οι απαιτήσεις είναι ακόμη πιο συγκεκριμένες στο κομμάτι της γλώσσας: προβλέπεται επαρκής γνώση της ελληνικής, σε επίπεδο που να επιτρέπει αποτελεσματική επικοινωνία με λουόμενους, γονείς, προσωπικό του καταλύματος, ΕΚΑΒ και Αρχές. Η απαίτηση αυτή δεν είναι τυπική. Σε περιστατικό πνιγμού, καρδιακής ανακοπής ή σοβαρού τραυματισμού μέσα στο νερό, ο ναυαγοσώστης πρέπει να δώσει σαφείς οδηγίες, να περιγράψει με ακρίβεια την κατάσταση, να καλέσει σωστά σε βοήθεια και να μεταφέρει κρίσιμες πληροφορίες στους διασώστες. Η ελλιπής γνώση ελληνικών μπορεί να οδηγήσει σε καθυστερήσεις ή λάθος συνεννόηση, με ορατό κίνδυνο για την έκβαση του περιστατικού.
«Όταν υπάρξει περιστατικό, δεν υπάρχει χρόνος για λάθη»
Το πρόβλημα, όπως αναδεικνύεται από όσους δραστηριοποιούνται στην ναυαγοσωστική κάλυψη, είναι ότι σε πραγματικές συνθήκες έκτακτης ανάγκης ο χρόνος για λάθη απλώς δεν υπάρχει. Σε ένα σοβαρό περιστατικό μέσα στο νερό, στη σύγχυση που δημιουργείται, ο ναυαγοσώστης καλείται να αναγνωρίσει αμέσως τι έχει συμβεί, να αξιολογήσει τη σοβαρότητα, να αποφασίσει γρήγορα πότε και πώς θα επέμβει, να ενεργοποιήσει πρωτόκολλα διάσωσης και να συντονιστεί με υπηρεσίες εκτάκτου ανάγκης.
Ο κάθε τουρίστας, ο γονέας ή ο ξενοδόχος βλέπει μια στολή με ένδειξη «lifeguard» και θεωρεί αυτονόητο ότι πίσω από αυτήν βρίσκεται ένας επαγγελματίας με συγκεκριμένες γνώσεις και άδεια. Αν όμως πίσω από τη στολή υπάρχει κάποιος που απλώς προσλήφθηκε με βάση το διαβατήριο και μια γενική εμπειρία, χωρίς να έχει εκπαιδευτεί σύμφωνα με την ελληνική νομοθεσία, τότε η εικόνα αυτή είναι μια επικίνδυνη ψευδαίσθηση ασφάλειας.
Η προειδοποίηση ναυαγοσωστών
Σε αυτό το πλαίσιο παρεμβαίνει μιλώντας στο Newsbomb η ναυαγοσώστρια Νάντια Αλεξίου, η οποία δραστηριοποιείται στη ναυαγοσωστική κάλυψη και έχει κληθεί να αντιμετωπίσει περιστατικά σε κολυμβητικές δεξαμενές.
Όπως αναφέρει:
«Η προστασία της ανθρώπινης ζωής δεν είναι αντικείμενο εκπτώσεων. Απο εκει πρεπει να ξεκινησουμε για να ειναι ολοι ασφαλεις. Την τελευταία τριετία είχε επιχειρηθεί από αναδόχους μια αντίστοιχη προσπάθεια, χωρίς όμως να έχει αποτέλεσμα. Την περίοδο της πανδημίας Covid-19 και για έναν ακόμη χρόνο μετά, είχε δοθεί κατ’ εξαίρεση η δυνατότητα σε κατόχους Πιστοποίησης Ναυαγοσώστη Πισίνας να καλύψουν θέσεις σε παραλίες, λόγω των ιδιαίτερων συνθηκών που είχαν διαμορφωθεί.
