Σπύρος Μουστακλής: Ο στρατιωτικός που έγινε σύμβολο αντίστασης κατά της χούντας

Η συμμετοχή του με τον ΕΔΕΣ στην Εθνική Αντίσταση και ως αξιωματικός στον εμφύλιο – Ο Μουστακλής στον πόλεμο της Κορέας – Η σύλληψή του από τη χούντα και η εξορία του στη Σαμοθράκη και την Αρκαδία – Η αποφυλάκισή του – Η εκ νέου σύλληψή του, τα βασανιστήρια και οι ολέθριες συνέπειές τους

Ένας άνθρωπος – σύμβολο του αντιδικτατορικού αγώνα, που δυστυχώς υπέστη ανεπανόρθωτες βλάβες στην υγεία του λόγω των βασανιστηρίων που υπέστη στο ΕΑΤ-ΕΣΑ ήταν ο Σπύρος Μουστακλής, Αξιωματικός του Ελληνικού Στρατού με πλούσια δράση, από τα χρόνια της Κατοχής, όταν στα 18 του εντάχθηκε στον ΕΔΕΣ (1943), ως το 1973, οπότε συνελήφθη λόγω της συμμετοχής του στο Κίνημα του Ναυτικού, οδηγήθηκε στο ΕΑΤ-ΕΣΑ (τη σημερινή Στρατονομία) και μετά από φοβερά βασανιστήρια έμεινε παράλυτος από τη δεξιά πλευρά, ενώ πλέον δεν μπορούσε να μιλήσει.

Σπύρος Μουστακλής (1925-1986): ΕΔΕΣ, εμφύλιος και Κορέα

Ο Σπύρος (Σπυρίδων) Μουστακλής γεννήθηκε στο Μεσολόγγι το 1925. Σε ηλικία 18 ετών κατατάχθηκε στον ΕΔΕΣ, αντιστασιακή οργάνωση με επικεφαλής τον Ναπολέοντα Ζέρβα (από τις 2/4/1943 ως τις 12/2/1945).

Ως μέλος της οργάνωσης έλαβε μέρος στις παρακάτω μάχες:

Στις 4/7/1943 στη Γέφυρα Αχελώου κατά των Ιταλών, στις 16-17/7/1943 στο Μακρυνόρος, τη Σαραντίνα και το Κρίκελλο κατά των Ιταλών, στις 2-3/10/1943 στον Άγιο Γεώργιο Ελαιοχωρίου (Τσακνοχώρι) κατά των Γερμανών, στις 16-17/10/1943 στους Χαλκιόπουλους Βάλτου Αιτωλοακαρνανίας κατά του ΕΛΑΣ, στις 21/10/1943 στη μάχη Τετρακώμου κατά των Γερμανών, στις 3-7/9/1944 στο Κορφοβούνι και τη Φιλιππιάδα Πρεβέζης κατά των Γερμανών και στις 21/12/1944 στον Προφήτη Ηλία Άρτας κατά του ΕΛΑΣ.

Στη μάχη του Προφήτη Ηλία τραυματίστηκε σοβαρά, καθώς υπέστη συντριπτικό κάταγμα περόνης. Υπήρξε μάλιστα κίνδυνος να ακρωτηριαστεί το πόδι του. Τελικά μεταφέρθηκε για νοσηλεία στο Συμμαχικό Στρατιωτικό Νοσοκομείο (Polish General Hospital – No 14750) στην Καζαμασίνα, κοντά στο Μπάρι της Ιταλίας, όπου ευτυχώς δεν χρειάστηκε να γίνει κάτι τέτοιο και ο Μουστακλής αποθεραπεύτηκε.

Στη συνέχεια κατατάχθηκε, μαζί με άλλους συμπολεμιστές του στον ΕΔΕΣ στη Σχολή Ευελπίδων, απ’ όπου αποφοίτησε το 1948 με τον βαθμό του Ανθυπολοχαγού. Πήρε μέρος και στην τελευταία περίοδο του εμφυλίου (1948-49) πολεμώντας, με τα κυβερνητικά στρατεύματα, εναντίον του ΔΣΕ στις μάχες της Βελούτας, της Τούρκας Βάλτου, της γέφυρας Κόρακα Τριχωνίδας, του Τρίκορφου κ.ά. Στη συνέχεια, με τον βαθμό του Υπολοχαγού πήρε μέρος στον πόλεμο της Κορέας, από τις 30/4/1952 ως τις 14/7/1953. Συνέχισε τη στρατιωτική του σταδιοδρομία τα επόμενα χρόνια, υπηρετώντας, μεταξύ άλλων και στην Κύπρο.

