Προσοχή στο φαινόμενο της «αντίδρασης στο κρύο νερό» (Cold Water Response)
Η τραγική απώλεια ενός κοριτσιού εννέα ετών στη λίμνη Κόμο της Ιταλίας, το οποίο βούτηξε σε περιοχή όπου απαγορευόταν η κολύμβηση και εντοπίστηκε νεκρό έπειτα από πολύωρες έρευνες της Πυροσβεστικής, επαναφέρει στο επίκεντρο ένα σοβαρό αλλά συχνά υποτιμημένο ζήτημα: τους κινδύνους που κρύβουν οι λίμνες και τα ποτάμια.
Την περασμένη Τρίτη, στην περιοχή των «Giardini a lago» μπροστά από τον Ναό του Βόλτα, καθώς χάθηκαν τα ίχνη μιας 9χρονης, η οποία βούτηξε στη λίμνη Κόμο και δεν αναδύθηκε ποτέ. Αργά το βράδυ της ίδιας ημέρας δύτες κατάφεραν να εντοπίσουν τη σορό του παιδιού και επιβεβαιώθηκε ο θάνατός του.
Βρισκόταν λίγα μέτρα από την ακτή παρά την απαγόρευση που επισημαίνεται από πολύγλωσσες πινακίδες. Ο βυθός, σε εκείνο το σημείο, έχει ομαλή κλίση για μερικά μέτρα, ωστόσο στη συνέχεια βαθαίνει απότομα. Πρόκειται για ένα χαρακτηριστικό που, σύμφωνα με την εφημερίδα «Corriere della Sera», έχουν καταγραφεί πνιγμοί στο παρελθόν.
Τα στοιχεία είναι ανησυχητικά. Σύμφωνα με την Έκθεση του Παρατηρητηρίου για την Πρόληψη των Πνιγμών του ιταλικού Υπουργείου Υγείας, στην Ιταλία καταγράφονται κάθε χρόνο περισσότεροι από 300 θανατηφόροι πνιγμοί.
Τη διετία 2024-2025, οι θάνατοι σε λίμνες και ποτάμια έφτασαν σχεδόν τον αριθμό των πνιγμών στη θάλασσα (277 έναντι 281). Μόνο στις λίμνες αντιστοιχούν περίπου στο ένα τρίτο του συνόλου, παρότι φιλοξενούν πολύ λιγότερους λουόμενους. Ο λόγος είναι ότι, παρά την ήρεμη εικόνα της επιφάνειας, τα γλυκά νερά κρύβουν φυσικούς και περιβαλλοντικούς κινδύνους που μπορούν να αιφνιδιάσουν ακόμη και έμπειρους κολυμβητές.
Οι κρυφοί κίνδυνοι των γλυκών νερών
Σε αντίθεση με τη θάλασσα, το γλυκό νερό έχει μικρότερη πυκνότητα, γεγονός που μειώνει την άνωση του ανθρώπινου σώματος και απαιτεί μεγαλύτερη μυϊκή προσπάθεια για να παραμείνει κάποιος στην επιφάνεια.
Επιπλέον, η θερμοκρασία του νερού στις λίμνες είναι συνήθως σημαντικά χαμηλότερη, ακόμη και κατά 10 βαθμούς Κελσίου σε σχέση με τη θάλασσα.
Η απότομη βουτιά μετά από πολύωρη έκθεση στον ήλιο μπορεί να προκαλέσει το λεγόμενο «σοκ από κρύο νερό» (Cold Water Response).
Όπως επισημαίνει η Ιταλική Εταιρεία Καταδυτικής και Υπερβαρικής Ιατρικής, η ξαφνική επαφή του σώματος με το παγωμένο νερό ενεργοποιεί έντονα το νευρικό σύστημα, προκαλώντας δύο επικίνδυνες αντιδράσεις:
Καρδιαγγειακή αντίδραση: σύσπαση των αιμοφόρων αγγείων και διαταραχές στον καρδιακό ρυθμό. Αναπνευστική αντίδραση: απότομη και ανεξέλεγκτη αναπνοή, που μειώνει την ικανότητα συγκράτησης της αναπνοής και αυξάνει σημαντικά τον κίνδυνο εισρόφησης νερού.
Εξίσου επικίνδυνοι είναι οι δίνες και οι στροβιλισμοί που δημιουργούνται από αντίθετα ρεύματα ή από τον άνεμο όταν συναντά εμπόδια στον πυθμένα, καθώς μπορούν να παρασύρουν έναν λουόμενο σε ελάχιστα δευτερόλεπτα.
Οι ιδιαίτεροι κίνδυνοι στα ποτάμια
Στα ποτάμια οι κίνδυνοι είναι διαφορετικοί αλλά εξίσου σοβαροί.
Κάτω από μια φαινομενικά ήρεμη επιφάνεια μπορεί να υπάρχουν ολισθηροί βράχοι, απότομα βαθιά σημεία και ισχυρά υπόγεια ρεύματα που δεν είναι ορατά.
Παράλληλα, η λειτουργία υδροηλεκτρικών εγκαταστάσεων αυξάνει τον κίνδυνο. Όταν ανοίγουν τα θυροφράγματα για τη ρύθμιση της ροής ή την παραγωγή ενέργειας, η στάθμη του νερού μπορεί να ανέβει μέσα σε λίγα λεπτά, χωρίς καμία προειδοποίηση, μετατρέποντας την κοίτη ενός ποταμού σε θανάσιμη παγίδα.
Σε αντίθεση με τις οργανωμένες παραλίες, οι περισσότερες όχθες λιμνών και ποταμών δεν διαθέτουν ναυαγοσώστες.
Τι πρέπει να προσέχουν οι λουόμενοι
Η ασφαλής κολύμβηση ξεκινά από την αυστηρή τήρηση των απαγορευτικών πινακίδων.
Πριν από την είσοδο στο νερό συνιστάται να βρέχονται σταδιακά τα χέρια, τα πόδια και η κοιλιά, ώστε το σώμα να προσαρμόζεται στη θερμοκρασία και να αποφεύγεται το θερμικό σοκ. Η απότομη βουτιά, ιδιαίτερα μετά από παρατεταμένη έκθεση στον ήλιο ή αμέσως μετά το φαγητό, πρέπει να αποφεύγεται.
Επίσης, μην κολυμπάτε ποτέ μόνοι. Τα παιδιά πρέπει να βρίσκονται συνεχώς σε απόσταση άμεσης επέμβασης από έναν ενήλικα. Αν εμφανιστούν συμπτώματα όπως έντονο κρύο, ζάλη ή ναυτία, βγείτε αμέσως από το νερό. Αποφύγετε την κολύμβηση κοντά σε γέφυρες, φράγματα και άλλες τεχνικές κατασκευές. Μην κατασκηνώνετε στην κοίτη ποταμών, ακόμη κι αν είναι προσωρινά στεγνή.
Σε περίπτωση έκτακτης ανάγκης πρέπει να καλείται αμέσως ο αριθμός 112. Αν κάποιος βρίσκεται σε κίνδυνο μέσα στο νερό, είναι προτιμότερο να του πεταχτεί σωσίβιο ή να του δοθεί ένα μακρύ αντικείμενο, όπως ένα κλαδί, αντί να επιχειρήσει κάποιος να τον σώσει κολυμπώντας, θέτοντας σε κίνδυνο και τη δική του ζωή.