Το κείμενο προβλέπει εκεχειρία 60 ημερών, άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ, άρση του αποκλεισμού και διαπραγματεύσεις για τα πυρηνικά. Ο Αμερικανός πρόεδρος, πάντως, προειδοποίησε ότι οι επιθέσεις θα επαναληφθούν εάν η Τεχεράνη δεν τηρήσει τις δεσμεύσεις της.
Ηνωμένες Πολιτείες και Ιράν έδωσαν στη δημοσιότητα το κείμενο της προσωρινής συμφωνίας που υπέγραψαν οι πρόεδροι των δύο χωρών για τον τερματισμό του πολέμου, την ώρα που ο Ντόναλντ Τραμπ εξαπέλυε νέες απειλές κατά της Τεχεράνης, προειδοποιώντας ότι οι αμερικανικοί βομβαρδισμοί θα επαναληφθούν εάν η ιρανική πλευρά παραβιάσει όσα έχουν συμφωνηθεί.
Ο πρόεδρος της Γαλλίας Εμανουέλ Μακρόν ανήρτησε βίντεο που δείχνει τον Ντόναλντ Τραμπ να υπογράφει το κείμενο στο Παλάτι των Βερσαλλιών.
«Ο πρόεδρος Τραμπ υπέγραψε απόψε στις Βερσαλλίες τη συμφωνία μεταξύ Ιράν και Ηνωμένων Πολιτειών», έγραψε ο Μακρόν στο X.
Όπως πρόσθεσε, η συμφωνία «ανοίγει τον δρόμο για μια διαρκή ειρήνη» και επιτρέπει την επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ. Τη χαρακτήρισε επίσης σημαντικό βήμα, το οποίο αναμένεται να συμβάλει στη μείωση των τιμών της ενέργειας.
Λίγο αργότερα, κατά την αποχώρησή του από το Παλάτι των Βερσαλλιών, ο Ντόναλντ Τραμπ επιβεβαίωσε στους δημοσιογράφους ότι είχε υπογράψει το μνημόνιο.
«Υπογράφηκε. Το υπέγραψα στις Βερσαλλίες, μόλις τώρα», δήλωσε.
Τα 14 σημεία της συμφωνίας ΗΠΑ–Ιράν
Το μνημόνιο κατανόησης που υπέγραψαν Ηνωμένες Πολιτείες και Ιράν περιλαμβάνει 14 σημεία, τα οποία καλύπτουν την κατάπαυση του πυρός, τον Λίβανο, τα Στενά του Ορμούζ, τις κυρώσεις και το πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης.
- Άμεσος τερματισμός των στρατιωτικών επιχειρήσεων
Οι Ηνωμένες Πολιτείες, το Ιράν και οι σύμμαχοί τους στον πόλεμο δεσμεύονται για τον άμεσο και μόνιμο τερματισμό των στρατιωτικών επιχειρήσεων σε όλα τα μέτωπα, συμπεριλαμβανομένου του Λιβάνου. Αναλαμβάνουν επίσης να μην ξεκινήσουν νέο πόλεμο ή στρατιωτική επιχείρηση μεταξύ τους και να απέχουν από την απειλή ή τη χρήση βίας. Στο ίδιο σημείο προβλέπεται ο σεβασμός της εδαφικής ακεραιότητας και της κυριαρχίας του Λιβάνου.
- Σεβασμός της κυριαρχίας και μη επέμβαση
Οι δύο χώρες δεσμεύονται να σέβονται την κυριαρχία και την εδαφική ακεραιότητα η μία της άλλης και να μην παρεμβαίνουν στις εσωτερικές τους υποθέσεις.
- Τελική συμφωνία μέσα σε 60 ημέρες
Η Ουάσινγκτον και η Τεχεράνη θα διαπραγματευτούν με στόχο την επίτευξη τελικής συμφωνίας μέσα σε διάστημα έως 60 ημερών. Η προθεσμία μπορεί να παραταθεί με κοινή συναίνεση.
- Άρση του αμερικανικού ναυτικού αποκλεισμού
Με την υπογραφή του μνημονίου, οι ΗΠΑ αρχίζουν να απομακρύνουν τα εμπόδια και τους περιορισμούς που έχουν επιβάλει στο Ιράν, με τον πλήρη τερματισμό του ναυτικού αποκλεισμού να προβλέπεται μέσα σε 30 ημέρες. Στο διάστημα αυτό, η κίνηση των πλοίων θα αποκαθίσταται σταδιακά στα επίπεδα που ίσχυαν πριν από τον πόλεμο. Οι αμερικανικές δυνάμεις θα απομακρυνθούν από την περιοχή κοντά στο Ιράν μέσα σε 30 ημέρες από την τελική συμφωνία.
