Η Μαριάμ Ρατζαβί αναμένει την πτώση του καθεστώτος του Χαμενεΐ για να επιστρέψει στο Ιράν και να ηγηθεί της χώρας στην επόμενη μέρα
Τα τελευταία χρόνια, κάθε φορά που μια χώρα περνάει από έντονες κοινωνικές αναταράξεις, η διεθνής ειδησεογραφία συνηθίζει να αναζητά νέες μορφές ηγεσίας που μπορούν να εκφράσουν την «επόμενη μέρα». Κάπως έτσι, στο επίκεντρο της συζήτησης για τις εξελίξεις στο Ιράν βρίσκεται όλο και συχνότερα η μορφή της Μαριάμ Ρατζαβί — μιας προσωπικότητας που άλλοτε κινούνταν εκτός πλαισίου, αλλά σήμερα παρουσιάζεται ως ενδεχόμενη εναλλακτική για μια μελλοντική πολιτική μετάβαση.
Η Ρατζαβί προβάλλεται από τους υποστηρικτές της ως η «μετριοπαθής» επιλογή, επικεφαλής του Εθνικού Συμβουλίου Αντίστασης του Ιράν (NCRI), το οποίο την έχει ανακηρύξει «μεταβατική πρόεδρο» σε περίπτωση ανατροπής του καθεστώτος. Το γνωστό «δεκάλογο» που προωθεί περιλαμβάνει κοσμικό κράτος, κατάργηση θανατικής ποινής, ισότητα των φύλων και αποπυρηνικοποίηση.
Πίσω από τη σημερινή εικόνα, ωστόσο, βρίσκεται ένα παρελθόν αρκετά πιο σύνθετο. Για δεκαετίες, η Ρατζαβί και η MEK —η οργάνωση των Μουτζαχεντίν του Λαού— αντιμετωπίζονταν από τη Δύση με καχυποψία. Η MEK υπήρξε στενά συνδεδεμένη με το καθεστώς του Σαντάμ Χουσεΐν και το 1997 χαρακτηρίστηκε επίσημα από τις ΗΠΑ ως ξένη τρομοκρατική οργάνωση.
Η εποχή Μασούντ Ρατζαβί και η «εξαφάνιση» που άλλαξε τα πάντα
Ο άνθρωπος που καθόρισε την εξέλιξη της Μαριάμ Ρατζαβί ήταν ο σύζυγός της, Μασούντ Ρατζαβί. Μαζί του αναδιαμόρφωσε τη MEK στις αρχές του ’80, υιοθετώντας αυστηρές εσωτερικές δομές, στρατιωτική πειθαρχία και πρωτοφανή προώθηση γυναικών σε θέσεις εξουσίας. Η οργάνωση απέκτησε στρατιωτική πτέρυγα αποτελούμενη κυρίως από γυναίκες, βαθιά αφοσιωμένες στην ηγεσία.
Το 2003, λίγο πριν από την αμερικανική εισβολή στο Ιράκ, ο Μασούντ εξαφανίστηκε από τη δημοσιότητα. Παρότι δεν δόθηκε ποτέ επίσημη εξήγηση, θεωρείται ότι πέθανε περίπου το 2020. Η Μαριάμ, ήδη κεντρική φιγούρα, ανέλαβε τότε τον πλήρη έλεγχο της MEK.
Από «εχθρική οργάνωση» σε εργαλείο δυτικής πολιτικής
Με την πτώση του Σαντάμ, η MEK βρέθηκε σε αδιέξοδο: στρατιωτικά ισχυρή, αλλά πολιτικά απομονωμένη και καταγεγραμμένη ως τρομοκρατική. Η Ρατζαβί προσπάθησε να πείσει τη Δύση ότι οι μαχήτριές της μπορούσαν να αξιοποιηθούν ως μοχλός πίεσης κατά των κληρικών της Τεχεράνης. Το 2003 συνελήφθη στη Γαλλία, με υποψίες για προετοιμασία επιθέσεων, αλλά οι κατηγορίες αποσύρθηκαν. Μέχρι το 2012, ΗΠΑ και Ε.Ε. είχαν πλέον αφαιρέσει τη MEK από τις λίστες τρομοκρατίας.
Η νέα «διπλωματική» εικόνα
Σήμερα η Ρατζαβί εμφανίζεται συχνά σε διεθνή φόρα, πραγματοποιεί επαφές με Ευρωπαίους και Αμερικανούς αξιωματούχους και προβάλλεται ως οργάνωση με δομή και σχέδιο για το μέλλον. Παρ’ όλα αυτά, παραμένουν ανοιχτά τα ερωτήματα για τις εσωτερικές πρακτικές της MEK, για τις μέθοδους πειθαρχίας στα στρατόπεδα του παρελθόντος και για τον βαθμό διαφάνειας της ηγεσίας.
Ποια είναι η Ρατζαβί
Γεννήθηκε το 1953 στην Τεχεράνη, από οικογένεια της μεσαίας τάξης. Η οικογένειά της βίωσε την σκληρή πλευρά του καθεστώτος, καθώς μία αδελφή της σκοτώθηκε νέα από τις Αρχές του Σάχη.
Η Ρατζαβί απέκτησε ακαδημαϊκή μόρφωση, καθώς σπούδασε Μεταλλουργός μηχανικός στο Sharif University of Technology. Από νωρίς δραστηριοποιήθηκε πολιτικά κι εντάχθηκε στη MEK το 1979, σε ρόλο υπεύθυνης φοιτητικών δικτύων. Το 1982 αναγκάστηκε να φύγει από το Ιράν κι εγκαταστάθηκε στο εξωτερικό, αναλαμβάνοντας την πολιτική εκπροσώπηση της MEK.
Το 1985 παντρεύτηκε τον Μασούντ Ρατζαβί, σε μια κίνηση που ενίσχυσε την απόλυτη ηγετική τους συμμαχία. Ο ρόλος της στην οργάνωση, μετά τον γάμο με τον αρχηγό της ΜΕΚ, αναβαθμίστηκε περαιτέρω, μέχρι που σταδιακά ανέλαβε την πλήρη ηγεσία, με έμφαση στην προώθηση γυναικών σε ανώτερες θέσεις. Από το 1993 χρίστηκε ως «προσωρινή πρόεδρος» τίτλος που της απονεμήθηκε από το NCRI το 1993 για την υποτιθέμενη μεταβατική περίοδο μετά την κατάρρευση του καθεστώτος
Το 2003 οι γαλλικές Αρχές την συνέλαβαν, με υποψίες για τρομοκρατική δραστηριότητα, ωστόσο, οι κατηγορίες γρήγορα εξέπεσαν κι έκτοτε δεν έχει απασχολήσει τις Αρχές. Ωστόσο, λόγω του παρελθόντος της, διάφορα κράτη, όπως η Βρετανία της απαγόρευσαν την είσοδο στη χώρα (2011) λόγω των σχέσεών της με την MEK. Η οργάνωσή της, βρισκόταν στη λίστα τρομοκρατίας (1997–2012) των ΗΠΑ, όμως ασκήθηκαν έντονες διπλωματικές πιέσεις και αποχαρακτηρίστηκε από τις μυστικές υπηρεσίες της Αμερικής.