Η παγκόσμια οικονομία καλείται πλέον να απορροφήσει το αυξανόμενο κόστος μιας κρίσης που δεν δείχνει σημάδια άμεσης εκτόνωσης
Ραγδαία άνοδο καταγράφουν οι διεθνείς τιμές της ενέργειας, καθώς η σύγκρουση στη Μέση Ανατολή λαμβάνει ανεξέλεγκτες διαστάσεις.
Η τιμή του πετρελαίου τύπου Brent ξεπέρασε τα 114 δολάρια το βαρέλι, στον απόηχο της ιρανικής επίθεσης στο κοίτασμα φυσικού αερίου Ρας Λαφάν, τη μεγαλύτερη ενεργειακή εγκατάσταση του Κατάρ. Το συγκεκριμένο χτύπημα αποτέλεσε την απάντηση της Τεχεράνης στις ισραηλινές επιδρομές που προηγήθηκαν στο ιρανικό κοίτασμα South Pars και την πετρελαϊκή μονάδα στο Ασαλουγιέχ.
Σε αυτό το τεταμένο κλίμα, οι Φρουροι της Ισλαμικής Επανάστασης προειδοποίησαν ευθέως πως οι ενεργειακές υποδομές στον Περσικό Κόλπο αποτελούν εκ νέου «νόμιμους στόχους».
Οι διαδοχικές επιθέσεις εκατέρωθεν έχουν προκαλέσει έντονη ανησυχία στις διεθνείς αγορές, στέλνοντας το μήνυμα ότι η πολεμική αναμέτρηση είναι πιθανό να παραταθεί. Αυτή τη στιγμή, το αργό Brent διαπραγματεύεται ελαφρώς χαμηλότερα, λίγο πάνω από τα 113 δολάρια, ενώ το αμερικανικό πετρέλαιο WTI κινείται στα 96 δολάρια ανά βαρέλι.
Παράλληλα, τα ευρωπαϊκά συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης για το φυσικό αέριο κατέγραψαν άλμα άνω του 25 τοις εκατό, αγγίζοντας τα 68 ευρώ ανά μεγαβατώρα, τιμή που είχε να σημειωθεί από τα τέλη του 2022. Η παγκόσμια οικονομία καλείται πλέον να απορροφήσει το αυξανόμενο κόστος μιας κρίσης που δεν δείχνει σημάδια άμεσης εκτόνωσης.
Αυστηρή προειδοποίηση Τραμπ
Μπροστά στον κίνδυνο ευρύτερης ανάφλεξης, η Ουάσιγκτον παρενέβη με στόχο την προστασία του Κατάρ. Ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ απηύθυνε αυστηρή προειδοποίηση, ξεκαθαρίζοντας ότι οποιαδήποτε νέα ιρανική επίθεση στις καταριανές εγκαταστάσεις υγροποιημένου φυσικού αερίου θα επιφέρει άμεση στρατιωτική απάντηση.
Συγκεκριμένα, τόνισε πως οι αμερικανικές δυνάμεις θα καταστρέψουν το κοίτασμα South Pars με «έναν βαθμό ισχύος και δύναμης που το Ιράν δεν έχει ξαναδεί». Ωστόσο, παραμένει ασαφές εάν αυτή η δήλωση θα λειτουργήσει αποτρεπτικά ή εάν αντίθετα θα πυροδοτήσει νέο κύκλο βίας στην περιοχή.
Αγνοώντας τις αμερικανικές συστάσεις, το Ιράν κλιμάκωσε τις επιθέσεις του κατά ενεργειακών υποδομών σε αραβικά κράτη του Κόλπου την Πέμπτη. Στο Κατάρ, μια μεγάλη εγκατάσταση υγροποιημένου φυσικού αερίου παραδόθηκε στις φλόγες έπειτα από πυραυλικό χτύπημα.
Αν και η παραγωγή είχε ήδη ανασταλεί λόγω προηγούμενων επιδρομών, οι καταριανές αρχές ανέφεραν ότι το νέο κύμα προκάλεσε «μεγάλες πυρκαγιές και εκτεταμένες πρόσθετες ζημιές», γεγονός που αναμένεται να καθυστερήσει σημαντικά την επαναφορά των προμηθειών στην παγκόσμια αγορά.
