Οι Ευρωπαίοι φοβούνται ότι μια βιαστική συμφωνία-πλαίσιο μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν θα μπορούσε να γυρίσει μπούμερανγκ, δημιουργώντας τεχνικό αδιέξοδο
Οι Ευρωπαίοι σύμμαχοι φοβούνται ότι μια άπειρη διαπραγματευτική ομάδα των ΗΠΑ πιέζει για μια γρήγορη συμφωνία-πλαίσιο με το Ιράν, η οποία θα μπορούσε να εδραιώσει αντί να λύσει βαθύτερα προβλήματα, δήλωσαν διπλωμάτες με προηγούμενη εμπειρία στις σχέσεις με την Τεχεράνη. Ανησυχούν ότι η Ουάσινγκτον, ανυπόμονη να διεκδικήσει μια διπλωματική νίκη για τον πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ, θα μπορούσε να «κλειδώσει» μια επιφανειακή συμφωνία για το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν και την άρση των κυρώσεων, και στη συνέχεια να εγκλωβιστεί , περνώντας μήνες ή χρόνια τεχνικά πολύπλοκων επακόλουθων συνομιλιών.
«Η ανησυχία δεν είναι ότι δεν θα υπάρξει συμφωνία», δήλωσε ανώτερος Ευρωπαίος διπλωμάτης, ένας από τους οκτώ που μίλησαν στο Reuters και οι οποίοι έχουν εργαστεί στο παρελθόν στον φάκελο της πυρηνικής ενέργειας ή συνεχίζουν να εργάζονται στον τομέα. «Είναι ότι θα υπάρξει μια κακή αρχική συμφωνία που θα δημιουργήσει ατελείωτα προβλήματα».
Απαντώντας σε σειρά ερωτήσεων του Reuters, που κυμαίνονταν από το στυλ διαπραγμάτευσης και την ομάδα έως τους στόχους και τους πιθανούς κινδύνους μιας γρήγορης συμφωνίας, ο Λευκός Οίκος απέρριψε την κριτική. «Ο πρόεδρος Τραμπ έχει αποδεδειγμένο ιστορικό στην επίτευξη καλών συμφωνιών εκ μέρους των Ηνωμένων Πολιτειών και του αμερικανικού λαού και θα δεχτεί μόνο μία συμφωνία που θέτει την Αμερική πάνω απ’ όλα», δήλωσε η εκπρόσωπος Άννα Κέλι.
Ο Τραμπ εγκατέλειψε τη συμφωνία του 2015
Διπλωμάτες από τη Γαλλία, τη Βρετανία και τη Γερμανία, οι οποίοι ξεκίνησαν διαπραγματεύσεις με το Ιράν το 2003 λένε ότι έχουν παραγκωνιστεί. Από το 2013 έως το 2015, οι τρεις τους συνεργάστηκαν με τις ΗΠΑ για να εξασφαλίσουν μια συμφωνία με στόχο τον περιορισμό του πυρηνικού προγράμματος του Ιράν σε αντάλλαγμα την άρση των κυρώσεων, γνωστή ως Κοινό Ολοκληρωμένο Σχέδιο Δράσης.
Ο Τραμπ αποσύρθηκε από τη συμφωνία -σύμβολο της εξωτερικής πολιτικής του προκατόχου του Μπαράκ Ομπάμα- το 2018, κατά τη διάρκεια της πρώτης θητείας του, χαρακτηρίζοντάς την «φρικτά μονόπλευρη». Μετά από 40 ημέρες αεροπορικών επιδρομών, οι διαπραγματευτές των ΗΠΑ και του Ιράν ξεκίνησαν συνομιλίες στο Ισλαμαμπάντ νωρίτερα αυτόν τον μήνα, με επίκεντρο και πάλι τον γνωστό συμβιβασμό των πυρηνικών περιορισμών με την οικονομική ανακούφιση. Χθες (19/4) υπήρξαν κάποια σημάδια στην πακιστανική πρωτεύουσα που έδειχναν προετοιμασίες για επανέναρξη των διαπραγματεύσεων πρόσωπο με πρόσωπο.
