Οι παραγωγοί πετρελαίου στον Περσικό Κόλπο καταρτίζουν σχέδια για την παράκαμψη των Στενών του Ορμούζ με νέους αγωγούς και ένα νέο λιμάνι, αφού το Ιράν έχει επανειλημμένα επιτεθεί σε πλοία και έχει μπλοκάρει την κυκλοφορία.
Τα Στενά του Ορμούζ αποτελούν εδώ και δεκαετίες την πιο κρίσιμη και ταυτόχρονα την πιο εύθραυστη ενεργειακή αρτηρία του πλανήτη, ελέγχοντας ιστορικά το 20% των παγκόσμιων μεταφορών πετρελαίου. Καθώς ο πόλεμος στην περιοχή διανύει πλέον τον πέμπτο μήνα του, οι παραγωγοί πετρελαίου του Περσικού Κόλπου σπεύδουν να εφαρμόσουν εναλλακτικά σχέδια για να απεγκλωβιστούν από τη γεωπολιτική κρίση.
Οι επανειλημμένες επιθέσεις του Ιράν σε εμπορικά πλοία, το μπλοκάρισμα της ναυσιπλοΐας και η απόσπαση εκατομμυρίων δολαρίων ως «χρήματα προστασίας» ανά πετρελαιοφόρο έχουν καταστήσει σαφές ότι η εξάρτηση από το Ορμούζ εγκυμονεί τεράστιους κινδύνους. Επιπλέον, η απειλή της Τεχεράνης και του Τραμπ για την επιβολή αυθαίρετων διοδίων στα Στενά, τα οποία θα μπορούσαν να κοστίσουν δεκάδες δισεκατομμύρια δολάρια, επιταχύνουν τις εξελίξεις για τη δημιουργία νέων αγωγών και λιμανιών.
Η εκτίμηση της Goldman Sachs και ο στόχος του 2028
Οι αναλυτές της Goldman Sachs εκτιμούν ότι η κατασκευή νέων υποδομών στη Μέση Ανατολή μπορεί να προχωρήσει με εξαιρετικά γρήγορους ρυθμούς. Σύμφωνα με την αναλύτρια Aλεξάνδρα Πάουλους, η χωρητικότητα των εναλλακτικών αγωγών θα είναι επαρκής για να εκτρέψει έως και το 45% των προπολεμικών εξαγωγών πετρελαίου του Περσικού Κόλπου μέχρι το τέλος του 2027.
Με την ολοκλήρωση των υπό εξέλιξη έργων, η παραγωγή που θα παρακάμπτει τα Στενά του Ορμούζ αναμένεται να φτάσει τα 7,3 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως μέχρι το τέλος του 2028, καθιστώντας το 60% του πετρελαίου του Κόλπου πλήρως απρόσβλητο από τις ιρανικές απειλές και τις παρεμβάσεις στα στενά.
ΗΑΕ: Η διπλή στρατηγική αγωγών και λιμένων
Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα βρίσκονται στην πρώτη γραμμή αυτής της προσπάθειας, υλοποιώντας το πολυδιαφημισμένο έργο του αγωγού Δύσης-Ανατολής. Ο αγωγός αυτός, μήκους 405 χιλιομέτρων έχει ήδη ολοκληρωθεί κατά περίπου 50% και ο πρίγκιπας διάδοχος Σεΐχης Χαλέντ μπιν Μοχάμεντ μπιν Ζαγιέντ έχει δώσει εντολή για την πλήρη παράδοσή του έως το 2027.
Όταν τεθεί σε λειτουργία, θα εκτείνεται παράλληλα με τον υφιστάμενο αγωγό της Φουτζάιρα, διπλασιάζοντας τη χερσαία χωρητικότητα των ΗΑΕ στα 3,6 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα. Ο Σουλτάν Αλ Τζάμπερ, επικεφαλής της Εθνικής Εταιρείας Πετρελαίου του Άμπου Ντάμπι (ADNOC), υπογράμμισε ότι η τρέχουσα κρίση δικαιώνει την απόφαση που έλαβαν τα ΗΑΕ πριν από μία δεκαετία να επενδύσουν σε υποδομές παράκαμψης, καθώς πάρα πολύ μεγάλη ποσότητα της παγκόσμιας ενέργειας εξακολουθεί να διέρχεται από ελάχιστα, ευάλωτα σημεία.