Η χούντα και η πρώτη σύλληψή του – Η εξορία στη Σαμοθράκη και την Αρκαδία

Η χούντα της 21ης Απριλίου 1967 βρήκε τον Μουστακλή σε διαθεσιμότητα, για κάποιο γεγονός που είχε συμβεί με τη Μεραρχία της Κύπρου το 1965. Τον Νοέμβριο του 1967, έγινε η δίκη για το συμβάν αυτό και ο Μουστακλής αποτάχθηκε από τον Στρατό, λόγω των δημοκρατικών του φρονημάτων. Ακολούθησε ο γάμος του με την οδοντίατρο Χριστίνα Δημητρακάκη, με την οποία διατηρούσαν σχέση από καιρό. Όπως αφηγείται η ίδια στο βιβλίο της “ΣΠΥΡΟΣ ΜΟΥΣΤΑΚΛΗΣ – ΕΝΑΣ ΕΛΕΥΘΕΡΟΣ ΠΟΛΙΟΡΚΗΜΕΝΟΣ”, ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΛΕΙΜΩΝ, ο σύζυγός της έλειπε συχνά από το σπίτι. Η ίδια ήταν βέβαια ότι συναντιόταν με άλλους δημοκρατικούς συναδέλφους του και είχε δίκιο.

Τον Ιούνιο του 1969, ο Μουστακλής συνελήφθη και οδηγήθηκε στην Ασφάλεια Αθηνών, στην οδό Μπουμπουλίνας, τότε. Η σύζυγος και η αδελφή του Μουστακλή που ήρθε από το Μεσολόγγι, κατάφεραν να τον δουν, μετά από άδεια των διαβόητων Μάλλιου και Μπάμπαλη, σχεδόν 17 μέρες αργότερα. Στην Ασφάλεια, ο Μουστακλής δεν βασανίστηκε. Στη σύζυγό του επιτράπηκε να τον επισκέπτεται για λίγο.

Λίγες μέρες αργότερα, η Χριστίνα Δημητρακάκη – Μουστακλή έλαβε τηλεφώνημα από έναν αξιωματικό που βρισκόταν στο ξενοδοχείο “Βαρυμπόμπη”, στην ομώνυμη περιοχή, ο οποίος της είπε ότι ο σύζυγός της βρίσκεται πλέον εκεί. Η σύζυγος του Μουστακλή πήρε ταξί και πήγε στο ξενοδοχείο. Το είχε νοικιάσει (ή επιτάξει) η Ασφάλεια και κρατούνταν εκεί στρατιωτικοί. Ο Μουστακλής είχε ενταχθεί σε μία μεγάλη ομάδα αντιστασιακών αξιωματικών, τους “Ελεύθερους Έλληνες.

Το ξενοδοχείο ήταν φρουρούμενο από τον Στρατό, όμως υπήρχαν και κάποιες στοιχειώδεις ελευθερίες για τους αξιωματικούς που κρατούνταν σε αυτό. Η σύζυγος του Μουστακλή μπορούσε να τον επισκέπτεται κάθε Σάββατο. Τελικά, 10-11 μήνες αργότερα, ο Μουστακλής εξορίστηκε στη Σαμοθράκη, η οποία ήταν τότε σχεδόν άγνωστη στους περισσότερους. Για ένα μικρό διάστημα μεταφέρθηκε στο Καστρί Κυνουρίας, αλλά αργότερα μεταφέρθηκε ξανά στη Σαμοθράκη. Τελικά, τον Δεκέμβριο του 1971 επέστρεψε στην Αθήνα και αφέθηκε ελεύθερος, όπως οι περισσότεροι πολιτικοί κρατούμενοι.

Η δεύτερη σύλληψη του Μουστακλή – Τα φρικτά βασανιστήρια στο ΕΑΤ – ΕΣΑ

Τον Ιανουάριο του 1972, γεννήθηκε η Ναταλία, κόρη του Σπύρου και της Χριστίνας. Όμως εκείνος συνέχισε την αντιστασιακή του δράση. Συμμετείχε στο Κίνημα του Ναυτικού ενώ παράλληλα είχε όλο αυτό τον καιρό “περάσει” από 12 (!) αντιστασιακές οργανώσεις…

Αυτό, το γνώριζαν πολύ καλά οι χουντικοί. Πριν αποφυλακιστεί, ο Διοικητής του ΕΑΤ – ΕΣΑ Χατζηζήσης του είπε: “Ξέρουμε ότι όποια πέτρα κι αν σηκώσουμε, θα είσαι από κάτω. Αλίμονο όταν θα σε ξαναπιάσουμε”.