Πυρκαγιές σε δύο διυλιστήρια
Στο Κουβέιτ, επιθέσεις με μη επανδρωμένα αεροσκάφη προκάλεσαν πυρκαγιές σε δύο κρίσιμα διυλιστήρια, το Μίνα αλ Αχμαντί, με δυναμικότητα 730.000 βαρελιών ημερησίως, και το γειτονικό Μίνα Αμπντουλά, χωρίς ευτυχώς να αναφερθούν τραυματισμοί σύμφωνα με το κρατικό πρακτορείο KUNA.
Οι δραματικές εξελίξεις επεκτείνονται και στη ναυσιπλοΐα, καθώς οι ιρανικές δυνάμεις διατηρούν ασφυκτικό έλεγχο στα Στενά του Ορμούζ. Ήδη ένα πλοίο έπιασε φωτιά ανοιχτά των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων, ενώ ένα δεύτερο υπέστη ζημιές κοντά στις καταριανές ακτές.
Τα συγκεκριμένα γεγονότα έχουν προκαλέσει την έντονη αντίδραση των χωρών του Κόλπου. Στο Αμπού Ντάμπι, οι αρχές υποχρεώθηκαν να αναστείλουν τη λειτουργία της μονάδας φυσικού αερίου Χάμπσαν και του κοιτάσματος Μπαμπ, χαρακτηρίζοντας τα νυχτερινά χτυπήματα ως «επικίνδυνη κλιμάκωση».
Σε απόλυτο συντονισμό, η Σαουδική Αραβία, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και το Κατάρ καταδίκασαν ομόφωνα τις ιρανικές ενέργειες. Ενδεικτική του κλίματος είναι η τοποθέτηση του επικεφαλής της σαουδαραβικής διπλωματίας, ο οποίος επισήμανε ότι μετά τα τελευταία πλήγματα «και η ελάχιστη εμπιστοσύνη που υπήρχε πριν έχει πλέον διαλυθεί ολοκληρωτικά».
Θα μπορούσε το πετρέλαιο να φτάσει τα 200 δολάρια το βαρέλι; Δεν είναι απίθανο, λένε οι ειδικοί
Λίγο μετά την πρώτη επίθεση των ΗΠΑ και του Ισραήλ στο Ιράν στις 28 Φεβρουαρίου, οι αναλυτές προειδοποίησαν ότι ο πόλεμος θα μπορούσε να οδηγήσει τις τιμές του πετρελαίου πάνω από τα 100 δολάρια το βαρέλι. Τώρα, λιγότερο από τρεις εβδομάδες μετά την έναρξη της σύγκρουσης, οι αναλυτές της αγοράς εξετάζουν σοβαρά το ενδεχόμενο οι τιμές να αγγίξουν τα 150 ή ακόμα και τα 200 δολάρια. Στις 9 Μαρτίου, η τιμή του αργού πετρελαίου Brent – του παγκόσμιου σημείου αναφοράς – έφτασε σχεδόν τα 120 δολάρια και δεν έχει πέσει κάτω από το όριο των 100 δολαρίων από τις 13 Μαρτίου.
Η ισραηλινή επίθεση στο κοίτασμα φυσικού αερίου Νότιο Pars του Ιράν στις 18 Μαρτίου, η οποία προκάλεσε ιρανικές επιθέσεις σε εγκαταστάσεις πετρελαίου και φυσικού αερίου στο Κατάρ, τη Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, εκτόξευσε περαιτέρω τις τιμές του αργού πετρελαίου την Τετάρτη σε πάνω από 108 δολάρια το βαρέλι.
Οι αναλυτές συμφωνούν ευρέως ότι οι τιμές έχουν περιθώριο να κινηθούν πολύ υψηλότερα εάν τα Στενά του Ορμούζ, ο αγωγός για περίπου το 1/5 των παγκόσμιων προμηθειών πετρελαίου σε καιρό ειρήνης, παραμείνει ουσιαστικά κλειστό τις επόμενες εβδομάδες. Το μόνο πραγματικό σημείο διαφωνίας είναι το πόσο.
«Τα αργά πετρέλαια αναφοράς της Μέσης Ανατολής, όπως το Ομάν και το Ντουμπάι, έχουν ήδη ξεπεράσει το όριο των 150 δολαρίων, επομένως τα 200 δολάρια είναι ήδη ορατά, ακόμη και αν δεν πρόκειται για το Brent και το West Texas Intermediate», δήλωσε στο Al Jazeera η Βαντάνα Χάρι, από την εταιρεία ανάλυσης αγοράς πετρελαίου Vanda Insights.