Παράλληλα, το Ντουμπάι και τα ΗΑΕ σχεδιάζουν να κατασκευάσουν ένα νέο λιμάνι και τερματικό σταθμό εμπορευματοκιβωτίων στην πλευρά της Αραβικής Θάλασσας, έξω από το Ορμούζ. Η κίνηση αυτή στοχεύει στην εισαγωγή εμπορευμάτων στην περιοχή χωρίς την ανάγκη διέλευσης από την πλωτή οδό, δημιουργώντας έναν ισχυρό ανταγωνιστή για το λιμάνι του Τζεμπέλ Αλί και μειώνοντας περαιτέρω την εξάρτηση της χώρας από τα Στενά.
Ιράκ και Σ.Αραβία: Νέες δίοδοι προς τη Δύση
Το Ιράκ συμμετέχει ενεργά σε αυτή τη γεωγραφική αναδιανομή με ένα εξαιρετικά φιλόδοξο έργο: τον πετρελαιαγωγό Βασόρα-Χαντίθα, μήκους 700 χιλιομέτρων. Ο αγωγός αυτός σχεδιάζεται να συνδεθεί με την Ιορδανία, τη Συρία και την Τουρκία, μεταφέροντας 2,5 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου την ημέρα.
Ο πρωθυπουργός του Ιράκ, Μοχάμεντ Σία αλ-Σουντάνι, έχει χαρακτηρίσει το έργο ως εγγύηση για την προστασία των εθνικών εξαγωγών από τις περιφερειακές αναταράξεις. Αν και το έργο εγκρίθηκε αρχικά το 2024 και η κατασκευή του ξεκίνησε επίσημα στις αρχές Μαΐου με προϋπολογισμό 1,5 δισεκατομμυρίων δολαρίων, δεν έχει ακόμη συμφωνηθεί οριστικό χρονοδιάγραμμα για την ολοκλήρωσή του.
Από την πλευρά της, η Σαουδική Αραβία εξετάζει σοβαρά την επέκταση της χωρητικότητας του δικού της αγωγού αργού πετρελαίου προς την Ερυθρά Θάλασσα, στοχεύοντας στο εντυπωσιακό νούμερο των 9 εκατομμυρίων βαρελιών την ημέρα. Το Ριάντ βρίσκεται ήδη σε προκαταρκτικές συνομιλίες με γειτονικές χώρες για τον συντονισμό και την υλοποίηση αυτού του γιγαντιαίου εγχειρήματος.
Οι γεωπολιτικοί περιορισμοί και οι νέες εστίες κινδύνου
Παρά την κινητοποίηση, η Μέση Ανατολή δεν θα μπορέσει να εκμηδενίσει πλήρως την επιρροή του Ιράν, λένε οι αναλυτές. Ακόμη και με την ολοκλήρωση όλων των σχεδιαζόμενων υποδομών, περίπου 7 έως 9 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου και διυλισμένων προϊόντων την ημέρα θα εξακολουθούν να εξαρτώνται αναγκαστικά από το Στενό του Ορμούζ.
Η εναλλακτική λύση της μεταφοράς μέσω της Ερυθράς Θάλασσας άλλωστε δεν είναι απαλλαγμένη από κινδύνους. Η σταθερότητα στη συγκεκριμένη περιοχή απειλείται άμεσα από τους υποστηριζόμενους από το Ιράν αντάρτες Χούθι της Υεμένης, οι οποίοι έχουν ήδη προειδοποιήσει ότι θα στοχεύσουν το Στενό Μπαμπ ελ-Μαντέμπ, μεταφέροντας το σκηνικό της έντασης από τη μία πλευρά της αραβικής χερσονήσου στην άλλη.