- Ελεύθερη διέλευση από τα Στενά του Ορμούζ
Το Ιράν αναλαμβάνει να καταβάλει κάθε δυνατή προσπάθεια για την ασφαλή και χωρίς χρέωση διέλευση εμπορικών πλοίων από τον Περσικό Κόλπο προς τη Θάλασσα του Ομάν και αντίστροφα για 60 ημέρες. Η κυκλοφορία θα αρχίσει αμέσως και θα αποκατασταθεί πλήρως μέσα σε 30 ημέρες, αφού απομακρυνθούν στρατιωτικά και τεχνικά εμπόδια και ολοκληρωθεί η αποναρκοθέτηση. Η Τεχεράνη θα συζητήσει με το Ομάν και τα άλλα παράκτια κράτη το μελλοντικό καθεστώς διαχείρισης των Στενών.
- Επενδυτικό σχέδιο τουλάχιστον 300 δισ. δολαρίων
Οι ΗΠΑ, σε συνεργασία με εταίρους στην περιοχή, αναλαμβάνουν να καταρτίσουν σχέδιο ύψους τουλάχιστον 300 δισ. δολαρίων για την ανοικοδόμηση και την οικονομική ανάπτυξη του Ιράν. Ο μηχανισμός εφαρμογής θα οριστικοποιηθεί στην τελική συμφωνία, ενώ η Ουάσινγκτον θα εκδώσει τις απαραίτητες άδειες και εξαιρέσεις για τις σχετικές συναλλαγές.
- Άρση των κυρώσεων
Οι ΗΠΑ δεσμεύονται να τερματίσουν, βάσει συμφωνημένου χρονοδιαγράμματος, όλα τα είδη κυρώσεων κατά του Ιράν. Σε αυτές περιλαμβάνονται οι σχετικές αποφάσεις του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ, τα μέτρα που συνδέονται με το Συμβούλιο Διοικητών του Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας και οι μονομερείς, πρωτογενείς και δευτερογενείς αμερικανικές κυρώσεις.
- Πυρηνικά όπλα και εμπλουτισμένο ουράνιο
Το Ιράν επαναβεβαιώνει ότι δεν θα αποκτήσει ούτε θα αναπτύξει πυρηνικά όπλα. Οι δύο πλευρές θα συμφωνήσουν στον τρόπο διαχείρισης του αποθέματος εμπλουτισμένου ουρανίου, με ελάχιστη προβλεπόμενη λύση την αραίωσή του εντός του Ιράν υπό την εποπτεία του Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας. Το ζήτημα του εμπλουτισμού και οι υπόλοιπες πυρηνικές ανάγκες της Τεχεράνης θα αποτελέσουν αντικείμενο των διαπραγματεύσεων για την τελική συμφωνία.
- Διατήρηση του σημερινού καθεστώτος
Μέχρι να υπάρξει τελική συμφωνία, οι δύο πλευρές δεσμεύονται να διατηρήσουν το ισχύον καθεστώς. Το Ιράν δεν θα αλλάξει την τρέχουσα κατάσταση του πυρηνικού του προγράμματος, ενώ οι ΗΠΑ δεν θα επιβάλουν νέες κυρώσεις ούτε θα αναπτύξουν πρόσθετες στρατιωτικές δυνάμεις στην περιοχή.
- Εξαγωγές ιρανικού πετρελαίου
Από την υπογραφή του μνημονίου και έως την οριστική άρση των κυρώσεων, το αμερικανικό υπουργείο Οικονομικών θα εκδώσει εξαιρέσεις για τις εξαγωγές ιρανικού αργού, πετρελαϊκών προϊόντων και παραγώγων. Οι εξαιρέσεις θα καλύπτουν και τις τραπεζικές συναλλαγές, τις ασφαλίσεις και τις μεταφορές.
- Αποδέσμευση των παγωμένων κεφαλαίων
Οι ΗΠΑ δεσμεύονται να καταστήσουν πλήρως διαθέσιμα προς χρήση τα παγωμένα κεφάλαια και περιουσιακά στοιχεία του Ιράν. Οι διαδικασίες αποδέσμευσής τους θα συμφωνηθούν στις διαπραγματεύσεις και τα χρήματα θα μπορούν να χρησιμοποιηθούν για πληρωμές σε δικαιούχους που θα ορίζει η Κεντρική Τράπεζα του Ιράν.