Διπλωμάτες λένε ότι η βαθιά δυσπιστία και οι έντονα διαφορετικοί τρόποι διαπραγμάτευσης αυξάνουν τον κίνδυνο ενός εύθραυστου πλαισίου την οποία καμία από τις δύο πλευρές δεν μπορεί να διατηρήσει πολιτικά. «Χρειάστηκαν 12 χρόνια και τεράστια τεχνική δουλειά», δήλωσε η Φεντερίκα Μογκερίνι, η οποία συντόνισε τις συνομιλίες από το 2013 έως το 2015. «Πιστεύει κανείς σοβαρά ότι αυτό μπορεί να γίνει σε 21 ώρες;»
Προσφορά υψηλού επιπέδου, χωρίς λεπτομέρειες
Οι διπλωμάτες δήλωσαν ότι μια βασική συμφωνία μπορεί να είναι εφικτή, βασισμένη σε ένα πακέτο για τα πυρηνικά και ένα οικονομικό πακέτο. Ωστόσο, προειδοποίησαν ότι το πυρηνικό σκέλος παραμένει μακράν το πιο αμφιλεγόμενο. «Οι Αμερικανοί νομίζουν ότι συμφωνείς σε τρία ή τέσσερα σημεία σε ένα πεντασέλιδο έγγραφο και αυτό είναι όλο, αλλά στον πυρηνικό φάκελο, κάθε ρήτρα ανοίγει την πόρτα σε δώδεκα ακόμη διαφωνίες», δήλωσε ένας δεύτερος Ευρωπαίος διπλωμάτης.
Οι συνομιλίες επικεντρώνονται στο απόθεμα του Ιράν, το οποίο ανέρχεται σε περίπου 440 κιλά ουρανίου εμπλουτισμένου στο 60%, υλικό που θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για πολλά πυρηνικά όπλα εάν εμπλουτιστεί περαιτέρω.
Η προτιμώμενη επιλογή είναι η «ανάμειξη» εντός του Ιράν υπό την επίβλεψη του Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας. Μια άλλη είναι μια υβριδική προσέγγιση, με μέρος του υλικού να αποστέλλεται στο εξωτερικό.
Η Τουρκία και η Γαλλία έχουν αναφερθεί ως πιθανοί προορισμοί. Η αποστολή υλικού στις ΗΠΑ θα ήταν πολιτικά δύσκολη για το Ιράν, ενώ η Ρωσία δεν είναι ελκυστική για την Ουάσινγκτον, δήλωσαν δύο από τους διπλωμάτες. Ακόμη και αυτές οι επιλογές θα απαιτούσαν μακρές διαπραγματεύσεις για την ανάκτηση υλικού που ενδεχομένως έχει θαφτεί από αεροπορικές επιδρομές, την επαλήθευση των ποσοτήτων και την ασφαλή μεταφορά του. Το Ιράν έχει επίσης επιτρέψει την αποθήκευση υλικού στο εξωτερικό για συγκεκριμένο χρονικό διάστημα.
«Ό,τι και να συμβεί τώρα είναι μόνο ένα σημείο εκκίνησης», δήλωσε ένας Δυτικός διπλωμάτης που είχε εμπλακεί προηγουμένως σε συνομιλίες για τα πυρηνικά. «Γι’ αυτό το λόγο η Συμφωνία για το Πυρηνικό Πρόγραμμα του Ιράν (JCPOA) του 2015 είχε 160 σελίδες». Πέρα από τα αποθέματα βρίσκεται η βαθύτερη διαμάχη σχετικά με το δικαίωμα του Ιράν να εμπλουτίζει ουράνιο. Ο Τραμπ έχει πιέσει δημόσια για μηδενικό εμπλουτισμό, ενώ το Ιράν επιμένει ότι έχει το δικαίωμα να εμπλουτίζει ουράνιο για μη στρατιωτικούς σκοπούς και αρνείται ότι επιδιώκει να κατασκευάσει βόμβα. Ένας πιθανός συμβιβασμός θα ήταν ένα προσωρινό μορατόριουμ ακολουθούμενο από επανέναρξη σε πολύ χαμηλά επίπεδα υπό αυστηρούς όρους.
Οι Ευρωπαίοι τόνισαν ότι ο κεντρικός ρόλος της Διεθνούς Υπηρεσίας Ατομικής Ενέργειας συμπεριλαμβανομένης της παρεμβατικής επαλήθευσης και της απεριόριστης πρόσβασης, ήταν απαραίτητος. «Κάθε διαπραγμάτευση με το Ιράν είναι σχολαστική και διακριτική: κάθε λέξη μετράει», δήλωσε ο Ζεράρ Αρό, επικεφαλής διαπραγματευτής της Γαλλίας από το 2006 έως το 2009. «Αυτό δεν είναι κάτι που απαιτεί βιασύνη».
