Οι οικονομικές επιπτώσεις από τον πόλεμο στο Ιράν θα ανταγωνιστούν τις συνέπειες της πανδημίας Covid ή της ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία.
Με τον πόλεμο στο Ιράν να απειλεί να διακόψει τις ενεργειακές ροές στο άμεσο μέλλον, η Ευρώπη αντιμετωπίζει ένα σοκ εφοδιασμού που απειλεί να παραλύσει την παραγωγή, να προσγειώσει τις αεροπορικές εταιρείες, να αυξήσει τις τιμές των τροφίμων, να εκτοξεύσει το κόστος δανεισμού και να οδηγήσει τον πληθωρισμό σε επίπεδα κρίσης.
Καθώς τα τελευταία δεξαμενόπλοια που μεταφέρουν ορυκτά καύσιμα από τον Περσικό Κόλπο φτάνουν σε ευρωπαϊκά λιμάνια, οι ηγέτες της ηπείρου αρχίζουν να συνειδητοποιούν το μέγεθος της κρίσης που πρόκειται να πλήξει την ΕΕ. Αν ο πόλεμος συνεχιστεί, θα επιβαρύνει την ευρωπαϊκή οικονομία «τόσο πολυ όσο πρόσφατα κατά τη διάρκεια της πανδημίας Covid ή στην αρχή του πολέμου στην Ουκρανία», δήλωσε ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς σε δημοσιογράφους τη Δευτέρα.
«Ζω με την πραγματικότητα αυτού του πολέμου και των συνεπειών του 24 ώρες το 24ωρο», δήλωσε ο Ιταλός υπουργός Άμυνας Γκίντο Κροσέτο στην εφημερίδα La Repubblica . «Είμαι αναγκασμένος να γνωρίζω πράγματα που δεν με αφήνουν να κοιμηθώ». Η σύγκρουση θα μπορούσε να διαρκέσει «χρόνια», προειδοποίησε η Κριστίν Λαγκάρντ, πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, σε συνέντευξή της στον Economist την περασμένη εβδομάδα. Οι μακροπρόθεσμες επιπτώσεις, πρόσθεσε, είναι «πιθανώς πέρα από αυτό που μπορούμε να φανταστούμε αυτή τη στιγμή».
Περίπου το 20% του πετρελαίου και του φυσικού αερίου που τροφοδοτεί την παγκόσμια οικονομία διέρχεται από τα Στενά του Ορμούζ, τα οποία έχει κλείσει το Ιράν απειλώντας να επιτεθεί σε οποιοδήποτε πλοίο διέρχεται χωρίς την άδεια της Τεχεράνης. Την Τρίτη, ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ δημοσίευσε ένα μήνυμα προς τις χώρες που υποφέρουν από ελλείψεις καυσίμων από το κλείσιμο του Ορμούζ. «Θα πρέπει να αρχίσετε να μαθαίνετε πώς να αγωνίζεστε για τον εαυτό σας», έγραψε στο Truth Social. «Το δύσκολο κομμάτι έγινε. Πηγαίνετε να προμηθευτείτε το δικό σας πετρέλαιο!»
Το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο είναι ζωτικής σημασίας για τις μεταφορές και τη θέρμανση, αλλά υποστηρίζουν επίσης ολόκληρη την αλυσίδα εφοδιασμού της βιομηχανίας, επηρεάζοντας την παραγωγή τροφίμων, πλαστικών, χημικών και γεωργίας. Και αυτό δεν περιλαμβάνει τις ελλείψεις σε άλλους πόρους που προκαλούνται από το κλείσιμο των Στενών, συμπεριλαμβανομένων των λιπασμάτων και του ηλίου, το οποίο χρησιμοποιείται στην κατασκευή μικροτσίπ.
