Ιστορία, μνήμη και σύγχρονη ταυτότητα: Οι τρεις νέες εκθέσεις του ΕΜΣΤ για το καλοκαίρι

Το ΕΜΣΤ υποδέχεται το κοινό στις 11 Ιουνίου με τα εγκαίνια του καλοκαιρινού του προγράμματος και ελεύθερη είσοδο

Το Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης (ΕΜΣΤ) υποδέχεται το καλοκαίρι του 2026 με τρεις νέες εκθέσεις που φωτίζουν διαφορετικές όψεις της σύγχρονης καλλιτεχνικής δημιουργίας. Οι εκθέσεις South by Southeast: Προς-Ανατολίζοντας τη Συλλογή, SPOTLIGHT: Γιώργος Λάππας – Η τέχνη ξεκινάει πάντα με τη λέξη έστω και Μαργαρίτα Αθανασίου – VOICES, 2025 εγκαινιάζονται στις 11 Ιουνίου 2026 και σηματοδοτούν μια νέα στιγμή για το μουσείο και τη συλλογή του.

SOUTH BY SOUTHEAST

Προς-Ανατολίζοντας τη Συλλογή

Επιμέλεια: Κατερίνα Γρέγου
Όροφος 2 | Εγκαίνια: 11 Ιουνίου 2026

Η έκθεση South by Southeast αποτελεί ένα σημαντικό ορόσημο για τη συλλογή του ΕΜΣΤ και αντανακλά τη νέα συλλεκτική πολιτική που ακολουθεί το μουσείο από το 2021.

Μέσα από πρόσφατες αγορές, δωρεές, έργα που ήδη ανήκαν στη συλλογή και επιλεγμένους δανεισμούς, παρουσιάζεται ένα νέο αφήγημα που επανατοποθετεί την Ελλάδα στο ευρύτερο πολιτισμικό και γεωπολιτικό πλαίσιο της Μεσογείου, της Νοτιοανατολικής Ευρώπης, των Βαλκανίων, της Τουρκίας, της Μέσης Ανατολής και της Βόρειας Αφρικής. Η έκθεση συγκεντρώνει περισσότερα από 100 έργα, δημιουργημένα από 50 καλλιτέχνες που προέρχονται από περισσότερες από 20 χώρες.

Ένας νέος προσανατολισμός για την Ελλάδα

Ο τίτλος της έκθεσης λειτουργεί ως συνειδητό λογοπαίγνιο πάνω στην ταινία North by Northwest του Alfred Hitchcock. Αντί να κοιτά αποκλειστικά προς τον Βορρά και τη Δύση, η έκθεση προτείνει μια διαφορετική χαρτογράφηση της ελληνικής ταυτότητας, αναδεικνύοντας τη χώρα ως κομβικό σημείο συνάντησης πολιτισμών, αυτοκρατοριών, θρησκειών, γλωσσών και ιστορικών εμπειριών.

Η προσέγγιση αυτή συνδέεται με τη σύγχρονη συζήτηση γύρω από την πολιτισμική και γεωπολιτική θέση της Ελλάδας. Όπως επισημαίνεται και στο βιβλίο The New Byzantines: The Rise of Greece and Return of the Near East (2025) του Sean Matthews, η χώρα φαίνεται να επανασυνδέεται με την Ανατολική Μεσόγειο και την Εγγύς Ανατολή, επαναξιολογώντας δεσμούς που συχνά υποβαθμίστηκαν κατά τη διαδικασία της ευρωπαϊκής της συγκρότησης.

Από το δυτικό αφήγημα στις πολλαπλές ταυτότητες

Μετά την ανεξαρτησία της Ελλάδας από την Οθωμανική Αυτοκρατορία, το νεοσύστατο κράτος διαμορφώθηκε σε μεγάλο βαθμό υπό την επιρροή των μεγάλων ευρωπαϊκών δυνάμεων. Η εθνική αφήγηση επικεντρώθηκε κυρίως στην κλασική αρχαιότητα και στην ευρωπαϊκή της διάσταση, αφήνοντας συχνά στο περιθώριο τη βυζαντινή και οθωμανική κληρονομιά. Η ένταξη της χώρας στο δυτικό στρατόπεδο κατά τον Ψυχρό Πόλεμο και αργότερα στο ΝΑΤΟ και την Ευρωπαϊκή Ένωση ενίσχυσε περαιτέρω αυτόν τον προσανατολισμό.