Μερική άρση κυρώσεων και διατήρηση κύρους
Η οικονομική πτυχή επικεντρώνεται στην άρση των κυρώσεων και στο ξεπάγωμα των ιρανικών περιουσιακών στοιχείων. Βραχυπρόθεσμα, το Ιράν επιθυμεί πρόσβαση σε περιορισμένα παγωμένα κεφάλαια στο εξωτερικό. Η ευρύτερη άρση των κυρώσεων θα έρθει αργότερα και θα απαιτήσει την ευρωπαϊκή αποδοχή, δήλωσαν διπλωμάτες, καθώς οι Ιρανοί ηγέτες θεωρούν το ευρωπαϊκό εμπόριο κρίσιμο μακροπρόθεσμα.
Αξιωματούχοι λένε ότι η Ουάσινγκτον διαχωρίζει για άλλη μια φορά μια συμφωνία κατ’ αρχήν από την επίπονη παρακολούθησή της, μια προσέγγιση που λένε ότι ενέχει τον κίνδυνο να παρερμηνεύσει την ιρανική πολιτική κουλτούρα. «Αυτές οι συνομιλίες δεν είναι μια συμφωνία ακινήτων που διευθετείται με μια χειραψία», δήλωσε ανώτερος περιφερειακός διπλωμάτης που ενημερώθηκε από την Τεχεράνη, αναφερόμενος στο ιστορικό των κύριων διαπραγματευτών του Τραμπ, Στιβ Γουίτκοφ και Τζάρεντ Κούσνερ. «Περιλαμβάνουν την αλληλουχία, την άρση των κυρώσεων και αμοιβαία πυρηνικά βήματα».
Ο πόλεμος έχει σκληρύνει τη στάση του Ιράν, δήλωσαν διπλωμάτες, δείχνοντας ότι μπορεί να απορροφήσει πιέσεις ακόμη και όταν επιδιώκει οικονομική ανακούφιση.
Η κορυφαία απαίτηση της Τεχεράνης είναι μια εγγύηση μη επίθεσης μετά την επίθεση που δέχτηκε από τις ΗΠΑ και το Ισραήλ κατά τη διάρκεια προηγούμενων διπλωματικών προσπαθειών. Την ανησυχία συμμερίζονται και οι σύμμαχοι των ΗΠΑ. Τα κράτη του Κόλπου θέλουν να αντιμετωπιστούν οι βαλλιστικοί πύραυλοι και οι δραστηριότητες δι’ αντιπροσώπων του Ιράν, ενώ το Ισραήλ πιέζει για μέγιστους περιορισμούς.
Αντιθέτως, το Ιράν βλέπει την πυραυλική του ικανότητα ως ζωτικό αποτρεπτικό παράγοντα μετά την υποβάθμιση των δυνάμεών του από τον πόλεμο. Διπλωμάτες λένε ότι η απαίτηση για πλήρη εγκατάλειψη θα ήταν μη ρεαλιστική χωρίς ευρύτερες εγγυήσεις ασφαλείας. Ανώτερος αξιωματούχος της κυβέρνησης Τραμπ δήλωσε ότι οι κόκκινες γραμμές της Ουάσινγκτον περιλαμβάνουν τον τερματισμό του εμπλουτισμού ουρανίου, την καταστροφή των μεγάλων εγκαταστάσεων εμπλουτισμού, την ανάκτηση ουρανίου υψηλού εμπλουτισμού και την αποδοχή ενός ευρύτερου πλαισίου αποκλιμάκωσης που θα περιλαμβάνει περιφερειακούς συμμάχους.
Η Ευρώπη στο περιθώριο
Ευρωπαίοι αξιωματούχοι αναγνωρίζουν ότι τέθηκαν εν μέρει στο περιθώριο πιέζοντας πέρυσι για την επαναφορά των κυρώσεων του ΟΗΕ και χαρακτηρίζοντας τους Φρουρούς της Επανάστασης του Ιράν τρομοκρατική οργάνωση.Αλλά λένε ότι η απόφασή τους να μείνουν έξω από τη σύγκρουση δεν έχει περάσει απαρατήρητη στην Τεχεράνη.
«Απλώς δεν υπάρχει αρκετή εμπειρογνωμοσύνη σε αυτήν την αμερικανική ομάδα», δήλωσε ένας Ευρωπαίος αξιωματούχος, σημειώνοντας ότι περίπου 200 διπλωμάτες, οικονομικοί και πυρηνικοί εμπειρογνώμονες συμμετείχαν στις συνομιλίες του 2015. «Εργαζόμαστε σε αυτη την υπόθεση εδώ και δύο δεκαετίες». Ένας αξιωματούχος του Λευκού Οίκου δήλωσε ότι αξιωματούχοι του Συμβουλίου Εθνικής Ασφαλείας, του Υπουργείου Εξωτερικών και του Υπουργείου Άμυνας ήταν παρόντες στην Ισλαμαμπάντ και παρέμειναν ενεργοί στις διαδικασίες.
Πηγή