Μέχρι στιγμής, η ζημιά για τους Ευρωπαίους καταναλωτές έχει περιοριστεί κυρίως στην τιμή στο πρατήριο (και στην αύξηση του κόστους των νέων PlayStation, την οποία η Sony έχει αποδώσει σε «πιέσεις στο παγκόσμιο οικονομικό τοπίο»).
Το POLITICO σκιαγραφεί τους κινδύνους που αντιμετωπίζει η ευρωπαϊκή οικονομία σε περίπτωση που αυτό που ο Φατίχ Μπιρόλ — εκτελεστικός διευθυντής του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας — έχει περιγράψει ως «τη μεγαλύτερη απειλή για την παγκόσμια ενεργειακή ασφάλεια στην ιστορία» επιμένει.
Ελλείψεις
Σε αντίθεση με προηγούμενες κρίσεις -κυρίως το πετρελαϊκό σοκ που ακολούθησε το εμπάργκο πετρελαίου του ΟΠΕΚ το 1973 και το σοκ φυσικού αερίου μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία το 2022- ο τρέχων πανικός επηρεάζει εξίσου όλα τα ενεργειακά αποθέματα, από το αργό πετρέλαιο και το φυσικό αέριο έως τα διυλισμένα προϊόντα όπως το καύσιμο αεριωθούμενων και το ντίζελ.
«Οι αγορές αντιμετωπίζουν τώρα ένα σενάριο που συζητείται εδώ και καιρό στη θεωρία, αλλά σπάνια θεωρείται ως μια νόμιμη πιθανότητα – το κλείσιμο του πιο κρίσιμου ενεργειακού σημείου στον κόσμο», δήλωσε η Ana Maria Jaller-Makarewicz, επικεφαλής αναλύτρια ενέργειας στο Ινστιτούτο Ενεργειακής Οικονομίας και Χρηματοοικονομικής Ανάλυσης. Ενώ οι κρίσεις της δεκαετίας του 1970 εξάλειψαν το 7% των παγκόσμιων προμηθειών, είπε, το κλείσιμο του Στενού του Ορμούζ επηρεάζει το 20%.
Όταν ξέσπασε ο πόλεμος, οι αξιωματούχοι της ΕΕ ήλπιζαν ότι το μπλοκ θα γλίτωνε από σοβαρές ελλείψεις χάρη στη σχετικά χαμηλή έκθεσή του στον Περσικό Κόλπο, στον οποίο βασιζόταν μόνο για το 6% του αργού πετρελαίου του και κάτω από το 10% του φυσικού αερίου του. Ο μεγαλύτερος κίνδυνος που διατυπώθηκε σε αμέτρητες συναντήσεις ιθυνόντων ήταν οι υψηλότερες τιμές.
Η ασφάλεια εφοδιασμού της Ευρώπης σπάνια αμφισβητήθηκε, με τους αξιωματούχους να επισημαίνουν τις διαφοροποιημένες πηγές της ηπείρου πέρα από τον Περσικό Κόλπο: τις ΗΠΑ, τη Νορβηγία, το Αζερμπαϊτζάν και την Αλγερία. Ο μεγαλύτερος κίνδυνος, είπαν, ήταν ότι η σύγκρουση θα συνεχιζόταν για μεγάλο χρονικό διάστημα — μόνο τότε ο εφοδιασμός θα γινόταν σοβαρά ανησυχητικός.
Καθώς ο πόλεμος εισέρχεται στην πέμπτη εβδομάδα του, αυτοί οι φόβοι επιβεβαιώνονται. Μια άμεση ανησυχία είναι ότι οι ασιατικές χώρες, οι οποίες πριν από τον πόλεμο βασίζονταν στον Κόλπο για περίπου το 80% του φυσικού αερίου και του πετρελαίου τους, αρχίζουν να αυξάνουν την τιμή αυτών των προϊόντων καθώς μάχονται για τις μειούμενες προμήθειες. Αυτό έχει εκτρέψει τους εμπόρους με πιο ευέλικτα συμβόλαια προς την Ασία για να εκμεταλλευτούν τα υψηλότερα περιθώρια κέρδους, απομακρύνοντάς τους από την Ευρώπη.