Δυστυχώς, η απειλή του χουντικού έγινε πράξη. Στις 22 Μαΐου 1973, μετά την αποτυχία(προδοσία) του Κινήματος του Ναυτικού, ο Μουστακλής συνελήφθη ξανά. Οδηγήθηκε στην Ασφάλεια και στις 25-26 Μαΐου στο ΕΑΤ – ΕΣΑ (Ειδικό Ανακριτικό Τμήμα της Ελληνικής Στρατιωτικής Αστυνομίας). Εκεί βασανίστηκε με απίστευτη αγριότητα για 47 ημέρες.

Η σύζυγος του θεωρεί υπεύθυνους για όσα έγιναν εκεί, τους βασανιστές Χατζηζήση και Σπανό. Παρών, όπως αναφέρει, ήταν κι ένας ακόμα διαβόητος βασανιστής, ο Θεοφιλογιαννάκος που όμως δεν είχε άμεση εμπλοκή στα όσα έγιναν στον Μουστακλή. Στη δίκη των βασανιστών του ΕΑΤ – ΕΣΑ, ο οπλίτης Στρατονόμος Γεώργιος Σταράκης, κατηγορούμενος κι αυτός, γιατί με τον Στρατονόμο Κεχαγιά είχαν επικουρικό ρόλο στον βασανισμό του Μουστακλή ανέφερε ότι τα χτυπήματα στον ήρωα δίνονταν από τον Μόνιμο, Επιλοχία Γκουντέβα, μετά από διαταγές του τότε Ταγματάρχη Σπανού.

Ο Σταράκης δεν ήταν βέβαιος αν στον χώρο των βασανιστηρίων ήταν παρών ο Χατζηζήσης (ή ο Νικολόπουλος): Για την ιστορία, να αναφέρουμε τις ποινές που επιβλήθηκαν πρωτόδικα, τον Σεπτέμβριο του 1975 από το Διαρκές Στρατοδικείο, σε όσους ενεπλάκησαν στα βασανιστήρια στον Μουστακλή: Νικόλαος Χατζηζήσης, Αντισυνταγματάρχης ε.α, κάθειρξη 23 χρόνων, Αναστάσιος Σπανός, Ταγματάρχης ε.α., κάθειρξη 20 χρόνων, Ηλίας Νικολόπουλος, Ταγματάρχης ε.α. αθώος (τελικά δεν είχε εμπλοκή στον βασανισμό του Μουστακλή, παραπέμφθηκε για καταστροφή του αρχείου του ΕΑΤ – ΕΣΑ), Χριστόφορος Γκουντέβας, Μόνιμος Επιλοχίας ε.α, 5 μήνες φυλάκιση με αναστολή, ενώ ο Γεώργιος Σταράκης αθωώθηκε. Στρατονόμος με το επίθετο Κεχαγιάς, δεν υπήρξε στη λίστα των κατηγορουμένων. Ή ο Σταράκης έκανε λάθος στην κατάθεσή του ή ο Κεχαγιάς, αν όντως υπήρχε, δεν είχε διαπράξει αξιόποινες πράξεις.

Η Χριστίνα Μουστακλή μεταβαίνει στο 401 Νοσοκομείο.

Ένα Σάββατο που η σύζυγος του Μουστακλή πήγε να τον επισκεφθεί, την ενημέρωσαν ότι αρρώστησε και νοσηλεύεται στο 401 Γενικό Στρατιωτικό Νοσοκομείο Αθηνών. Τελικά, της επέτρεψαν να μεταβεί εκεί την επόμενη Δευτέρα. Τη συνόδευε ο γιατρός του ΕΑΤ – ΕΣΑ, Επίατρος Δημήτριος Κόφας, γνωστός ως “γιατρός της ασπιρίνης και της πορτοκαλάδας”, που καταδικάστηκε πρωτόδικα σε 7 χρόνια φυλάκιση.

Οδηγήθηκε στη Νευροχειρουργική Κλινική του 401 όπου συνάντησε τον γιατρό Δαβαρούκα. Στη συνέχεια πήγε στο δωμάτιο του συζύγου της, που είχε εισαχθεί με το επώνυμο Μιχαηλίδης, μετά από, δήθεν, τρακάρισμα στον ιππόδρομο.

