Η μούσα του Μποτιτσέλι Σιμονέτα Βεσπούτσι πέθανε πιθανότατα από εκεφαλική αιμορραγία, η οποία πυροδοτήθηκε πιθανότατα από το έντονο στρες ενός βιασμού, λένε ερευνητές
Η Σιμονέτα Βεσπούτσι υπήρξε η ωραιότερη γυναίκα της Φλωρεντίας τον 15ο αιώνα. Η απαράμιλλη ομορφιά, η γοητεία και το πνεύμα της μάγεψαν την ελίτ της εποχής και ενέπνευσαν τον ζωγράφο της Αναγέννησης Σάντρο Μποτιτσέλι να δημιουργήσει μερικά από τα πιο εμβληματικά έργα στην ιστορία της τέχνης, με αποκορύφωμα τη διάσημη «Γέννηση της Αφροδίτης» και την «Άνοιξη».
Πίσω από το γαλήνιο βλέμμα της «Αφροδίτης» ωστόσο κρυβόταν μια τραγική ανθρώπινη ιστορία. Ο θάνατός της το 1476, σε ηλικία μόλις 23 ετών, ήταν βασανιστικός. Ενώ για αιώνες η επίσημη εκδοχή ήθελε τη νεαρή καλλονή να υποκύπτει στη φυματίωση, μια νέα, ανατρεπτική επιστημονική μελέτη έρχεται να ανατρέψει τα πάντα, συνδέοντας το τέλος της με έναν όγκο στον εγκέφαλο και, ενδεχομένως, με μια βίαιη σεξουαλική επίθεση.
Η σκοτεινή διάγνωση: Ένας όγκος στην υπόφυση
Ερευνητές από το Πανεπιστήμιο Queen Mary του Λονδίνου αποφάσισαν να εξετάσουν την περίπτωση της Βεσπούτσι με σύγχρονα «όπλα». Χρησιμοποιώντας έναν εξελιγμένο αλγόριθμο αναγνώρισης προσώπου, ο οποίος βασίζεται στην τεχνητή νοημοσύνη , ανέλυσαν λεπτομερώς πέντε διάσημα πορτρέτα της Σιμονέτα.
Τα αποτελέσματα της ανάλυσης έδειξαν ότι η νεαρή γυναίκα έπασχε από αδένωμα της υπόφυσης, έναν κοινό, συνήθως καλοήθη όγκο στη βάση του εγκεφάλου. Η σταδιακή επέκταση αυτού του όγκου φαίνεται πως προκάλεσε αποπληξία της υπόφυσης, μια ξαφνική και εξαιρετικά επείγουσα ιατρική κατάσταση που εξηγεί τα συμπτώματα των τελευταίων ημερών της.
Σύμφωνα με ιστορικές επιστολές της εποχής ανάμεσα στον Πιέρο Βεσπούτσι και τον Λορέντζο των Μεδίκων, η Σιμονέτα κατέρρευσε ξαφνικά κατά τη διάρκεια ενός χορού. Πέρασε τις τελευταίες της στιγμές απομονωμένη σε ένα σκοτεινό δωμάτιο, υποφέροντας από ανυπόφορους πονοκεφάλους, εμετούς, παραισθήσεις και υψηλό πυρετό – συμπτώματα που ταιριάζουν απόλυτα με την πίεση που ασκεί ένας ραγδαία αναπτυσσόμενος όγκος στον εγκέφαλο και όχι με την κλασική εικόνα της φυματίωσης.
Η θεωρία του βιασμού
Το πιο σοκαριστικό εύρημα της μελέτης, ωστόσο, αφορά τον καταλύτη που οδήγησε στη μοιραία ρήξη του όγκου. Ο επικεφαλής της έρευνας, καθηγητής Πάολο Ποτσίλι, εξέφρασε μια θεωρία που προκαλεί ανατριχίλα. «Η βίαιη κίνηση ενός βιασμού ίσως επιτάχυνε τη ρήξη του περιβλήματος της υπόφυσης, η οποία ήταν ήδη διογκωμένη λόγω του όγκου, οδηγώντας τελικά στον θάνατό της.»
Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι εναλλακτικά, η μοιραία ρήξη θα μπορούσε να είχε προκληθεί και από τις απότομες, έντονες κινήσεις κατά τη διάρκεια του χορού στον οποίο συμμετείχε λίγο πριν καταρρεύσει. Σε κάθε περίπτωση, η σωματική καταπόνηση φαίνεται πως πυροδότησε την εσωτερική αιμορραγία.
Σημάδια της ασθένειας «ζωγραφισμένα» στον καμβά
Οι επιστήμονες υποστηρίζουν ότι ο Μποτιτσέλι, άθελά του ή σκόπιμα, αποτύπωσε τα κλινικά συμπτώματα της μούσας του στους πίνακές του. Το περίφημο, ελαφρώς ασύμμετρο βλέμμα της Αφροδίτης –ο διακριτικός στραβισμός που για αιώνες θεωρούνταν πρότυπο αναγεννησιακής χάρης και ευσέβειας– ήταν στην πραγματικότητα νευρολογικό σύμπτωμα της πίεσης που ασκούσε ο όγκος στα οπτικά της νεύρα.
Επιπλέον, στο έργο «Αλληγορικό Πορτρέτο μιας Γυναίκας», έναν εμβληματικό πίνακα της πρώιμης Αναγέννησης που αποδίδεται στον Μποτιτσέλι, η Σιμονέτα απεικονίζεται να πιέζει το στήθος της από το οποίο ρέει γάλα. Με δεδομένο ότι η ίδια δεν απέκτησε ποτέ παιδιά, οι ερευνητές εξηγούν ότι η αυθόρμητη έκκριση γάλακτος είναι ένα κλασικό σύμπτωμα του προλακτινώματος, δηλαδή ενός όγκου της υπόφυσης που υπερεκκρίνει την ορμόνη προλακτίνη.
Δεν είναι η πρώτη φορά που η σύγχρονη ιατρική «διαβάζει» τις πινελιές των μεγάλων δημιουργών. Το 2024, Γάλλοι ερευνητές εντόπισαν εμφανή σημάδια προχωρημένου καρκίνου του μαστού σε μια γυναικεία μορφή στην τοιχογραφία «Ο Κατακλυσμός» του Μιχαήλ Άγγελου στην Καπέλα Σιστίνα, αποδεικνύοντας ότι οι καλλιτέχνες της Αναγέννησης είχαν μια εξαιρετικά ανεπτυγμένη –σχεδόν κλινική– παρατηρητικότητα για το ανθρώπινο σώμα, τις ατέλειες και τη φθορά του.