Σύμφωνα με τον Charles Costerousse, αναλυτή ενέργειας στην εταιρεία συμβούλων ναυτιλιακών εταιρειών Kpler, 11 δεξαμενόπλοια LNG με σημαία ΗΠΑ και Νιγηρίας έχουν ανακατευθυνθεί από την Ευρώπη προς ανατολικότερα τις τελευταίες ημέρες. Εντός των επόμενων ημερών, το τελευταίο δεξαμενόπλοιο που μεταφέρει LNG από το Κατάρ θα φτάσει στην Ευρώπη, δήλωσε.
Με σχεδόν όλους τους παγκόσμιους προμηθευτές στη μέγιστη χωρητικότητα, οι Ευρωπαίοι ηγέτες αρχίζουν να «συνειδητοποιούν ότι οι προμήθειες LNG στις οποίες βασίζονταν δεν φτάνουν εδώ όπως αναμενόταν», δήλωσε η Jaller-Makarewicz. «Η Ευρώπη, είπε, θα αρχίσει να αισθάνεται τον πόνο «τον επόμενο μήνα» – ίσως μέσα σε λίγες εβδομάδες.
«Το χειρότερο σενάριο είναι το Ορμούζ να παραμείνει κλειστό για τουλάχιστον έναν ακόμη μήνα», σε συνδυασμό με περαιτέρω επιθέσεις σε ενεργειακές υποδομές, συμφώνησε στέλεχος βασικού εισαγωγέα LNG, μιλώντας υπό τον όρο της ανωνυμίας. Το στέλεχος προειδοποίησε ότι οι υψηλότερες τιμές μπορεί μακροπρόθεσμα να υποστηρίξουν τις προσπάθειες αύξησης της παραγωγής, αναπροσαρμόζοντας τελικά την παγκόσμια προσφορά. Αλλά ακόμη και τότε, οι τιμές θα μπορούσαν να παραμείνουν δομικά υψηλότερες – ίσως για πάντα.
Το ίδιο ισχύει και για τα πετρελαϊκά προϊόντα. Ενώ η ΕΕ αγοράζει πολύ λίγο αργό πετρέλαιο από τον Κόλπο, βασίζεται στην περιοχή για περισσότερο από το 40% των διυλισμένων προϊόντων της – συμπεριλαμβανομένου του ντίζελ και των καυσίμων αεροπορίας. «Εάν το στενό παραμείνει κλειστό, ουσιαστικά δεν υπάρχουν εναλλακτικές επιλογές», δήλωσε ο Homayoun Falakshahi, αναλυτής πετρελαίου στην εταιρεία έρευνας αγοράς ICIS.
Οι χρηματοπιστωτικές αγορές στοιχηματίζουν ότι το στενό θα παραμείνει κλειστό μόνο για δύο ή τρεις εβδομάδες, πρόσθεσε. Αλλά αν «παραμείνει κλειστό για περισσότερο καιρό, θα δούμε υψηλότερες τιμές – και αυτό θα μεταφραστεί σε μια χειρότερη οικονομική κρίση». Η τιμή αναφοράς του πετρελαίου μειώθηκε για λίγο αφότου οι πλούσιες χώρες συμφώνησαν σε μια ιστορική απελευθέρωση 400 εκατομμυρίων βαρελιών πετρελαίου στις αρχές Μαρτίου. Έκτοτε, ωστόσο, οι τιμές έχουν μόνο αυξηθεί ξανά.
Καταστροφή της ζήτησης
Η πιο άμεση επίδραση του περιορισμού της προσφοράς είναι ήδη ορατή: υψηλότερες τιμές στα πρατήρια. Η άνοδος των τιμών του αργού πετρελαίου μεταφράζεται άμεσα σε υψηλότερο κόστος καυσίμων. Το Euro Super 95, βασικό σημείο αναφοράς για τις τιμές καυσίμων στην ΕΕ, αυξήθηκε κατά περίπου 15% μεταξύ 23 Φεβρουαρίου και 23 Μαρτίου, σύμφωνα με στοιχεία της ΕΕ.
Οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις έχουν προσπαθήσει να διατηρήσουν τις τιμές χαμηλές, μειώνοντας τους δασμούς στα καύσιμα και προειδοποιώντας τους καταναλωτές. Αλλά αν δεν εμφανιστούν νέες ροές, πιθανότατα θα πρέπει να καταφύγουν σε ένα μη δημοφιλές εργαλείο: την καταστροφή της ζήτησης.
Ήδη, ο επικεφαλής ενέργειας της ΕΕ, Νταν Γιόργκενσεν, έχει συμβουλεύσει τις κυβερνήσεις της ΕΕ, σε επιστολή που περιήλθε για πρώτη φορά στο POLITICO, να περιορίσουν τη χρήση των μεταφορών για να αντισταθμίσουν την απώλεια κρίσιμων προμηθειών ντίζελ και αεροπορικών καυσίμων από τον Κόλπο. Η επιστολή, με τις νύξεις της για Κυριακές χωρίς οδήγηση και δελτίο βενζίνης, παραπέμπει στις πετρελαϊκές κρίσεις της δεκαετίας του 1970. Κάποιοι προειδοποιούν επίσης ότι πλησιάζουν «ενεργειακά lockdown» τύπου Covid.
Με τα καύσιμα να αποτελούν το μεγαλύτερο κόστος πτήσης ενός αεροπλάνου, τα αεροπορικά ταξίδια είναι ιδιαίτερα ευάλωτα σε ένα ενεργειακό σοκ. Από την πρώτη βόμβα που έπεσε στο Ιράν, η τιμή των καυσίμων αεροσκαφών στην Ευρώπη έχει υπερδιπλασιαστεί, φτάνοντας σε ιστορικά υψηλά πάνω από 1.700 δολάρια ανά μετρικό τόνο. Αν και έχει μειωθεί ελαφρώς την τελευταία εβδομάδα, οι ευρωπαϊκές αεροπορικές εταιρείες έχουν αναγκαστεί να αυξήσουν τις τιμές .
«Έχει υπάρξει διπλή κρίση από το πλήγμα στην ικανότητα διύλισης καθώς και στην παραγωγή αργού πετρελαίου», δήλωσε ο Willie Walsh, γενικός διευθυντής του λόμπι των αεροπορικών εταιρειών της IATA. «Δεν υπάρχει τρόπος η βιομηχανία να απορροφήσει αυτήν την αύξηση, επομένως οι τιμές θα αυξηθούν».
Δρακόντεια μέτρα, όπως η περικοπή δρομολογίων, έχουν ληφθεί από ορισμένες ασιατικές αεροπορικές εταιρείες . Στην Ευρώπη, εν τω μεταξύ, ο Όμιλος Lufthansa έχει συζητήσει την προσωρινή καθήλωση 20 έως 40 αεροσκαφών του λόγω της κρίσης με τα καύσιμα των αεροσκαφών, σύμφωνα με γερμανικά μέσα ενημέρωσης, μια κίνηση που θα μειώσει τη χωρητικότητα του ομίλου κατά 2,5% έως 5%. Εάν ο πόλεμος συνεχιστεί, ορισμένοι παραθεριστές ίσως χρειαστει να μείνουν σπίτι.
«Αυτό που συμβαίνει στις ανατολικές αγορές είναι ένα είδος προεπισκόπησης του τι ενδεχομένως θα συμβεί στις ευρωπαϊκές αγορές», δήλωσε ο George Shaw, ανώτερος αναλυτής πετρελαίου στην Kpler.