«Το πόσο θα ανέβει ακόμη η τιμή του αργού πετρελαίου από εδώ και πέρα, εξαρτάται σχεδόν εξ ολοκλήρου από το πόσο καιρό θα παραμείνει κλειστό το Ορμούζ», είπε η Χάρι. Αφότου το Ιράν δήλωσε ότι τα Στενά έκλεισαν στις αρχές της σύγκρουσης – και απείλησαν να χτυπήσει οποιοδήποτε πλοίο επιχειρούσε να περάσει – η κυκλοφορία σχεδόν σταμάτησε.
Ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ δεν κατάφερε να προσελκύσει διεθνή υποστήριξη για μια ναυτική νηοπομπή για να ανοίξουν ξανά τα Στενά, ενώ οι χώρες προσπαθούν να συνάψουν συμφωνίες με το Ιράν για ασφαλή διέλευση. Μόνο σε μια χούφτα πλοία – κυρίως πλοία με ινδική, πακιστανική, τουρκική και κινεζική σημαία – επιτρέπεται η διέλευση τις τελευταίες ημέρες.
Ενώ οι χώρες έχουν δεσμευτεί να απελευθερώσουν 400 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου από αποθέματα έκτακτης ανάγκης σε συντονισμό με τον Διεθνή Οργανισμό Ενέργειας, τα αποθέματα δεν μπορούν να αντισταθμίσουν πλήρως την παύση της ναυτιλίας μέσω της πλωτής οδού.
Η OCBC Group Research, με έδρα τη Σιγκαπούρη, εκτιμά ότι η παγκόσμια αγορά αντιμετωπίζει ημερήσιο έλλειμμα περίπου 10 εκατομμυρίων βαρελιών, ακόμη και αν ληφθούν υπόψη τα αποθέματα. Οι αναλυτές της Wood Mackenzie δήλωσαν την περασμένη εβδομάδα ότι το Brent θα μπορούσε σύντομα να φτάσει τα 150 δολάρια και ότι τα 200 δολάρια δεν είναι «εκτός των δυνατοτήτων» το 2026.
Το Ιράν έχει επίσης αναφερθεί στην προοπτική της τιμής του πετρελαίου στα 200 δολάρια, προειδοποιώντας μέσω στρατιωτικού εκπροσώπου την περασμένη εβδομάδα ότι ο κόσμος θα πρέπει να «προετοιμαστεί» για μια τέτοια αύξηση.
«Τα στρατηγικά αποθέματα και τα βαρέλια αντικατάστασης μπορούν να σταθεροποιήσουν τις τιμές εάν η αγορά πιστεύει ότι η προσφορά θα καλύψει τη ζήτηση, αλλά εάν οι ροές μέσω του Ορμούζ διαταραχθούν ουσιαστικά για μια παρατεταμένη περίοδο, οι τιμές πολύ πάνω από τα 100 δολάρια, ακόμη και πλησιάζοντας τα 200 δολάρια, είναι εύλογες», δήλωσε στο Al Jazeera ο Τσαντ Νόρβιλ, πρόεδρος της βιομηχανικής έκδοσης Rigzone.
«Από πολλές απόψεις, οι σημερινές συνθήκες θα μπορούσαν να επιτρέψουν μια ακόμη πιο δραματική κίνηση από τον Πόλεμο του Κόλπου, δεδομένου του μεγαλύτερου μεριδίου της παγκόσμιας προσφοράς που ενδεχομένως διατρέχει κίνδυνο και της ευρύτερης ανισορροπίας μεταξύ προσφοράς και ζήτησης που παρουσιάζεται».
Οι τιμές του πετρελαίου στα 150 δολάρια ή υψηλότερες θα επιβαρύνουν σημαντικά την παγκόσμια οικονομία. Το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο εκτιμά ότι κάθε αύξηση 10% στις τιμές του πετρελαίου, που διατηρείται σε διάστημα ενός έτους, θα αντιστοιχούσε σε αύξηση 0,4% στον παγκόσμιο πληθωρισμό και μείωση 0,15% στην οικονομική ανάπτυξη.
Η υψηλότερη τιμή που έχει φτάσει ποτέ η τιμή του αργού πετρελαίου Brent είναι 147,50 δολάρια ανά βαρέλι στο αποκορύφωμα της παγκόσμιας χρηματοπιστωτικής κρίσης το 2008. Σε σημερινές τιμές, η κορυφαία τιμή όλων των εποχών ισοδυναμεί με περίπου 224 δολάρια. Την Πέμπτη, τα συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης του Brent ξεπέρασαν τα 112 δολάρια, το υψηλότερο επίπεδο εδώ και περισσότερο από μία εβδομάδα.