Ωστόσο, οι ιστορικοί δεσμοί της Ελλάδας με την Ανατολική Μεσόγειο παραμένουν ισχυροί και επανεμφανίζονται σήμερα μέσα από πολιτισμικές, οικονομικές και γεωπολιτικές εξελίξεις. Η έκθεση αναδεικνύει ακριβώς αυτές τις συνδέσεις, προτείνοντας μια πιο σύνθετη και πολυεπίπεδη κατανόηση της ελληνικής ταυτότητας.

Η συλλογή ως αφήγηση κοινών ιστοριών

Η νέα συλλεκτική πολιτική του ΕΜΣΤ επιχειρεί να φέρει στο φως κοινές ιστορίες και αλληλένδετα παρελθόντα με τους γείτονες της Ελλάδας. Εστιάζοντας στη Μεσόγειο, τα Βαλκάνια, τη Βόρεια Αφρική και τη Μέση Ανατολή, η συλλογή επιδιώκει να αποκτήσει συνοχή και σαφή προσανατολισμό, αναδεικνύοντας εμπειρίες που συνδέονται με μετακινήσεις πληθυσμών, μεταβαλλόμενα σύνορα, μεταποικιακές συνθήκες, πολέμους, φιλοξενία, εμπόριο και πολιτισμικές ανταλλαγές.

Η έκθεση αποκτά ιδιαίτερη επικαιρότητα στη σημερινή συγκυρία, όπου ζητήματα ταυτότητας, μεταναστευτικών ροών και γεωπολιτικών εντάσεων επανέρχονται στο προσκήνιο. Το ΕΜΣΤ προτείνει μια αφήγηση που αντιστέκεται στον αποκλεισμό, τον εθνικισμό και τον δυτικό εξαιρετισμό, δίνοντας έμφαση σε κοινές ιστορίες, κοινά μέλλοντα και διαρκείς πολιτισμικές ανταλλαγές.

Συμμετέχοντες καλλιτέχνες

Στην έκθεση συμμετέχουν, μεταξύ άλλων, οι Lawrence Abu Hamdan, Diana Al-Hadid, Monira Al Qadiri, Αθανάσιος Αργιανάς, Lynda Benglis, Κωστής Βελώνης, Βαγγέλης Βλάχος, Ειρήνη Βουρλούμη, Απόστολος Γεωργίου, Chryssa, Mona Hatoum, Emily Jacir, Γιάννης Κουνέλλης, Rabih Mroué, Gabriel Orozco, Adrian Paci, Μαρία Παπαδημητρίου, Λήδα Παπακωνσταντίνου, Michael Rakowitz, Thomas Struth, Στέλιος Φαϊτάκης, Akram Zaatari και πολλοί ακόμη σημαντικοί δημιουργοί.

SPOTLIGHT

Γιώργος Λάππας

«Η τέχνη ξεκινάει πάντα με τη λέξη έστω»

Επιμέλεια: Δάφνη Βιτάλη
Όροφος 2 | Εγκαίνια: 11 Ιουνίου 2026

Δέκα χρόνια μετά τον πρόωρο θάνατο του Γιώργου Λάππα (1950–2016), το ΕΜΣΤ αφιερώνει μια εκτενή παρουσίαση σε έναν από τους σημαντικότερους ανανεωτές της ελληνικής γλυπτικής. Η έκθεση εντάσσεται στο πρόγραμμα SPOTLIGHT, το οποίο αναδεικνύει καλλιτέχνες της συλλογής του μουσείου μέσα από εστιασμένες και σε βάθος παρουσιάσεις.

Ο καλλιτέχνης που άλλαξε τη σύγχρονη γλυπτική

Ο Λάππας συνέβαλε καθοριστικά στη μετάβαση της ελληνικής γλυπτικής από την παραδοσιακή αναπαράσταση σε πιο εννοιολογικές και βιωματικές μορφές έκφρασης. Τanto μέσω του έργου του όσο και μέσω της διδασκαλίας του στην Ανώτατη Σχολή Καλών Τεχνών, επηρέασε βαθιά τις επόμενες γενιές καλλιτεχνών.

Το έργο του χαρακτηρίζεται από έναν διαρκή διάλογο ανάμεσα στο δισδιάστατο και το τρισδιάστατο, ανάμεσα στο πραγματικό και το φαντασιακό, ενώ αξιοποιεί τη φωτογραφία, το φως, την κίνηση και την κλίμακα ως οργανικά στοιχεία της γλυπτικής πράξης. Οι αναφορές του εκτείνονται από την αρχαία Αίγυπτο, την αρχαία Ελλάδα και τον πολιτισμό των Μάγια έως τη σύγχρονη ιστορία και την πολιτική πραγματικότητα.

