Το μνημόνιο κατανόησης ΗΠΑ – Ιράν άφησε εκτός σημαντικά θέματα και δεν αποκλείεται να ματαιωθεί η υπογραφή του
Οι ΗΠΑ και το Ιράν χρειάστηκαν περισσότερους από δύο μήνες για να καταλήξουν σε συμφωνία για την παύση των εχθροπραξιών και την επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ. Τώρα αρχίζει το δύσκολο κομμάτι, σχολιάζει το πρακτορείο Bloomberg.
Η προσωρινή συμφωνία που ανακοίνωσαν οι δύο πλευρές το βράδυ της Κυριακής — την ημέρα των 80ων γενεθλίων του Αμερικανού ποέδρου Ντόναλντ Τραμπ — αφήνει ένα χρονικό περιθώριο 60 ημερών για τη διαπραγμάτευση ζητημάτων σχετικά με το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν, τα οποία ταλαιπωρούσαν τους προκατόχους του Τραμπ για χρόνια. Το μνημόνιο κατανόησης, το οποίο δεν έχει ακόμη δημοσιοποιηθεί, θα υπογραφεί επίσημα στις 19 Ιουνίου.
Αυτό το χρονικό κενό ενισχύει το ενδεχόμενο να παραμείνουν ανεπίλυτα ορισμένα σημεία του κειμένου και να ματαιωθεί η υπογραφή. Ήδη εμφανίζονται διαφορές μεταξύ των δύο πλευρών σχετικά με το τι έχει πραγματικά επιτευχθεί, ενώ η σύγκρουση μεταξύ Ισραήλ και Λιβάνου θα μπορούσε επίσης να οδηγήσει σε κατάρρευση των διαπραγματεύσεων.
Ο Τραμπ δήλωσε ότι αυτή η αρχική συμφωνία σηματοδοτεί την έναρξη μιας διαδικασίας που θα οδηγήσει σε ειρήνη στην περιοχή. Οι σκεπτικιστές υποστηρίζουν ότι ενδέχεται να καταλήξει να μην είναι παρά μια προσωρινή αναστολή, δεδομένου ότι δεν είναι σαφές αν καμία από τις δύο πλευρές είναι έτοιμη να συμβιβαστεί στα πιο ακανθώδη ζητήματα: το μέγεθος της οικονομικής ελάφρυνσης που θα δοθεί στο Ιράν μέσω άρσης των κυρώσεων, το τι θα γίνει με το πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης και πώς θα αντιμετωπιστεί το ιρανικό βαλλιστικό πρόγραμμα.
«Δεν είναι απίθανο να καταλήξουν σε μια προσωρινή συμφωνία για την επαναλειτουργία του Στενού», δήλωσε ο Μάικλ Ο’Χάνλον, διευθυντής του τμήματος έρευνας εξωτερικής πολιτικής στη «δεξαμενή σκέψης» Brookings Institution. «Πέρα από αυτό, μια συνολική συμφωνία δεν φαίνεται εφικτή αυτή τη στιγμή», τόνισε
Στην αβεβαιότητα συμβάλλει και η έλλειψη εμπιστοσύνης μεταξύ των ΗΠΑ και του Ιράν, η οποία τροφοδοτείται από τις υποψίες των ΗΠΑ ότι η Τεχεράνη επιθυμεί να επαναφέρει το πυρηνικό πρόγραμμα της. Σκληροπυρηνικοί σύμβουλοι του Τραμπ υποστηρίζουν ότι το Ιράν θα αναζητήσει κάθε ευκαιρία για να υπονομεύσει τη συμφωνία.
Ιρανοί αξιωματούχοι αναφέρουν ότι οι ΗΠΑ βομβάρδισαν τη χώρα δύο φορές στο παρελθόν κατά τη διάρκεια διαπραγματεύσεων και επισημαίνουν τις επιθέσεις κατά τις οποίες σκοτώθηκε μεγάλο μέρος της ανώτατης ηγεσίας της, συμπεριλαμβανομένου του ανώτατου ηγέτη Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ.
«Αντιμετωπίζουμε εχθρούς που δεν θα χάσουν καμία ευκαιρία να χτυπήσουν την Ισλαμική Δημοκρατία», δήλωσε ο Ιρανός αναπληρωτής υπουργός Εξωτερικών Καζέμ Γκαριμπαμπάντι. «Ακόμη και αν οι διαπραγματεύσεις των 60 ημερών οδηγήσουν σε τελική συμφωνία με το Ιράν, η χώρα θα παραμείνει σε ετοιμότητα για οποιαδήποτε συνωμοσία εκ μέρους των εχθρών της», υπογράμμισε ο αναπληρωτής υπουργός.
Παράλληλα έρχεται στο προσκήνιο το ζήτημα του ρόλου του Κογκρέσου των ΗΠΑ, όπου οι νομοθέτες έχουν δηλώσει ότι οποιαδήποτε εκτεταμένη άρση των κυρώσεων που έχουν επιβληθεί στο Ιράν πρέπει να λάβει την έγκριση της Γερουσίας.