Βιομηχανική παρακμή
Η κρίση έχει ήδη αρχίσει να επηρεάζει την ευρωπαϊκή μεταποίηση. Είναι ήδη ορατό σε αυτό που η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν έχει ονομάσει «βιομηχανία των βιομηχανιών» — τον ενεργοβόρο χημικό τομέα που στηρίζει μεγάλο μέρος της μεταποίησης της ηπείρου.
«Οι αυξήσεις κόστους που βιώνουμε — από την αναδρομολόγηση της εφοδιαστικής, τις αυξήσεις στις τιμές των πρώτων υλών και τη διαρκή άνοδο των τιμών της ενέργειας — είναι σημαντικές και πρέπει να αντικατοπτρίζονται στην τιμολόγησή μας», δήλωσε εκπρόσωπος του γερμανικού κολοσσού χημικών Covestro. Ο Adolfo Aiello, αναπληρωτής γενικός διευθυντής της Eurofer, του λόμπι των ευρωπαϊκών χαλυβουργικών εταιρειών, δήλωσε ότι είναι πολύ νωρίς για να προβλέψει κανείς τον συνολικό αντίκτυπο του πολέμου στο Ιράν. Ωστόσο, είπε, «ο κίνδυνος είναι σαφής».
«Η αστάθεια των τιμών ενέργειας αποτελεί πλέον έναν από τους μεγαλύτερους κινδύνους για τις βιομηχανικές επενδύσεις στην Ευρώπη», είπε. «Χωρίς σταθερές και ανταγωνιστικές τιμές ηλεκτρικής ενέργειας, οι επενδυτικές αποφάσεις —συμπεριλαμβανομένου του χάλυβα χαμηλών εκπομπών άνθρακα— καθίστανται ολοένα και πιο δύσκολο να δικαιολογηθούν στην Ευρώπη». Καθώς οι τιμές των βασικών εισροών αυξάνονται, το αποτέλεσμα θα εξαπλωθεί γρήγορα στον υπόλοιπο μεταποιητικό τομέα.
Και αυτό δεν περιλαμβάνει την αυξανόμενη τιμή άλλων παραγώγων πετρελαίου, όπως τα λιπάσματα, τα πλαστικά, ακόμη και το ήλιο, ένα βασικό συστατικό των ημιαγωγών. Τα πλαστικά είναι «ιδιαίτερα εκτεθειμένα σε διακοπές εφοδιασμού, επειδή εξαρτόμαστε σε μεγάλο βαθμό από τις εισαγωγές πετρελαίου και φυσικού αερίου για να καλύψουμε τόσο τις ενεργειακές μας ανάγκες όσο και τις ανάγκες μας σε πρώτες ύλες», δήλωσε στο POLITICO η Διευθύνουσα Σύμβουλος της PlasticsEurope, Virginia Janssens.
Το ίδιο ισχύει και για τους παραγωγούς λιπασμάτων, οι οποίοι ήδη πάλευαν με τις υψηλές τιμές ενέργειας της ΕΕ. «Οι τρέχουσες εξελίξεις ασκούν μόνο ανοδική πίεση στο κόστος των αζωτούχων λιπασμάτων, όπου η ενέργεια αντιπροσωπεύει περίπου το 60-80% του λειτουργικού κόστους», δήλωσε ο Łukasz Pasterski, διευθυντής επικοινωνίας και δημοσίων υποθέσεων στην ομάδα λόμπι Fertilizers Europe. «Επειδή οι αγορές λιπασμάτων είναι παγκόσμιες, οι διαταραχές οπουδήποτε στο σύστημα είναι πιθανό να έχουν γρήγορα αλυσιδωτές επιπτώσεις στο κόστος των εισροών».