Η ρύθμιση αυτή ολοκληρώθηκε και έπαψε να ισχύει. Φέτος, και ακόμη πιο έντονα από τον Μάρτιο, πριν από την έναρξη της τουριστικής περιόδου, εμφανίζονται στα κοινωνικά δίκτυα και σε διαδικτυακά forum αγγελίες από πρακτορεία του εξωτερικού και μεσάζοντες, οι οποίες απευθύνονται σε αλλοδαπούς υπηκόους, καλώντας τους να εκδηλώσουν ενδιαφέρον για εργασία στην Ελλάδα ως ναυαγοσώστες σε πισίνες.
Πιο προσφατα εμφανιστηκε και αγγελια για ναυαγοσωστες σε καλυψη για παραλίες. Και οι ανατησεις δεν ειναι σε ομαδες Ναυαγοσωστων στην Ελλαδα, αλλα σε διεθνη forum γραμμενες στα αγγλικα και οι απαντησεις αντιστοιχα απο αλλοδαπους ενδιαφερομενους. Σε αρκετές απο αυτες, μοναδική προϋπόθεση φαίνεται να είναι η κατοχή διαβατηρίου κράτους-μέλους της Ευρωπαϊκής Ένωσης, χωρίς καμία αναφορά στις νόμιμες προϋποθέσεις για την άσκηση του επαγγέλματος του ναυαγοσώστη στην Ελλάδα.
Η ναυαγοσωστική κάλυψη, όμως, δεν είναι μια οποιαδήποτε θέση εργασίας. Δεν είναι κουζίνα, ώστε να προσληφθεί βοηθητικό προσωπικό. Ο ναυαγοσώστης, είτε βρίσκεται στην πισίνα (είτε στην παραλία) όπου κάνουμε τις διακοπές μας, αποτελεί τον πρώτο κρίκο της αλυσίδας επιβίωσης. Είναι αυτός που καλείται άμεσα να αναγνωρίσει ένα περιστατικό κινδύνου, να εφαρμόσει πρωτόκολλα διάσωσης και πρώτων βοηθειών, να χρησιμοποιήσει εξειδικευμένο εξοπλισμό και να συνεργαστεί αποτελεσματικά με το ΕΚΑΒ, το Λιμενικό Σώμα την Αστυνομια και τις υπόλοιπες αρμόδιες Αρχές. Στη σύγχυση ενός πραγματικού περιστατικού δεν υπάρχει χρόνος για αυτοσχεδιασμούς. Δεν υπάρχει χρόνος να αναζητήσει κανείς οδηγίες. Η γνώση, η εκπαίδευση και η εμπειρία είναι αυτές που σώζουν ζωές.
Η ελληνική νομοθεσία (ΠΔ71/2020) δεν επιτρέπει την απασχόληση οποιουδήποτε ως ναυαγοσώστη. Απαιτείται η προβλεπόμενη άδεια ή πιστοποίηση, σύμφωνα με το ισχύον θεσμικό πλαίσιο, καθώς και η πλήρωση όλων των νόμιμων προϋποθέσεων για την άσκηση του επαγγέλματος. Για τους αλλοδαπούς απαιτείται, μεταξύ άλλων, άδεια εργασίας και διαμονής, καθώς και επαρκής γνώση της ελληνικής γλώσσας, αποδεικνυόμενη με πιστοποίηση επιπέδου Β2, ώστε να μπορούν να επικοινωνούν αποτελεσματικά με λουόμενους, συναδέλφους και υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης. Φανταστείτε ένα περιστατικό όπου κάποιος καλεί σε βοήθεια στο νερο ή σε ένα αιφνίδιο, απρόβλεπτο συμβάν και ο ναυαγοσώστης χρειάζεται να ανοίξει λεξικό ή εφαρμογή μετάφρασης για να συνεννοηθεί. Το πρόβλημα αυτό εντοπίζεται κυρίως στα ξενοδοχεία και στις εγκαταστάσεις που έχουν υποχρέωση παρουσίας ναυαγοσώστη πισίνας.