Ο Άντι Ιμσίροβιτς, ειδικός σε θέματα ενέργειας στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης, δήλωσε στο Al Jazeera ότι η τιμή του πετρελαίου στα 200 δολάρια το βαρέλι «θα αποτελούσε σημαντικό φρένο για την παγκόσμια οικονομία». Περιέγραψε ωστόσο την προοπτική οι τιμές να φτάσουν σε τέτοια επίπεδα ως «απολύτως πιθανή». «Θα επηρεάσει τον πληθωρισμό, την ανάπτυξη, την απασχόληση και σε ορισμένες περιπτώσεις θα προκαλέσει ελλείψεις όχι μόνο σε καύσιμα αλλά και σε υλικά όπως λιπάσματα, πλαστικά και τα συναφή», είπε.
Ενώ οι τιμές θα εξαρτηθούν σε μεγάλο βαθμό από την επανέναρξη της κυκλοφορίας μέσω του Ορμούζ, η πορεία τους θα διαμορφωθεί επίσης από τον νόμο της προσφοράς και της ζήτησης και με άλλους τρόπους. Οι αγοραστές αγαθών και υπηρεσιών συνήθως αρχίζουν να μειώνουν την κατανάλωση μόλις οι τιμές αυξηθούν πάνω από ένα ορισμένο επίπεδο, ένα φαινόμενο γνωστό ως «καταστροφή της ζήτησης».
Η αύξηση των εντάσεων ακολούθησε αναφορές για πληγή στο πετροχημικό συγκρότημα του Ιράν στο κοίτασμα φυσικού αερίου South Pars. Λίγες ώρες αργότερα, το Κατάρ ανέφερε ότι υπήρξαν «εκτεταμένες ζημιές» στη βιομηχανική εγκατάσταση Ras Laffan μετά από απειλές από το Ιράν.
Ενώ οι τιμές τόσο του πετρελαίου όσο και του φυσικού αερίου εκτοξεύτηκαν, παρέμειναν κάτω από τα υψηλά που είχαν παρατηρηθεί νωρίτερα στη σύγκρουση.
Το πετρέλαιο έφτασε τα 116,78 δολάρια το βαρέλι στις 9 Μαρτίου, ενώ το φυσικό αέριο στο Ηνωμένο Βασίλειο έφτασε τα 162,55 δολάρια ετησίως στις 3 Μαρτίου.
Το υπουργείο πετρελαίου του Ιράν ανακοίνωσε ότι μια πυρκαγιά στο πετροχημικό συγκρότημα τέθηκε υπό έλεγχο, σύμφωνα με το Tasnim, ένα πρακτορείο ειδήσεων που συνδέεται με το Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης.
Ο στρατός του Ιράν προειδοποίησε ότι θα λάβει «αποφασιστικά μέτρα» σε απάντηση στην επίθεση στις ενεργειακές υποδομές του.
«Όπως έχει προειδοποιηθεί προηγουμένως, εάν οι υποδομές καυσίμων, ενέργειας, φυσικού αερίου και οικονομικών υποδομών της χώρας μας δεχθούν επίθεση από τον Αμερικανοσιωνιστή εχθρό, εκτός από μια ισχυρή αντεπίθεση εναντίον του εχθρού, θα χτυπήσουμε σοβαρά και την πηγή αυτής της επιθετικότητας», ανέφερε ο στρατός σε ανακοίνωση που δημοσιεύτηκε από το Tasnim.
«Θεωρούμε θεμιτή τη στόχευση των υποδομών καυσίμων, ενέργειας και φυσικού αερίου των χωρών προέλευσης και θα λάβουμε ισχυρά αντίποινα το συντομότερο δυνατό».
Το Κατάρ λειτουργεί επίσης εγκαταστάσεις στο κοίτασμα φυσικού αερίου, το οποίο αποκαλεί North Dome. Ωστόσο, η χώρα, η οποία παράγει το ένα πέμπτο του υγροποιημένου φυσικού αερίου στον κόσμο, είχε σταματήσει την παραγωγή νωρίτερα τον Μάρτιο σε απάντηση στη σύγκρουση.
Ο εκπρόσωπος του υπουργείου Εξωτερικών του Κατάρ, Ματζέντ αλ Ανσάρι, δήλωσε ότι οι επιθέσεις κατά των ενεργειακών υποδομών «συνιστούν απειλή για την παγκόσμια ενεργειακή ασφάλεια».