Αυτό είναι αποτέλεσμα ενός νόμου του 2015, του «Νόμου για την Επανεξέταση της Πυρηνικής Συμφωνίας με το Ιράν», ο οποίος τέθηκε σε ισχύ για να περιορίσει τον πρόεδρο Μπαράκ Ομπάμα κατά τη διάρκεια των διαπραγματεύσεων για τη συμφωνία που αποσκοπούσε στον περιορισμό του πυρηνικού προγράμματος του Ιράν. Ο Τραμπ αποχώρησε από τη συμφωνία αυτή το 2018 και ενίσχυσε περαιτέρω την έλλειψη εμπιστοσύνης με το Ιράν.
«Θα παρακολουθώ στενά τις επακόλουθες διαπραγματεύσεις σχετικά με το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν και άλλα θέματα», έγραψε στο X ο Ρεπουμπλικάνος γερουσιαστής Λίντσεϊ Γκράχαμ, σύμμαχος του Τραμπ και μακροχρόνιος επικριτής του Ιράν. «Είμαι κάπως ανήσυχος που η άποψη του Ιράν για τη συμφωνία φαίνεται να διαφέρει από αυτή που υποστηρίζει η αμερικανική διαπραγματευτική ομάδα», ανέφερε ο γερουσιαστής.
Επίσης, παραμένουν ανεπίλυτα ζητήματα για τα οποία οι σκληροπυρηνικοί κατά του Ιράν στις ΗΠΑ ζητούν απαντήσεις εδώ και χρόνια. Μεταξύ αυτών συγκαταλέγονται η τύχη του προγράμματος βαλλιστικών πυραύλων του Ιράν και η υποστήριξή του προς οργανώσεις στην περιοχή, όπως η Χεζμπολάχ και η Χαμάς. Δεν υπάρχει καμία ένδειξη ότι οι επόμενες διαπραγματεύσεις θα ασχοληθούν με αυτά τα ζητήματα.
«Δεν πρέπει να δοθεί ούτε ένα σεντ σε αυτό το δολοφονικό καθεστώς, όσο συνεχίζει να κατασκευάζει πυραύλους, να υποστηρίζει τους τρομοκράτες που ενεργούν για λογαριασμό του και να αρνείται να καταβάλει αποζημιώσεις στα θύματα της ιρανικής τρομοκρατίας», έγραψε στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ο πάστορας Τζον Χέιτζι, ο οποίος μίλησε στην δεύτερη ορκωμοσία του Τραμπ.
Ένα ακόμη μεγαλύτερο αβέβαιο στοιχείο μπορεί να είναι ο πρωθυπουργός του Ισραήλ Μπέντζαμιν Νετανιάχου, ο οποίος είναι βαθιά σκεπτικός ως προς το αν οι ΗΠΑ μπορούν να συνάψουν συμφωνία με το Ιράν που θα ικανοποιεί το Ισραήλ. Ο Τραμπ δημόσια έχει αφήσει να φανεί ο εκνευρισμός του με τον Νετανιάχου και δήλωσε την Κυριακή ότι απαίτησε από το Ισραήλ να σταματήσει τις επιθέσεις του εναντίον του Λιβάνου, οι οποίες είχαν αναστατώσει τις διαπραγματεύσεις με το Ιράν.
«Το Ιράν έχει υιοθετήσει μια πολύ ρεαλιστική προσέγγιση σε όλα αυτά. Αντιλαμβάνονται ότι το Ισραήλ θα προσπαθήσει να το υπονομεύσει», δήλωσε ο Μπρετ Έρικσον, ειδικός σε θέματα κυρώσεων και διευθύνων σύμβουλος της Obsidian Risk Advisors. «Ο Τραμπ θα πρέπει είτε να συγκρατήσει τον Νετανιάχου είτε να κάνει όλο και περισσότερες παραχωρήσεις τις επόμενες ημέρες, προκειμένου να δώσει κίνητρα στο Ιράν να δείξει αυτοσυγκράτηση», σημείωσε ο Έρικσον.
Ο Νέιτ Σουάνσον, ανώτερος ερευνητής στη «δεξαμενή σκέψης» Atlantic Council, ο οποίος έως πέρσι ασχολούνταν με θέματα που αφορούσαν το Ιράν στο Στέιτ Ντιπάρτμεντ και στο Συμβούλιο Εθνικής Ασφάλειας του Λευκού Οίκου, εξέφρασε επιπλέον ανησυχίες. Είπε ότι οι λεπτομέρειες σχετικά με την επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ, μια κίνηση που βρίσκεται στο επίκεντρο της συμφωνίας που θα υπογραφεί στις 19 Ιουνίου, δεν έχουν ακόμη οριστικοποιηθεί. «Ναι, θα δούμε αύξηση της κυκλοφορίας, αλλά το status quo παραμένει εύθραυστο», είπε ο Σουάνσον.