Στις οργανωμένες παραλίες οι ναυαγοσώστες διαθέτουν Άδεια Άσκησης Επαγγέλματος από τη Λιμενική Αρχή, υποχρεούνται να κατέχουν συγκεκριμένα δικαιολογητικά και ελέγχονται από τις αρμόδιες Λιμενικές Αρχές ανά δεκαήμερο. Αντίθετα, στις πισίνες, παρότι ισχύουν οι διατάξεις του Υπουργείου Τουρισμού και το βασικό πλαίσιο εκπαίδευσης και υποχρεώσεων του ναυαγοσώστη υπάγεται στο Υπουργείο Ναυτιλίας, ουσιαστικοί έλεγχοι πραγματοποιούνται σπάνια εως καθολου.
Ενεργοποιούνται μόνο όταν συμβεί κάποιο σοβαρό περιστατικό και τότε αναζητούνται οι πιστοποιήσεις και τα δικαιολογητικά του ναυαγοσώστη. Και οι εγκαταστασεις δηλωνουν οτι ειχαμε ναυαγοσωστης και μεσαζων δεν αναλαμβανει ευθνη και μενει αυτος που εχει αναλαβει με υποσχεσεις τη ναυαγοσωστικη καλυψη, να ειναι υπολογος εναντι του νομου. Εκεί, πολλές φορές, θα βρεθούν προ δυσάρεστων εκπλήξεων. Όμως τότε θα είναι αργά, γιατί κάποιος μπορεί να έχει ήδη υποστεί σοβαρή βλάβη ή ακόμη και να έχει χάσει τη ζωή του.
Το ζήτημα, λοιπόν, δεν είναι η εθνικότητα. Το ζήτημα είναι αν ο άνθρωπος που βρίσκεται στο πόστο του ναυαγοσώστη, είτε σε πισίνα είτε σε παραλία, διαθέτει την προβλεπόμενη εκπαίδευση, την απαιτούμενη πιστοποίηση και τις δεξιότητες που απαιτούνται για να διαχειριστεί ένα επείγον περιστατικό, από το οποίο μπορεί να εξαρτηθεί η ζωή ενός παιδιού, ενός ηλικιωμένου, ενός κατοίκου ή ενός τουρίστα.
Την ίδια στιγμή, η χώρα εξακολουθεί να αντιμετωπίζει σημαντικές ελλείψεις στη ναυαγοσωστική κάλυψη. Σε πολλές περιοχές, η υποχρεωτική παρουσία ναυαγοσωστών από την 1η Ιουνίου καθυστέρησε, καθώς οι διαδικασίες χρηματοδότησης και ανάθεσης στους δήμους παραμένουν κάθε χρόνο χρονοβόρες. 23 Δήμοι προχώρησαν σε επέκταση του ωραρίου ναυαγοσωστικής κάλυψης, σε 105 παραλίες στα όρια ευθύνης τους, πέραν του 10:00-18:00 που προβλέπει ο νόμος.
Στο Ρέθυμνο, γνωρίζω από συναδέλφους ναυαγοσώστες ότι, όταν οι καιρικές συνθήκες γίνονται ιδιαίτερα δυσμενείς, με ισχυρούς ανέμους και κυματισμό, ενισχύεται η ναυαγοσωστική δύναμη. Παραλίες που κανονικά στελεχώνονται από δύο ναυαγοσώστες φτάνουν να διαθέτουν τέσσερις ή και έξι, ώστε να διασφαλίζεται καλύτερα η ασφάλεια των λουομένων, οπως το περασμενο Σαββατο που μια μονο παραλια ειχει περισσοτερα απο δεκα περιστατικα.
Η λύση για τη ναυαγοσωστική κάλυψη δεν μπορεί να είναι η στελέχωση θέσεων ευθύνης με προσωπικό που δεν πληροί τις προϋποθέσεις του νόμου. Ο τουρίστας, ο γονέας και ο ξενοδόχος βλέπουν μια στολή και θεωρούν αυτονόητο ότι πίσω από αυτή βρίσκεται ένας εκπαιδευμένος επαγγελματίας με τις απαραιτητες πιστοποιησεις. Αυτή η εμπιστοσύνη δεν πρέπει να προδίδεται. Η ασφάλεια στο νερό απαιτεί γνώση, εκπαίδευση, εμπειρία και σεβασμό στη νομοθεσία, ώστε να υπάρχει πραγματική ασφάλεια για όλους.»