Ήταν ξαπλωμένος και έδινε την εντύπωση παράλυτου. Τον είχαν χτυπήσει στην καρωτίδα και όλη η δεξιά του πλευρά είχε παραλύσει. Έπαθε αφασία, δεν μπορούσε να μιλήσει, να κουνήσει το δεξί χέρι και το δεξί πόδι του, ενώ είχε πρόβλημα και στο μάτι. Μεταφέρθηκε στη συνέχεια στο, τότε, 430 Στρατιωτικό Νοσοκομείο (το σημερινό “Ελπίς”).

Τον Αύγουστο του 1973, με νόμο του Γ. Παπαδόπουλου, ο Μουστακλής, και άλλοι πολιτικοί κρατούμενοι και εξόριστοι αφέθηκαν ελεύθεροι. Ο Μουστακλής μεταφέρθηκε στην Πολυκλινική Αθηνών (στην οδό Πειραιώς) και στις 6 Δεκεμβρίου 1973 στο ΚΑΤ. Εκεί έκανε φυσικοθεραπείες και γυμναστική και η κατάστασή του βελτιώθηκε. Μετά από καιρό επέστρεψε στο σπίτι του.

Τα τελευταία χρόνια του Σπύρου Μουστακλή

Στην πορεία του Πολυτεχνείου το 1974, ο Μουστακλής αποθεώθηκε και σηκώθηκε στους ώμους από τους διαδηλωτές. Η κινητική του κατάσταση βελτιώθηκε, ωστόσο δεν μπόρεσε πάλι να μιλήσει. Κάποιες πνιχτές λέξεις που εκστόμιζε ήταν κατάρες για τους βασανιστές του… Δεν έλειψαν οι προσπάθειες για τη περαιτέρω βελτίωση της κατάστασής του.

Τον Σεπτέμβριο του 1973, με τη βοήθεια της Αμαλίας Φλέμινγκ, καταφθάνει από το Λονδίνο διάσημος νευροχειρουργός μήπως και βοηθήσει σε μια βελτίωση της κατάστασης του Σπύρου Μουστακλή. Ο Βρετανός γιατρός έκπληκτος από την κατάσταση του Μουστακλή είπε ότι άλλη μία φορά στην πολυετή καριέρα του είδε κάτι παρόμοιο. Συγκεκριμένα, κάτι ανάλογο είχε συμβεί σε έναν ιππέα που είχε πέσει από το άλογό του.

Στις 22 Δεκεμβρίου 1974, ο Μουστακλής μεταφέρεται στο στρατιωτικό νοσοκομείο WRAMC της Ουάσινγκτον με τη βοήθεια του δημοσιογράφου Ηλία Δημητρακόπουλου και τη συνδρομή του γερουσιαστή Έντουαρντ Κένεντι. Τον Ιούλιο του 1978, μεταφέρεται για έκτακτο χειρουργείο στο Λονδίνο και τον Σεπτέμβριο του 1983 στη Μόσχα για τσεκ-απ.

Ο Σπύρος Μουστακλής πέθανε στις 28 Απριλίου, Μεγάλη Δευτέρα του 1986. Η διάγνωση: «αιφνίδιος θάνατος». Η ιατρική ορολογία για την αθεράπευτη παραλυσία του ονομάζεται: χτύπημα οξύ επί του αυχένα και θρόμβωση της καρωτίδας.

Το κράτος τον τίμησε μετά θάνατον με τον βαθμό του Υποστράτηγου, ενώ το όνομά του δόθηκε στο Κέντρο Εκπαίδευσης Νεοσυλλέκτων της γενέτειράς του, της Ιεράς Πόλης του Μεσολογγίου. Ο ΟΗΕ τον τίμησε με μετάλλιο για τη συμμετοχή του στον πόλεμο της Κορέας. Από το ελληνικό κράτος τιμήθηκε επίσης με το παράσημο του Τάγματος του Φοίνικα και με: Πολεμικό Σταυρό, Μετάλλιο για εξαιρετικές δράσεις (Μετάλλιο Εξόχων Πράξεων), Μετάλλιο Στρατιωτικής Αξίας και Αναμνηστικό Μετάλλιο Εθνικής Αντίστασης 1941-1945.

Η μεγαλύτερη τιμή όμως στον αείμνηστο Σπύρο Μουστακλή έγινε με την καταξίωσή του στη συνείδηση του ελληνικού λαού, ως σύμβολο του αντιδικτατορικού αγώνα. Ο Μουστακλής ήταν ήρωας και για ανθρώπους σαν αυτόν πρέπει να μάθουν και οι νεότερες γενιές, που δυστυχώς βομβαρδίζονται με “πρότυπα” κακής ποιότητας.

Πηγή