Οι δύο βασικές ενότητες της έκθεσης

Η πρώτη ενότητα παρουσιάζει πρωτοποριακά έργα του 2001 από την ιστορική έκθεσή του στην γκαλερί Bernier/Eliades στην Αθήνα. Πρόκειται για τρισδιάστατες ανακατασκευές αντικειμένων από φωτογραφικές μεμβράνες Duratrans, που εγκαινίασαν έναν καινοτόμο διάλογο ανάμεσα στη γλυπτική, τη φωτογραφία, το φως και τον αρχιτεκτονικό χώρο.

Η δεύτερη ενότητα επικεντρώνεται στην ανθρώπινη φιγούρα και κινείται ανάμεσα στη γλυπτική και την εγκατάσταση. Κοινός παρονομαστής των έργων είναι η έννοια της μεταμόρφωσης, η οποία επιτυγχάνεται συχνά μέσω της χρήσης του φωτός, ενός στοιχείου που διαπερνά ολόκληρη την έκθεση.

ΜΑΡΓΑΡΙΤΑ ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ

VOICES, 2025

Συντονισμός: Σταμάτης Σχιζάκης
Αίθουσα Προβολών (-1) | Εγκαίνια: 11 Ιουνίου 2026

Το ΕΜΣΤ παρουσιάζει για πρώτη φορά στην Ελλάδα την τριπλή βίντεο-εγκατάσταση VOICES (Φωνές) της Μαργαρίτας Αθανασίου. Το έργο αποτελεί ένα πολυμεσικό δοκίμιο που εξερευνά την πρακτική της διαμεσότητας (channeling) και τις σχέσεις της με την ιστορία των τεχνολογιών επικοινωνίας, της πληροφορίας και των γυναικείων διεκδικήσεων.

Από τον πνευματισμό στην ψηφιακή εποχή

Το έργο ξεκινά από τη Νέα Υόρκη του 1850, όταν η ιδέα της επικοινωνίας με τις ψυχές των νεκρών άρχισε να αποκτά δημοφιλία, και ακολουθεί μια διαδρομή που φτάνει έως το σύγχρονο New Age και την ψηφιακή εποχή. Η αφήγηση κινείται διαρκώς ανάμεσα σε διαφορετικές χρονικές στιγμές, συνδέοντας τις ζωές πνευματιστριών με τις τεχνολογικές εξελίξεις και τις μεταμορφώσεις της ανθρώπινης επικοινωνίας.

Μνήμη και οικογένεια

Το VOICES ενσωματώνει προσωπικές αναμνήσεις της καλλιτέχνιδας, συνεντεύξεις με τη γιαγιά της -η οποία είναι επίσης καλλιτέχνιδα- καθώς και αναφορές στη δημοφιλή ηρωίδα anime Sailor Moon. Μέσα από μια φεμινιστική προσέγγιση, το έργο εξετάζει τον τρόπο με τον οποίο το γυναικείο σώμα αντιμετωπίστηκε ιστορικά ως μέσο επικοινωνίας με τον κόσμο των πνευμάτων. Έτσι, το έργο λειτουργεί ταυτόχρονα ως ιστορική έρευνα, οικογενειακή αφήγηση και ποιητικός στοχασμός γύρω από την έννοια της φωνής.

Στόχος της καλλιτέχνιδας είναι να δημιουργήσει έναν χώρο παιγνιώδη, μυστικιστικό και συχνά ρομαντικό, όπου τα όρια ανάμεσα στο πνευματικό και το τεχνολογικό παραμένουν ανοιχτά προς εξερεύνηση.

Βραδιά εγκαινίων

Η ημέρα των εγκαινίων, στις 11 Ιουνίου συνοδεύεται από δύο ζωντανές μουσικές δράσεις:

20:30 – 21:30 | Η Αγία Φανφάρα

Ένα διονυσιακό σύνολο με χάλκινα, κρουστά και φωνές που κινείται ανάμεσα σε βαλκανικούς ψαλμούς, παραδοσιακούς ύμνους και τσιγγάνικες δεήσεις.

21:00 – 23:00 | DJ Shantel (DJ Set στην ταράτσα)

Ο Shantel παρουσιάζει ένα μουσικό ταξίδι που συνδέει τη Νοτιοανατολική Ευρώπη, τη Μεσόγειο και τη Μέση Ανατολή, μετατρέποντας την club κουλτούρα σε πεδίο πολιτισμικών συναντήσεων και μεταβάσεων.

Είσοδος ελεύθερη

ΕΜΣΤ: Λεωφ. Καλλιρρόης και Αμβρ. Φραντζή

Πηγή