- Μηχανισμός παρακολούθησης
Θα δημιουργηθεί εκτελεστικός μηχανισμός για την παρακολούθηση της εφαρμογής του μνημονίου και, αργότερα, της συμμόρφωσης των δύο πλευρών με την τελική συμφωνία.
- Έναρξη των διαπραγματεύσεων για την τελική συμφωνία
Οι διαπραγματεύσεις θα αρχίσουν αφού τεθούν σε εφαρμογή οι βασικές προβλέψεις για την κατάπαυση του πυρός, την άρση του αποκλεισμού, την ελεύθερη ναυσιπλοΐα, τις εξαγωγές πετρελαίου και την αποδέσμευση των ιρανικών κεφαλαίων. Οι συνομιλίες θα αφορούν αποκλειστικά τα υπόλοιπα σημεία του μνημονίου.
- Επικύρωση από το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ
Η τελική συμφωνία θα επικυρωθεί με δεσμευτικό ψήφισμα του Συμβουλίου Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών.
Νέες απειλές Τραμπ
«Θα τους βομβαρδίσουμε ανελέητα αν παραβιάσουν τη συμφωνία», δήλωσε ο Αμερικανός πρόεδρος σε συνέντευξη Τύπου στη Γαλλία, όπου συμμετείχε στη σύνοδο της G7. Λίγο νωρίτερα είχε χρησιμοποιήσει ακόμη πιο σκληρή γλώσσα, λέγοντας ότι, αν δεν μείνει ικανοποιημένος από τη στάση του Ιράν, οι ΗΠΑ θα επιστρέψουν στις επιθέσεις. Παρά τις απειλές, χαρακτήρισε τους Ιρανούς «έξυπνους ανθρώπους» και εξέφρασε την ελπίδα οι συνομιλίες των επόμενων 60 ημερών να οδηγήσουν σε μόνιμη εκεχειρία, ειρήνη στη Μέση Ανατολή και αποκλιμάκωση των τιμών του πετρελαίου.
Η ιρανική ηγεσία δεν απάντησε στις δηλώσεις Τραμπ και επέλεξε να προβάλει την υπογραφή ως διπλωματική επιτυχία. Ο επικεφαλής της διαπραγματευτικής ομάδας της Τεχεράνης, Μοχαμάντ Μπαγέρ Γαλιμπάφ, υποστήριξε ότι το Ιράν πέτυχε στο τραπέζι των συνομιλιών πολύ περισσότερα από όσα θα μπορούσε να εξασφαλίσει μέσω στρατιωτικής δράσης. Η συμφωνία περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, την αποδέσμευση ιρανικών περιουσιακών στοιχείων που παραμένουν παγωμένα στο εξωτερικό.
Εκεχειρία 60 ημερών και άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ
Το κείμενο των 14 σημείων παρατείνει για ακόμη 60 ημέρες την εκεχειρία που είχε ανακοινωθεί τον Απρίλιο και καλύπτει όλα τα μέτωπα, συμπεριλαμβανομένου του Λιβάνου. Μέσα σε αυτό το διάστημα, οι δύο πλευρές θα επιχειρήσουν να καταλήξουν σε οριστική συμφωνία, με τις διαπραγματεύσεις να επικεντρώνονται στο πυρηνικό πρόγραμμα, στις κυρώσεις και στα υπόλοιπα ζητήματα που παραμένουν ανοιχτά.
Η συμφωνία προβλέπει την πλήρη επαναλειτουργία της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ χωρίς χρέωση, την άρση του αμερικανικού ναυτικού αποκλεισμού στα ιρανικά λιμάνια, την ελάφρυνση των κυρώσεων, την αποδέσμευση παγωμένων κεφαλαίων και τη δημιουργία επενδυτικού ταμείου ύψους 300 δισ. δολαρίων για το Ιράν.
Το μνημόνιο κατανόησης υπέγραψαν ηλεκτρονικά ο Ντόναλντ Τραμπ και ο Ιρανός πρόεδρος Μασούντ Πεζεσκιάν, στα αγγλικά και στα φαρσί. Σύμφωνα με το ιρανικό υπουργείο Εξωτερικών, το κείμενο τέθηκε αμέσως σε ισχύ. Ο Τραμπ υπέγραψε στις Βερσαλλίες, λίγο πριν από επίσημο δείπνο με τον Εμανουέλ Μακρόν, ενώ η Τεχεράνη δημοσίευσε φωτογραφίες του Πεζεσκιάν να κρατά τις σελίδες με τις υπογραφές των δύο προέδρων.