Στασιμοπληθωρισμός
Οι υψηλότερες τιμές στη γεωργία, τις μεταφορές και τη μεταποίηση θα συντρίψουν ταυτόχρονα τις επιχειρήσεις και θα τις αναγκάσουν να αυξήσουν τις τιμές, μεταφέροντας το υψηλότερο κόστος στους καταναλωτές. Και εκεί είναι που η απειλή του πληθωρισμού θα μπορούσε να επανεμφανιστεί — μόλις 18 μήνες αφότου οι κεντρικοί τραπεζίτες κήρυξαν τη νίκη τους επί της πληθωριστικής έξαρσης που προκλήθηκε από το τελευταίο ενεργειακό σοκ.
Όπως προειδοποίησε τους υπουργούς σε συνάντηση των υπουργών Οικονομικών της ευρωζώνης την περασμένη εβδομάδα ο Επίτροπος Οικονομίας Βάλντις Ντομπρόβσκις , αυτός ο γύρος πληθωρισμού μπορεί να μοιάζει με κάτι που πλησιάζει περισσότερο τον στασιμοπληθωρισμό – το θανατηφόρο μείγμα στασιμότητας ανάπτυξης και υψηλών τιμών που προκάλεσε χάος στην οικονομία τη δεκαετία του 1970 και το οποίο οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής ιστορικά δυσκολεύονταν να αντιμετωπίσουν.
Η Επιτροπή προβλέπει ότι ο πόλεμος θα μειώσει την οικονομική ανάπτυξη της ΕΕ στο 1% φέτος. Αναμένει ότι ο πληθωρισμός θα αυξηθεί, πιθανώς ωθώντας την ΕΚΤ να αυξήσει το κόστος δανεισμού, κάτι που θα επιβραδύνει περαιτέρω την οικονομία, ενώ παράλληλα θα αυξήσει τα επιτόκια στεγαστικών δανείων και θα καταστήσει πιο ακριβή τη λειτουργία μιας επιχείρησης.
Αυτό αποτελεί πρόβλημα όχι μόνο για τους καταναλωτές και τους επιχειρηματίες, αλλά και για τις κυβερνήσεις. Τα βαριά χρέη που κουβαλούν από προηγούμενες κρίσεις θα γίνουν πιο ακριβά στην εξυπηρέτηση και, με λίγα περιθώρια για περαιτέρω δανεισμό, θα μπορούσαν να αναγκαστούν να κάνουν περικοπές στις δημόσιες υπηρεσίες για να τα βγάλουν πέρα.
Και ακόμη κι αν ο πόλεμος τελείωνε σήμερα, θα χρειαζόταν ένας χρόνος για να επανέλθει η οικονομία σε τροχιά, δήλωσε ο επικεφαλής του IEA, Μπίρολ, στην ίδια συνάντηση των υπουργών Οικονομικών. Όσο περισσότερο συνεχίζεται η σύγκρουση, τόσο χειρότερη θα γίνεται.
Προς το παρόν, καθώς τα τελευταία δεξαμενόπλοια του Κόλπου ολοκληρώνουν την εκφόρτωση του φορτίου τους αυτή την εβδομάδα, ο χρόνος αρχίζει επίσημα να μετρά για τους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής της Ευρώπης. Η ήπειρος έχει εβδομάδες, όχι μήνες, για να προετοιμαστεί για έναν αντίκτυπο που θα μπορούσε να αναδιαμορφώσει την οικονομία της για μια γενιά.
«Κανείς δεν ξέρει πόσο θα διαρκέσει η κρίση, αλλά νομίζω ότι είναι πολύ σημαντικό να υπογραμμιστεί ότι δεν θα είναι σύντομη», δήλωσε ο επικεφαλής ενέργειας της ΕΕ, Γιόργκενσεν, στους δημοσιογράφους μετά από έκτακτη υπουργική διάσκεψη την Τρίτη. «Επειδή ακόμη και αν υπήρχε ειρήνη αύριο, θα υπάρξουν συνέπειες, επειδή οι ενεργειακές υποδομές στην περιοχή έχουν καταστραφεί και συνεχίζουν να καταστράφηκαν από τον πόλεμο».
Πηγή