Λίγο μετά τις 18:15 GMT, ο υπουργός Εσωτερικών του Κατάρ δήλωσε ότι η υπηρεσία ανταποκρίνεται σε «πυρκαγιά στην περιοχή Ρας Λαφάν μετά από ιρανική στόχευση». Η εταιρεία πετρελαιοειδών του Κατάρ, QatarEnergy, δήλωσε αργότερα ότι υπήρξαν «εκτεταμένες ζημιές» στο σημείο.
Ο υπουργός Εσωτερικών δήλωσε λίγο μετά τις 19:00 GMT ότι «αρχικά είχε τεθεί υπό έλεγχο η πυρκαγιά στο Ρας Λαφάν, χωρίς να αναφερθούν τραυματισμοί».
Το Ρας Λαφάν ήταν μεταξύ των τοποθεσιών που απαριθμήθηκαν από το Ιράν, σε μια προειδοποίηση ότι θα λάβει «αποφασιστικά μέτρα» μετά τις αναφορές ότι οι εγκαταστάσεις φυσικού αερίου του στο Νότιο Παρς επλήγησαν από ισραηλινές επιδρομές.
«Οι αγορές ενέργειας πιθανότατα θα παραμείνουν ασταθείς»
Η επικεφαλής οικονομικής ανάλυσης της AJ Bell, Ντάνι Χιούσον, δήλωσε ότι η επίθεση και τα αντίποινα από το Ιράν «βοήθησαν στην εκ νέου άνοδο της θερμοκρασίας και άσκησαν ανανεωμένη ανοδική πίεση στις τιμές του πετρελαίου».
«Οποιαδήποτε λύση για το μπλοκάρισμα του Στενού του Ορμούζ φαίνεται αρκετά μακρινή σε αυτό το σημείο και μέχρι να υπάρξει πρόοδος σε αυτό το μέτωπο, οι αγορές ενέργειας πιθανότατα θα παραμείνουν ασταθείς», πρόσθεσε.
Ο Λευκός Οίκος απάντησε την Τετάρτη στην αυξανόμενη τιμή του πετρελαίου λέγοντας ότι αναστέλλει τον Νόμο Τζόουνς — έναν νόμο του 1920 που ορίζει ότι μόνο πλοία αμερικανικής κατασκευής μπορούν να χρησιμοποιηθούν για τη μεταφορά εμπορευμάτων μεταξύ λιμένων των ΗΠΑ.
Η υπουργός Τύπου των ΗΠΑ, Καρολίν Λίβιτ, δήλωσε ότι η 60ήμερη απαλλαγή από τους κανόνες, οι οποίοι αποσκοπούν στην ενίσχυση της ναυπηγικής βιομηχανίας, θα επιτρέψει «ζωτικούς πόρους όπως το πετρέλαιο, το φυσικό αέριο, τα λιπάσματα και ο άνθρακας να ρέουν ελεύθερα», καθώς πλέον μπορούν να χρησιμοποιηθούν πλοία που δεν κατασκευάζονται στην Αμερική.
Ωστόσο, ναυτιλιακές ομάδες στις ΗΠΑ δήλωσαν ότι η επίδραση θα είναι ελάχιστη, σημειώνοντας ότι οι τιμές του πετρελαίου, και όχι το κόστος αποστολής, ευθύνονται για την αύξηση των τιμών στα πρατήρια.
Οι ειδικοί λένε ότι οι προηγούμενες προσπάθειες των παγκόσμιων ηγετών να μετριάσουν τις πιέσεις στις τιμές, συμπεριλαμβανομένης μιας άνευ προηγουμένου απελευθέρωσης αποθεμάτων πετρελαίου , δεν έχουν συμβάλει ιδιαίτερα στη μείωση των τιμών του πετρελαίου.
Εν τω μεταξύ, το Ιράν έχει επίσης αναστείλει τη ροή φυσικού αερίου προς το Ιράκ για να ενισχύσει τις εγχώριες προμήθειες, δήλωσε στο Reuters ανώτερος Ιρακινός αξιωματούχος.
Η συντριπτική πλειοψηφία του εφοδιασμού του Ιράν με φυσικό αέριο – το 94% – χρησιμοποιείται εγχώρια, σύμφωνα με στοιχεία του Φόρουμ Χωρών Εξαγωγής Φυσικού Αερίου.