Η προοπτική επαναλειτουργίας των Στενών του Ορμούζ οδήγησε αρχικά σε νέα πτώση τις τιμές του πετρελαίου, με το Brent να υποχωρεί κάτω από τα 80 δολάρια, στο χαμηλότερο επίπεδο από την έναρξη του πολέμου. Η αγορά, ωστόσο, ανέκαμψε αργότερα, μετά τις απειλές του Τραμπ για επανάληψη των αμερικανικών επιθέσεων.
Τι συμφωνήθηκε για το πυρηνικό πρόγραμμα
Το Ιράν δεσμεύεται να μην κατασκευάσει πυρηνικό όπλο και να προχωρήσει σε αραίωση του αποθέματος εμπλουτισμένου ουρανίου εντός της χώρας, υπό την εποπτεία του Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας. Η πρόβλεψη αυτή αποτελεί υποχώρηση από την αρχική απαίτηση του Τραμπ, ο οποίος είχε ζητήσει το υλικό να καταστραφεί ή να απομακρυνθεί από το ιρανικό έδαφος, κάτι που η Τεχεράνη είχε απορρίψει.
Αλλαγή στάσης καταγράφηκε και στο ζήτημα των βαλλιστικών πυραύλων. Ενώ στην αρχή του πολέμου ο Τραμπ είχε δεσμευτεί να καταστρέψει το πυραυλικό πρόγραμμα του Ιράν, στο Παρίσι δήλωσε ότι θα ήταν «κάπως άδικο» να μη διαθέτει η Τεχεράνη πυραύλους, από τη στιγμή που έχουν και άλλες χώρες. Οι πυραυλικές δυνατότητες του Ιράν παραμένουν, συνεπώς, εκτός της προσωρινής συμφωνίας, όπως και η στήριξη της Τεχεράνης σε οργανώσεις της περιοχής, μεταξύ των οποίων η Χεζμπολάχ.
Οι ηγέτες της G7 χαιρέτισαν τη συμφωνία και ζήτησαν άμεση κατάπαυση του πυρός στον Λίβανο, όπου οι συγκρούσεις έχουν περιοριστεί αλλά δεν έχουν σταματήσει. Η Ευρώπη συμμερίζεται τις αμερικανικές ανησυχίες για το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν, χωρίς όμως να έχει στηρίξει την έναρξη του πολέμου χωρίς εξουσιοδότηση του ΟΗΕ.
Η διαφωνία Τραμπ–Νετανιάχου για τον Λίβανο
Ο Λίβανος παραμένει ένα από τα δυσκολότερα σημεία της συμφωνίας, καθώς το Ισραήλ δεν συμμετείχε στις διαπραγματεύσεις και επιμένει ότι διατηρεί το δικαίωμα να επιχειρεί εναντίον της Χεζμπολάχ. Ο Τραμπ αναφέρθηκε και πάλι στη διαφωνία του με τον Μπέντζαμιν Νετανιάχου, ζητώντας από τον Ισραηλινό πρωθυπουργό πιο ήπια στάση.
«Ο Νετανιάχου είναι καλός άνθρωπος, αλλά μερικές φορές ενθουσιάζεται λίγο», είπε στους δημοσιογράφους. «Έχουμε μια μικρή διαφωνία για τον Λίβανο. Του λέω ότι μπορεί να κινηθεί πιο ήπια. Δεν χρειάζεται να γκρεμίζει ένα κτίριο κάθε φορά που μπαίνει μέσα κάποιος από τη Χεζμπολάχ».
Παρά τις προβλέψεις του μνημονίου, οι συγκρούσεις συνεχίστηκαν και την Τετάρτη. Λιβανικά κρατικά μέσα μετέδωσαν νέες ισραηλινές αεροπορικές επιδρομές και πυρά πυροβολικού σε πόλεις του νότου, ενώ πηγές ασφαλείας ανέφεραν δύο επιθέσεις με drones εναντίον ισραηλινών δυνάμεων. Το Ισραήλ ανακοίνωσε ότι πέντε στρατιώτες του τραυματίστηκαν.